Бидон ки муроқибат бар ду ваҷҳаст : яке муроқибат садиқонаст ки дили эшон ба азимати ҳақи таъолии мустағриқ буд ва дар ҳайбати ваии шикаста буд ва дар ваии ҷои илтифот ба ғайр набошад . Ин муроқибати кӯтоҳ буд . Чун дили рости боистоду ҷавориҳи худ табаъ буд аз муноҷот боз монад ба маосӣ чун пардозад ? вайро ба тадбиру ҳиялат ҳоҷат набӯд то ҷавориҳро нигоҳ дорад ва ин он буд ки расӯл ( с ) гуфт , « ман асбҳу ҳмўмаҳи ҳам воҳиди кФоаҳи аллоҳи ҳамӯами алднёу алохраҳи ҳаркии бомдод ба як ҳиммати хезад , ҳамаи корҳои вайро кифоят кунанд » .

بدان که مراقبت بر دو وجه است: یکی مراقبت صدیقان است که دل ایشان به عظمت حق تعالی مستغرق بود و در هیبت وی شکسته بود و در وی جای التفات به غیر نباشد. این مراقبت کوتاه بود. چون دل راست بایستاد و جوارح خود تبع بود از مناجات باز ماند به معاصی چون پردازد؟ وی را به تدبیر و حیلت حاجت نبود تا جوارح را نگاه دارد و این آن بود که رسول (ص) گفت، «من اصبح و همومه هم واحد کفاه الله هموم الدنیا و الاخره هرکه بامداد به یک همت خیزد، همه کارهای وی را کفایت کنند».

Ва кас бошад ки бад-ӣни мустағриқ чунон бошад ки бо ваии сухани гӯйӣ ва нашунӯд ва касе пеш фаро шавад вайро набинад , агарчӣ чашм боздорад . Абдуллоҳи бен зайдро гуфтанд , « ҳеҷ касро доне ки вай аз халқи машғӯл шудааст ба ҳоли хеш ? » гуфт , « якеро донам ки ин соъати даройад » . Утба алғлом даромад . Вайро гуфт , « дар роҳ киро дидӣ ? » гуфт , « ҳеҷ касро » . Ва роҳи вай дар бозор буд .

و کس باشد که بدین مستغرق چنان باشد که با وی سخن گویی و نشنود و کسی پیش فرا شود وی را نبیند، اگرچه چشم بازدارد. عبدالله بن زید را گفتند، «هیچ کس را دانی که وی از خلق مشغول شده است به حال خویش؟» گفت، «یکی را دانم که این ساعت درآید». عتبه الغلام درآمد. وی را گفت، «در راه که را دیدی؟» گفت، «هیچ کس را». و راه وی در بازار بود.

Ва яҳёи бен закариё бар занӣ бигузашт . Дастӣ ба вай зад . Бар вай афтод . Гуфтанд , « чаро чунин кардӣ ? » гуфт , « пиндоштам ки деворӣаст » . Ва яке мегуяд ки ба қавмