Бидон ки чун ният бишнохтӣ ки боис бар амал вайасту мутақозӣ вайаст , он мутақозӣ агар яке буд онро холис гӯйанд . Ва чун ду бошад омехта бошад ва холис набӯд . Маслан ҳарки рӯза дорад барои худои таъолӣ , влкни парҳез аз хӯрдан низ мақсӯд буд барои тандурустӣ , ё кам мўнтии мақсӯд буд низ ё он ки ӯро дар табху таоми сохтан ранҷ нарасад ё он ки корӣ дорад то бидон пардозад ё хобаш нагирад ва корӣ битавонад кард ё бандае озод кунад то аз фиқҳи ваии барраад ё зои хуии бади ваии барраад ё ҳаҷ кунад то дар роҳи қавӣ ва тундараст шавад ё тамошо кунад ва шаҳрҳо бинад ё аз ранҷи зану фарзанди бросоид ё аз ранҷи душмании барраад ё шаб намоз кунад то хобаш нагирад то коло нигоҳ тавонад дошт , ё илм омӯзад то кифояти хеш ба даст тавонад оварад ё асбобу зёъ нигоҳ тавонад дошт то азиз ва муҳташам бошад ё дарс ва маҷлис кунад то аз ранҷи хомӯшии барраад ва дилтанг нашавад , ё мусҳаф нависад то хаташ мустақӣм шавад ё ҳаҷ пиёда кунад то киро суд бошад ё таҳорат кунад то хунак шавад ва покиза гардад ё ғусл кунад то хушбӯӣ шавад ё дар масҷид эътикоф гирад то ки ҷояш набояд дод ва ё соилро садақа диҳад то аз иброми ваии барраад ё дарвеширо чизе диҳад ки аз манъи вай шарм медорад ё ба иёдат бемор шавад то чун вай бемор шавад , ба иёдат вай оянд ва бо вай итоб накунанд ва озор нагиранд , ё хайрӣ кун ки ба салоҳ маърӯф шавад , ин риё бошаду ҳукм риё гуфтаем .

بدان که چون نیت بشناختی که باعث بر عمل وی است و متقاضی وی است، آن متقاضی اگر یکی بود آن را خالص گویند. و چون دو باشد آمیخته باشد و خالص نبود. مثلا هرکه روزه دارد برای خدای تعالی، ولکن پرهیز از خوردن نیز مقصود بود برای تندرستی، یا کم مونتی مقصود بود نیز یا آن که او را در طبخ و طعام ساختن رنج نرسد یا آن که کاری دارد تا بدان پردازد یا خوابش نگیرد و کاری بتواند کرد یا بنده ای آزاد کند تا از فقه وی برهد یا زا خوی بد وی برهد یا حج کند تا در راه قوی و تندرست شود یا تماشا کند و شهرها بیند یا از رنج زن و فرزند برآساید یا از رنج دشمنی برهد یا شب نماز کند تا خوابش نگیرد تا کالا نگاه تواند داشت، یا علم آموزد تا کفایت خویش به دست تواند آورد یا اسباب و ضیاع نگاه تواند داشت تا عزیز و محتشم باشد یا درس و مجلس کند تا از رنج خاموشی برهد و دلتنگ نشود، یا مصحف نویسد تا خطش مستقیم شود یا حج پیاده کند تا که را سود باشد یا طهارت کند تا خنک شود و پاکیزه گردد یا غسل کند تا خوشبوی شود یا در مسجد اعتکاف گیرد تا که جایش نباید داد و یا سایل را صدقه دهد تا از ابرام وی برهد یا درویشی را چیزی دهد که از منع وی شرم می دارد یا به عیادت بیمار شود تا چون وی بیمار شود، به عیادت وی آیند و با وی عتاب نکنند و آزار نگیرند، یا خیری کن که به صلاح معروف شود، این ریا باشد و حکم ریا گفته ایم.

Аммо ин ҳамаи андешаҳо ихлосро ботил кунад агар андак буд ё бисёр , балки холиси он буд ки дар ваии нафасро ҳеҷ насиб набӯд , балки барои худои таъолӣ буду бас , чунон ки аз расӯл ( с ) пурседанд ки ихлос чист ? гуфт , « он ки гӯйии рабии аллоҳи сами тстқими комаи амрат . Гӯйии худоу баси роҳи ростгирӣ , чунон ки фармӯдаанд ва аз ин гуфтаанд ки ҳеҷ чизи саъбтару дшхўортар аз ихлос нест ва агар ҳамаи умри як хтўаҳ ба ихлос дуруст шавад умеди наҷот буд . Ва ба ҳақиқати кории софӣу холис аз миёни ағрозу сифоти башарияти берун овардан ҳамчун берун овардан шераст аз миёни Фрсу дам .

