Бидон ки марди салими дил чун башнавад ки дар ҳар мубоҳии ниятӣ мумкинаст , бошад ки ба дил ё ба забон гуяд ки ният кардам ки никоҳ кунам барои худоӣ ё нон хӯрам барои худоӣ ё дарс кунам ё маҷлис барои худоӣ ,у пиндорад ки ин ният буд . Ин ё ҳадиси забон буд ё ҳадиси нафас ки нияти кашишӣ ва майлӣ бошад ки дар дил падед ояд ки он мардро дар кор дорад чун мутақозӣ ки алҳоҳ кунад то тан ба иҷобат он бархезад ва он кори бикунад .

بدان که مرد سلیم دل چون بشنود که در هر مباحی نیتی ممکن است، باشد که به دل یا به زبان گوید که نیت کردم که نکاح کنم برای خدای یا نان خورم برای خدای یا درس کنم یا مجلس برای خدای، و پندارد که این نیت بود. این یا حدیث زبان بود یا حدیث نفس که نیت کششی و میلی باشد که در دل پدید آید که آن مرد را در کار دارد چون متقاضی که الحاح کند تا تن به اجابت آن برخیزد و آن کار بکند.

Ва ин он вақт пайдо ояд ки ғараз падедор ояд ва ғолиб шавад , чун ин мутақозӣ набошад ният ба ҳадиси чунон буд ки касе сайр буд гуяд ният кардам ки гурусна бошам ё аз касе фориғ буд гуяд ки вайро дӯст дорам ва ин маҳол буд . Ҳамчунин касе ки шаҳвати вайро фаро суҳбат дорад гуяд ният кардам ки суҳбат барои фарзанд кунам беҳуда буд ва чун боиси вай бар ақди шаҳват буд гуяд ният кардам ки ақд барои суннат кунам ин беҳуда буд , балки бояд ки аввали имон ба шаръ қавӣ бошад .

و این آن وقت پیدا آید که غرض پدیدار آید و غالب شود، چون این متقاضی نباشد نیت به حدیث چنان بود که کسی سیر بود گوید نیت کردم که گرسنه باشم یا از کسی فارغ بود گوید که وی را دوست دارم و این محال بود. همچنین کسی که شهوت وی را فرا صحبت دارد گوید نیت کردم که صحبت برای فرزند کنم بیهوده بود و چون باعث وی بر عقد شهوت بود گوید نیت کردم که عقد برای سنت کنم این بیهوده بود، بلکه باید که اول ایمان به شرع قوی باشد.

Онгоҳ дар ахбор омадааст ки дар савоби никоҳ ба сабаби фарзанд тааммул кунад то ҳирси он савоб дар ботини вай ҳаракат кунад чунон ки вайро фаро никоҳ дорад . Онгоҳи ин худ ният буд бе он ки вай бигӯеду ҳаркии ҳирси фармонбардории вайро бар пой ангехт то дар намози истоди ин худ ният буд . Ба забони гуфтан ки ният кардам беҳуда буд . Чунон ки гурусна гуяд ки нон хӯрам барои гуруснагии беҳуда буд ки чун гурусна буд худ хӯрдан барои он бошад ночор ва ҳарҷоӣ ки ҳаззи нафас падед ояд нияти охирати дшхўор фароз ояд , магар ки канори охират бар ҷумлаи ғолиб афтода бошад . Пас мақсӯд онаст ки ният онаст ки ба даст ту нест . Ки ният хостааст ки Фрокор дораду кори ту ба қудрат ту ҳаст то агар хоҳӣ бикунӣ ва агар хоҳӣ накунӣ .

آنگاه در اخبار آمده است که در ثواب نکاح به سبب فرزند تامل کند تا حرص آن ثواب در باطن وی حرکت کند چنان که وی را فرا نکاح دارد. آنگاه این خود نیت بود بی آن که وی بگوید و هرکه حرص فرمانبرداری وی را بر پای انگیخت تا در نماز ایستاد این خود نیت بود. به زبان گفتن که نیت کردم بیهوده بود. چنان که گرسنه گوید که نان خورم برای گرسنگی بیهوده بود که چون گرسنه بود خود خوردن برای آن باشد ناچار و هرجای که حظ نفس پدید آید نیت آخرت دشخوار فراز آید، مگر که کنار آخرت بر جمله غالب افتاده باشد. پس مقصود آن است که نیت آن است که به دست تو نیست. که نیت خواسته است که فراکار دارد و کار تو به قدرت تو هست تا اگر خواهی بکنی و اگر خواهی نکنی.

Аммо хости ту ба даст ту нест то агар хоҳии хоҳӣ ва агар нахоҳӣ нахоҳӣ , бал хост бошад ки офаринад ва бошад ки нёФринду сабаби падед омадани ваии он буд ки туро эътиқод уфтад ки ғарази ту дар ин ҷаҳон ё дар он ҷаҳон дар корӣ бастааст то бошад ки хоҳони он гардӣ ва касе ки ин асрор надонист фавойид бисёр тоъат даст бидорад ки ният ҳозир наёяд .

اما خواست تو به دست تو نیست تا اگر خواهی خواهی و اگر نخواهی نخواهی، بل خواست باشد که آفریند و باشد که نیافریند و سبب پدید آمدن وی آن بود که تو را اعتقاد افتد که غرض تو در این جهان یا در آن جهان در کاری بسته است تا باشد که خواهان آن گردی و کسی که این اسرار ندانست فواید بسیار طاعت دست بدارد که نیت حاضر نیاید.

