Бидон ки сидқ ба ихлос наздикасту дараҷаи вай бузургасту ҳарки ба камол он расад номи вай садиқасту худои таъолӣ дар қуръон бар вай сано кардааст ва гуфта , « риҷоли сдқўои мо ъоҳдўооллаҳи алайҳ » ва гуфт , « лисӣли алсодқини ани садақаам »у расӯл ( с )ро пурседанд ки камол дар чист ? гуфт , « гуфтор ба ҳақу кирдор ба сидқ » . Пас маънии сидқ шинохтан муҳимасту маънии сидқ ростӣаст . Ва ин сидқу ростӣ дар шаш чиз буду ҳарки дар ҳама ба камол расад ваии садиқ буд .

بدان که صدق به اخلاص نزدیک است و درجه وی بزرگ است و هرکه به کمال آن رسد نام وی صدیق است و خدای تعالی در قرآن بر وی ثنا کرده است و گفته، «رجال صدقوا ما عاهدواالله علیه» و گفت، «لیسئل الصادقین عن صدقهم» و رسول (ص) را پرسیدند که کمال در چیست؟ گفت، «گفتار به حق و کردار به صدق». پس معنی صدق شناختن مهم است و معنی صدق راستی است. و این صدق و راستی در شش چیز بود و هرکه در همه به کمال رسد وی صدیق بود.

Сидқи аввал дар забонаст ки ҳеҷ дурӯғ нагӯяд , на дар хабар ки аз гузашта диҳад ва аз ҳоли хеш , на дар ваъда ки диҳад дар мстқбл , ки пеш аз ин гуфтаем ки дил аз забон сифат гирад . Аз сухани кажи гуфтан каж гардад ва аз рост рост гардаду камоли ин сидқ ба ду чизаст : яке он ки ба тъориз низ нагӯяд чунон ки рост гуяд ва касе чизи дигар фаҳм кунад . Влкн ҷое буд ки рости гуфтан маслиҳат набошад , чунон ки дар ҳарбу миёни ду зан ва дар сулҳ додани мардумон дар дурӯғ рухсатаст , локини камол онаст ки дар чунин ҷой то тавонад таъриз кунаду сариҳ дурӯғ нагӯяд . Пас агар гуяд чун содиқ буду қасду ният барои худои таъолӣ буд ва барои маслиҳат гуяд аз дараҷа сидқ науфтад .

صدق اول در زبان است که هیچ دروغ نگوید، نه در خبر که از گذشته دهد و از حال خویش، نه در وعده که دهد در مستقبل، که پیش از این گفته ایم که دل از زبان صفت گیرد. از سخن کژ گفتن کژ گردد و از راست راست گردد و کمال این صدق به دو چیز است: یکی آن که به تعاریض نیز نگوید چنان که راست گوید و کسی چیز دیگر فهم کند. ولکن جایی بود که راست گفتن مصلحت نباشد، چنان که در حرب و میان دو زن و در صلح دادن مردمان در دروغ رخصت است، لکن کمال آن است که در چنین جای تا تواند تعریض کند و صریح دروغ نگوید. پس اگر گوید چون صادق بود و قصد و نیت برای خدای تعالی بود و برای مصلحت گوید از درجه صدق نیفتد.

Камоли дувуми он ки дар муноҷот бо ҳақи таъолии сидқ аз худ талаб кунад , чун гуяд , « ваҷҳати ваҷҳе ва рӯй дили вай бо дунё буд , дурӯғ гуфта бошад ва рӯй ба худоӣ таъолӣ наёварда бошад . Ва чун гуяд , аик наабд , яъне ки бандаи туаму тўро май пурситаму онгоҳ дар банди дунё буд ё дар банди шаҳавот буду шаҳавоти зердаст вай набошад , балки ваии зердасти шаҳавот буд , дурӯғ гуфта бошад ки ваии банда онаст ки дар банд онаст .

کمال دوم آن که در مناجات با حق تعالی صدق از خود طلب کند، چون گوید، «وجهت وجهی و روی دل وی با دنیا بود، دروغ گفته باشد و روی به خدای تعالی نیاورده باشد. و چون گوید، ایک نعبد، یعنی که بنده توام و تورا می پرستم و آنگاه در بند دنیا بود یا در بند شهوات بود و شهوات زیردست وی نباشد، بلکه وی زیردست شهوات بود، دروغ گفته باشد که وی بنده آن است که در بند آن است.

Ва аз ин гуфт расӯл ( с ) , « тъси ъбдолдрҳму тъси ъбдолдинор » вайро бандаи зар ва сим хонд , балки то аз ҳамаи дунёи озодии наёбади банда ҳақ нашаваду тамомии ин озодӣу ҳуррият аз он буд ки аз худ низ озод шавад чунон ки аз халқ озод шуд ва бидонча бовай кунад розӣ буд ва ин тамоми сидқ буд дар бандагӣу касро ки ин набӯд ном садиқ набӯд балки содиқ низ набошад .

