Бидон ки фақири он буд ки чизе ки вайро бидон ҳоҷат буд надорад ва ба даст вай набӯду одамиро аввал ба вуҷӯди худ ҳоҷатаст , онгоҳ ба бақои худ ҳоҷатаст , онгоҳ ба ғизо ва ба мол ва ба чизҳои бисёр , ва аз ин ҳамаи чиз ба даст вай нест . Вай дар ин ҳама ниёзмандасту ғании он буд ки аз ғайри худ бениёз буд . Ва ин ҷуз яке нест ҷли ҷалола .

بدان که فقیر آن بود که چیزی که وی را بدان حاجت بود ندارد و به دست وی نبود و آدمی را اول به وجود خود حاجت است، آنگاه به بقای خود حاجت است، آنگاه به غذا و به مال و به چیزهای بسیار، و از این همه چیز به دست وی نیست. وی در این همه نیازمند است و غنی آن بود که از غیر خود بی نیاز بود. و این جز یکی نیست جل جلاله.

Ва дигари ҳарки дар вуҷӯди оад аз ҷину инсу млоикаҳу шаётин ҳама ҳастӣ эшону бақои эшон ба эшон нест , пас ба ҳақиқат ҳама фақиранд . Ва барои ин гуфт , « валлоҳи алғнӣу антми алФқроء бе ниёзи худоӣ таъолӣаст ва шумо ҳама дарвешед » . Ва исо ( ъ ) фақрро бад-ӣн тФср кард ва гуфт , « асҳбти мртҳнои бълмӣу аломрбиди ғиирӣ , Флои фақири манӣ » гуфт , « ман гарави кирдори хешаму калиди кирдори ман ба даст дайгарӣаст . Кадом дарвешаст дарвештарро аз ман ? » балки худои таъолии баёни ин ҳаме кард ва гуфт , « врбки алғнии зўолрҳмаҳи ани ишоизҳбкму истхлФи ман бъдкми мо ишоء » гуфт , « ғанӣ онаст ки агар хоҳад ҳама ҳалок кунаду қавмии дигарро биёфрианад » . Пас ҳама халқ фақиранд .

و دیگر هرکه در وجود آِد از جن و انس و ملایکه و شیاطین همه هستی ایشان و بقای ایشان به ایشان نیست، پس به حقیقت همه فقیرند. و برای این گفت، «والله الغنی و انتم الفقراء بی نیاز خدای تعالی است و شما همه درویشید». و عیسی (ع) فقر را بدین تفسر کرد و گفت، «اصحبت مرتهنا بعلمی و الامربید غییری، فلا فقیر منی» گفت، «من گرو کردار خویشم و کلید کردار من به دست دیگری است. کدام درویش است درویش تر را از من؟» بلکه خدای تعالی بیان این همی کرد و گفت، «وربک الغنی ذوالرحمه ان یشایذهبکم و یستخلف من بعدکم ما یشاء» گفت، «غنی آن است که اگر خواهد همه هلاک کند و قومی دیگر را بیافریند». پس همه خلق فقیرند.

Влкни номи фақр бар забони аҳли тасаввуф бар касе уфтад ки худро бар ин сифат бинад . Ва ин ҳолат бар вай ғолиб бошад ки бидонад ки ҳеҷ чиз ба даст вай нест дар ин ҷаҳон ва дар он ҷаҳон , на дар асли офариниш ва на дар давоми офариниш . Аммо ин ки гуруҳе аз аҳмақон мегӯйанд фақири он вақт фақир бошад ки ҳеҷ тоъат накунад ки чун тоъат кунад савоби он худро бинад , онгоҳи вайро чизе бошад ва фақир набошад , ин тухми зндқаҳ ва абоҳтаст ки шайтон дар дил эшон афгандааст . Ва шайтони аблаҳонро ки даъвӣ зиракӣ кунанд аз роҳи бад-ӣни биФгнд ки бадро бар лафзи некӯи бандад то аблаҳ бидон ғарра шаваду пиндорад ки ин худ зиракӣаст .