Ибни сайрин бар ҷинозаи ҳасани басарӣ намоз накард ва гуфт , « ният намеёбам » . Сафёни савриро гуфтанд , « бар ҷинозаи ҳмоди бен сулаймон намоз накунӣ ва аз уламои Кӯфа буд ? » гуфт , « агар ният буд кардамӣ » . Ва касе аз товуси дуои хост . Гуфт , « то ният фароз ояд » . Ва чун аз ваии ривоят ҳадис хостандӣ будӣ ки накардӣу вақт будӣ ки ногоҳ ривоят кардӣ ва гуфтӣ дар интизор ният бошам то фароз ояд . Ва яке мегуфт моҳӣаст то дар онам ки ният дуруст кунам дар иёдати фалони бемор , ҳануз нашудааст .

ابن سیرین بر جنازه حسن بصری نماز نکرد و گفت، «نیت نمی یابم». سفیان ثوری را گفتند، «بر جنازه حماد بن سلیمان نماز نکنی و از علمای کوفه بود؟» گفت، «اگر نیت بود کردمی». و کسی از طاووس دعا خواست. گفت، «تا نیت فراز آید». و چون از وی روایت حدیث خواستندی بودی که نکردی و وقت بودی که ناگاه روایت کردی و گفتی در انتظار نیت باشم تا فراز آید. و یکی می گفت ماهی است تا در آنم که نیت درست کنم در عیادت فلان بیمار، هنوز نشده است.

Ва дар ҷумла то ҳирси дайн бар касе ғолиб набӯд , вайро дар ҳар хайрии ният фароз наёяд , балки дар фароиз низ ба ҷаҳд фароз ояд ва бошад ки то аз оташи дӯзахи бозниндишду хештанро бидон натарсанд фароз наёяд . Ва чун касе ин ҳақоиқ бидонаст , бошад ки фазойили бигузорад ва ба мубоҳот шавад ки дар мубоҳ ният ёбад . Чунон ки касе дар қисос ният ёбад ва дар афви наёбади қисос дар ҳақи вай фозилтар бошад . Ва бошад ки нияти намози шаби наёбаду ният хоб ёбад то бомдод пагоҳ бархезад , хўои вайро фозилтар , балки агар аз ибодат малул шавад ва донад ки агар соъатӣ бо аҳли хеш тафарруҷ кунад ё бо касе ҳадис ва таййибат кунад нишот вай бозояд , он таййибати вайро фозилтар аз ин ибодат бо малол .

و در جمله تا حرص دین بر کسی غالب نبود، وی را در هر خیری نیت فراز نیاید، بلکه در فرایض نیز به جهد فراز آید و باشد که تا از آتش دوزخ بازنیندیشد و خویشتن را بدان نترساند فراز نیاید. و چون کسی این حقایق بدانست، باشد که فضایل بگذارد و به مباحات شود که در مباح نیت یابد. چنان که کسی در قصاص نیت یابد و در عفو نیابد قصاص در حق وی فاضلتر باشد. و باشد که نیت نماز شب نیابد و نیت خواب یابد تا بامداد پگاه برخیزد، خوای وی را فاضلتر، بلکه اگر از عبادت ملول شود و داند که اگر ساعتی با اهل خویش تفرج کند یا با کسی حدیث و طیبت کند نشاط وی بازآید، آن طیبت وی را فاضلتر از این عبادت با ملال.

Абўолдрдо мегуяд , « ман гоҳи гоҳи хештанро ба лаҳви осоиши даҳум то нишот ҳақ бозояд » . Алӣ ( ъ ) мегуяд , « чун дилро бар давом ба караи фарои кории дорӣ нобӣно шавад » . Ва ин ҳамчунон буд ки табиб бошад ки беморро гӯшт диҳад , агарчӣ мҳрўр буд , то қӯти вай боз ояду тоқат дору дорад ва касе дар сафи қаттол ба ҳазимат шавад то хасм аз пас ӯ бараваду онгоҳ ногоҳ баргардад ва бар вай занад . Ва устодони чунин ҳилтҳо бисёр кунанд . Дар роҳи дайни ҳамаи ҷанг ва мунозирааст бо нафас ва бо шайтон ва ба тлтФ ва ба ҳиялат ҳоҷат ояд ва он наздики бузургони дайн писандида ояд , агарчӣ уламои ноқис роҳ бидон набаранд .

ابوالدردا می گوید، «من گاه گاه خویشتن را به لهو آسایش دهم تا نشاط حق بازآید». علی (ع) می گوید، «چون دل را بر دوام به کره فرا کاری داری نابینا شود». و این همچنان بود که طبیب باشد که بیمار را گوشت دهد، اگرچه محرور بود، تا قوت وی باز آید و طاقت دارو دارد و کسی در صف قتال به هزیمت شود تا خصم از پس او برود و آنگاه ناگاه برگردد و بر وی زند. و استادان چنین حیلتها بسیار کنند. در راه دین همه جنگ و مناظره است با نفس و با شیطان و به تلطف و به حیلت حاجت آید و آن نزدیک بزرگان دین پسندیده آید، اگرچه علمای ناقص راه بدان نبرند.