و از این گفت رسول (ص)، «تعس عبدالدرهم و تعس عبدالدینار» وی را بنده زر و سیم خواند، بلکه تا از همه دنیا آزادی نیابد بنده حق نشود و تمامی این آزادی و حریت از آن بود که از خود نیز آزاد شود چنان که از خلق آزاد شد و بدانچه باوی کند راضی بود و این تمام صدق بود در بندگی و کس را که این نبود نام صدیق نبود بلکه صادق نیز نباشد.

Сидқи дувум дар ният буд ки ҳарчӣ бидон тақарруб кунад ҷузи худоӣ таъолӣ нахоҳад бидон ва омехта накунад . Ин ихлос буду ихлосро низ сидқ гӯйанд ки ҳарки дар замири ваии андеша дигар бошад ҷузи тақарруб , козиб буд ва дар ибодат ки май намояд .

صدق دوم در نیت بود که هرچه بدان تقرب کند جز خدای تعالی نخواهد بدان و آمیخته نکند. این اخلاص بود و اخلاص را نیز صدق گویند که هرکه در ضمیر وی اندیشه دیگر باشد جز تقرب، کاذب بود و در عبادت که می نماید.

Сидқи сим дар азм буд . Ки касе азм кунад ки агар вайро вилоятӣ бошад адл кунад ва агар молӣ бошад ба садақа бидиҳад ва агар касе падед ояд ки ба вилоят ё ба маҷлис ё ба тадриси аввалитар буд таслим кунад ва ин азми гоҳ буд ки қавӣу ҷаззам буду гоҳ буд ки дар ваии заъфӣ ва тараддудӣ бошад . Он қавӣ бетараддудро сидқ азм гӯйанд , чунон ки гӯйанд ин шаҳват козибаст яъне аслӣ надорад ва содиқаст яъне қавӣасту садиқи он буд ки ҳамеша азми хайрот дар хештани бғоит қӯт ёбад , чунон ки умри разии аллоҳ анҳу гуфт ки маро гардан бизананд дӯсттар аз он дорам ки амир бошам бар қавмӣ ки Абубакр дар он миён буд . Ки ваии азм қавӣ ёфт аз хештан бар сабр кардан ва бар гардан задан . Ва кас бошад ки агар вайро мухайяр кунанд миёни куштани вайу миёни куштани Абубакри ҳаёти худ дӯст тар дорад ва чанд фарқ буд миёни ину миёни он ки куштани хеш бар амӣрии Абубакри дӯст тар дорам ?

صدق سیم در عزم بود. که کسی عزم کند که اگر وی را ولایتی باشد عدل کند و اگر مالی باشد به صدقه بدهد و اگر کسی پدید آید که به ولایت یا به مجلس یا به تدریس اولی تر بود تسلیم کند و این عزم گاه بود که قوی و جازم بود و گاه بود که در وی ضعفی و ترددی باشد. آن قوی بی تردد را صدق عزم گویند، چنان که گویند این شهوت کاذب است یعنی اصلی ندارد و صادق است یعنی قوی است و صدیق آن بود که همیشه عزم خیرات در خویشتن بغایت قوت یابد، چنان که عمر رضی الله عنه گفت که مرا گردن بزنند دوست تر از آن دارم که امیر باشم بر قومی که ابوبکر در آن میان بود. که وی عزم قوی یافت از خویشتن بر صبر کردن و بر گردن زدن. و کس باشد که اگر وی را مخیر کنند میان کشتن وی و میان کشتن ابوبکر حیات خود دوست تر دارد و چند فرق بود میان این و میان آن که کشتن خویش بر امیری ابوبکر دوست تر دارم؟

Сидқи чаҳорум дар вафо буд ба азм ки бошад ки азми вай буд бар он ки дар ҷанги ҷон фидо кунад ва чун мақдамӣ падед ояд вилоят таслим кунад , влкн чун бидон вақт расад нафаси тани дарандаад ,у андар ин гуфт , « риҷоли сдқўои мо ъоҳдўооллаҳи алайҳ » . Яъне ба азми хеш вафо карданду хештан фидо карданд . Ва дар ҳақи гуруҳе ки азм карданд ки мол базл кунанд ва бидон вафо накарданд чунин гуфт , « ва манеҳам ман ъоҳдўои аллоҳи лӣни отинои ман фазлаи лнсди қну лнкўнни ман алсолҳини Флмои атиҳми ман фазлаи бхлўо ба » то онҷо ки гуфт , « бмои конўои икзбўн » . Эшонро козиб хонд андари ин ваъда .