اما این همه اندیشه ها اخلاص را باطل کند اگر اندک بود یا بسیار، بلکه خالص آن بود که در وی نفس را هیچ نصیب نبود، بلکه برای خدای تعالی بود و بس، چنان که از رسول (ص) پرسیدند که اخلاص چیست؟ گفت، «آن که گویی ربی الله ثم تستقیم کما امرت. گویی خدا و بس راه راست گیری، چنان که فرموده اند و از این گفته اند که هیچ چیز صعب تر و دشخوار تر از اخلاص نیست و اگر همه عمر یک خطوه به اخلاص درست شود امید نجات بود. و به حقیقت کاری صافی و خالص از میان اغراض و صفات بشریت بیرون آوردن همچون بیرون آوردن شیر است از میان فرث و دم.

Нон ки гуфт , « ман байни Фрси вдми лбнои холсои соӣғои ллшорбин » пас алоҷ инаст ки дил аз дунё гусаста кунад то дӯстии ҳақи таъолӣ ғолиб шавад ва чун ошиқӣ шавад ки ҳарчӣ хоҳад барои маъшӯқ хоҳад . Ин кас агар таом хӯрд ё ба қазоӣ ҳоҷат шавад Маслан , мумкин буд ки ихлос тавонад кард андари он , ва он ки дӯстии дунё бар ваии ғолиб буд дар намозу рӯзаи ихлос дшхўортр тавонад кард ки ҳамаи аъмоли сифат дил гирад ва бидон ҷониб майл кунад ки дил бидон майл дораду ҳаркии ҷоҳ бар вай ғолиб шуд ҳамаи корҳои вай рӯй дар халқ оварад то бомдод ки рӯй бишӯяду ҷомаи дарушад барои халқ бошад .

نان که گفت، «من بین فرث ودم لبنا خالصا سائغا للشاربین» پس علاج این است که دل از دنیا گسسته کند تا دوستی حق تعالی غالب شود و چون عاشقی شود که هرچه خواهد برای معشوق خواهد. این کس اگر طعام خورد یا به قضای حاجت شود مثلا، ممکن بود که اخلاص تواند کرد اندر آن، و آن که دوستی دنیا بر وی غالب بود در نماز و روزه اخلاص دشخوارتر تواند کرد که همه اعمال صفت دل گیرد و بدان جانب میل کند که دل بدان میل دارد و هرکه جاه بر وی غالب شد همه کارهای وی روی در خلق آورد تا بامداد که روی بشوید و جامه درپوشد برای خلق باشد.

Ва ихлос дар ҳеҷ кори дшхўортр аз он нест ки дар маҷлису дарсу ривояти ҳадису ончӣ рӯй дар халқ дорад ки бештари он буд ки боиси он қабули халқ буд ё бидон омехта буд , онгоҳи қасди қабул чун қасди тақарруб буд ё қавитар буд ё заъифтар , аммо аз он андешаи софии доштани бештар уламо оҷизанд , алои аблаҳон ки пиндоранд ки мухлисанд ва бидон фирефта мешаванду айб хеш нашносанд , балки бисёре зиракон аз ин оҷиз бошанд .

و اخلاص در هیچ کار دشخوارتر از آن نیست که در مجلس و درس و روایت حدیث و آنچه روی در خلق دارد که بیشتر آن بود که باعث آن قبول خلق بود یا بدان آمیخته بود، آنگاه قصد قبول چون قصد تقرب بود یا قوی تر بود یا ضعیف تر، اما از آن اندیشه صافی داشتن بیشتر علما عاجزند، الا ابلهان که پندارند که مخلصند و بدان فریفته می شوند و عیب خویش نشناسند، بلکه بسیاری زیرکان از این عاجز باشند.

Яке аз перон мегуяд , сӣ солаи намоз қазо кардам ки ҳама дар саф пешин карда будам , локини як рӯзи дайртар расидам дар саф борпсин бимонадам . Дар ботини худ хиҷлатӣ ёфтам аз мардумон ки гӯйанд ки дайр омадааст . Бдонстм ки шурби ман ҳама аз назар мардумон бӯдааст ки маро дар сафи пешини бенанд . Пас ихлос онаст ки бдонстни он дшхўораст ва кардан он дшхўортр ва ҳарчӣ ба ширкатаст беихлосаст ва нопазируфтааст .

یکی از پیران می گوید، سی ساله نماز قضا کردم که همه در صف پیشین کرده بودم، لکن یک روز دیرتر رسیدم در صف بارپسین بماندم. در باطن خود خجلتی یافتم از مردمان که گویند که دیر آمده است. بدانستم که شرب من همه از نظر مردمان بوده است که مرا در صف پیشین بینند. پس اخلاص آن است که بدانستن آن دشخوار است و کردن آن دشخوارتر و هرچه به شرکت است بی اخلاص است و ناپذیرفته است.