ولکن نام فقر بر زبان اهل تصوف بر کسی افتد که خود را بر این صفت بیند. و این حالت بر وی غالب باشد که بداند که هیچ چیز به دست وی نیست در این جهان و در آن جهان، نه در اصل آفرینش و نه در دوام آفرینش. اما این که گروهی از احمقان می گویند فقیر آن وقت فقیر باشد که هیچ طاعت نکند که چون طاعت کند ثواب آن خود را بیند، آنگاه وی را چیزی باشد و فقیر نباشد، این تخم زندقه و اباحت است که شیطان در دل ایشان افگنده است. و شیطان ابلهان را که دعوی زیرکی کنند از راه بدین بیفگند که بد را بر لفظ نیکو بندد تا ابله بدان غره شود و پندارد که این خود زیرکی است.

Ва ин чунон буд ки касе гуяд ки ҳаркии худоиро дорад ҳамаи чизро дорад , бояд ки аз худоӣ безор шавад то фақир шавад . Балки фақири он буд ки тоъат мекунад . Чунон ки исо ( ъ ) мегуяд ки тоъат низ аз ман нест ва ба даст ман нест ва ман гарави онам . Ва дар ҷумлаи баёни маънии фақр ки суфиён хоҳанд дар ин мавзе мақсӯд нест ва на низ баёни фақри одамӣ дар ҳамаи чизҳо , балки фақр аз моли шарҳ хоҳем кард . Ва аз ҳазорон ҳоҷат ки одамии рост ки аз ҳама фақираст моли яке аз онаст . Пас бидон ки нобӯдани мол ё аз он буд ки марди даст аз вай бидорад ба ихтиёр , ё аз он буд ки ба даст наёяд . Агар даст аз он бидорад инро зуҳд гӯйанд ва агар худ ба даст наёяд инро фақр гӯйанд .

و این چنان بود که کسی گوید که هرکه خدای را دارد همه چیز را دارد، باید که از خدای بیزار شود تا فقیر شود. بلکه فقیر آن بود که طاعت می کند. چنان که عیسی (ع) می گوید که طاعت نیز از من نیست و به دست من نیست و من گرو آنم. و در جمله بیان معنی فقر که صوفیان خواهند در این موضع مقصود نیست و نه نیز بیان فقر آدمی در همه چیزها، بلکه فقر از مال شرح خواهیم کرد. و از هزاران حاجت که آدمی راست که از همه فقیر است مال یکی از آن است. پس بدان که نابودن مال یا از آن بود که مرد دست از وی بدارد به اختیار، یا از آن بود که به دست نیاید. اگر دست از آن بدارد این را زهد گویند و اگر خود به دست نیاید این را فقر گویند.

Ва фақирро се ҳолатаст : яке он ки мол надорад , влкни чандон ки тавонад талаб мекунад ва инро фақир ҳарис гӯйанд . Дувуми он ки талаб накунад ва агар ба вай диҳанд нстонд ва онро кора бошад ва инро зоҳид гӯйанду сими он ки на талаб кунад ва на рад кунад . Агар бидиҳанд бастанд ва агар на хурсанд буд . Инро фақир қонеъ гӯйанд . Ва мо аввали фазилати фақри бигӯем , онгоҳи фазилати зуҳд , чаҳ нобӯдани молро агарчӣ мард бар он ҳарис буд ҳам фазилатӣ бошад .

و فقیر را سه حالت است: یکی آن که مال ندارد، ولکن چندان که تواند طلب می کند و این را فقیر حریص گویند. دوم آن که طلب نکند و اگر به وی دهند نستاند و آن را کاره باشد و این را زاهد گویند و سیم آن که نه طلب کند و نه رد کند. اگر بدهند بستاند و اگر نه خرسند بود. این را فقیر قانع گویند. و ما اول فضیلت فقر بگوییم، آنگاه فضیلت زهد، چه نابودن مال را اگرچه مرد بر آن حریص بود هم فضیلتی باشد.