صدق چهارم در وفا بود به عزم که باشد که عزم وی بود بر آن که در جنگ جان فدا کند و چون مقدمی پدید آید ولایت تسلیم کند، ولکن چون بدان وقت رسد نفس تن درندهد، و اندر این گفت، «رجال صدقوا ما عاهدواالله علیه». یعنی به عزم خویش وفا کردند و خویشتن فدا کردند. و در حق گروهی که عزم کردند که مال بذل کنند و بدان وفا نکردند چنین گفت، «و منهم من عاهدوا الله لئن آتینا من فضله لنصد قن و لنکونن من الصالحین فلما اتیهم من فضله بخلوا به » تا آنجا که گفت، «بما کانوا یکذبون». ایشان را کاذب خواند اندر این وعده.

Сидқи панҷуми он буд ки ҳеҷ чиз дар аъмол фаро нанамояд ки ботин вай бидон сифат набӯд . Маслан агар касе оҳиста равад ва дар ботини ваии он виқор набӯд содиқ набӯд . Ва ин сидқ ба рости доштани сару ълонит ҳосил ояд ва ин касеро буд ки сару ботини ваии беҳтар аз зоҳир буд ё ҳамчун зоҳир буд . Ва аз ин гуфт расӯл ( с ) « борхдоёи сарирати ман беҳтар аз ълонити гардону ълонити ман некӯ кун » . Ҳарки бидон сифат набӯд дар далолат кардани зоҳир бар ботини козиб буд ва аз садиқ биафтад ва агар чаҳ мақсӯди вай риё набӯд .

صدق پنجم آن بود که هیچ چیز در اعمال فرا ننماید که باطن وی بدان صفت نبود. مثلا اگر کسی آهسته رود و در باطن وی آن وقار نبود صادق نبود. و این صدق به راست داشتن سر و علانیت حاصل آید و این کسی را بود که سر و باطن وی بهتر از ظاهر بود یا همچون ظاهر بود. و از این گفت رسول (ص) «بارخدایا سریرت من بهتر از علانیت گردان و علانیت من نیکو کن». هرکه بدان صفت نبود در دلالت کردن ظاهر بر باطن کاذب بود و از صدیق بیفتد و اگر چه مقصود وی ریا نبود.

Сидқи шашуми он ки дар мақомоти дайни ҳақиқати он аз хештан талаб кунад ва ба авоилу завоҳир ва қаноат накунад чун зуҳду муҳаббату таваккулу хавфу раҷоу ризоу шавқ ки ҳеҷ муъмин аз андаки ин аҳвол холӣ набӯд , влкни заъиф буд он ки дар ин қавӣ бошад ӯ содиқ буд , чунон ки гуфт , « анмои алмўмнўни аллазӣнаи омнўои биллоҳу расӯлаи сами лами иртобўо » то онҷо ки гуфт , « аўлӣки ҳам алсодқўн » пас касеро ки имони вай ба тамомӣ буд вайро содиқ гуфт .

صدق ششم آن که در مقامات دین حقیقت آن از خویشتن طلب کند و به اوایل و ظواهر و قناعت نکند چون زهد و محبت و توکل و خوف و رجا و رضا و شوق که هیچ مومن از اندک این احوال خالی نبود، ولکن ضعیف بود آن که در این قوی باشد او صادق بود، چنان که گفت، «انما المومنون الذین آمنوا بالله و رسوله ثم لم یرتابوا» تا آنجا که گفت، «اولئک هم الصادقون» پس کسی را که ایمان وی به تمامی بود وی را صادق گفت.

Ва мисли он буд ки касе аз чизеи тарсади нишони он буд ки меларзад ва рӯй ваии зард буду таому шароб натавонад хӯрд . Агар касе чунин аз худоӣ битарсад гӯйанд ин хавф содиқаст , аммо агар гуяд ки аз маъсият май тарсаму даст аз он надорад инро козиб гӯйанд , ва дар ҳамаи мақомот ҳамчунин тафовут бисёраст .

و مثل آن بود که کسی از چیزی ترسد نشان آن بود که می لرزد و روی وی زرد بود و طعام و شراب نتواند خورد. اگر کسی چنین از خدای بترسد گویند این خوف صادق است، اما اگر گوید که از معصیت می ترسم و دست از آن ندارد این را کاذب گویند، و در همه مقامات همچنین تفاوت بسیار است.

Пас ҳарки дар ин ҳар шаш содиқ буд ва онгаҳ ба камол буд вайро садиқ гӯйанд . Ва он ки дар баъзе аз ин содиқ буд вайро садиқи нгўинд , влкни дараҷаи вай ба қадари сидқи вай буд .

پس هرکه در این هر شش صادق بود و آنگه به کمال بود وی را صدیق گویند. و آن که در بعضی از این صادق بود وی را صدیق نگویند، ولکن درجه وی به قدر صدق وی بود.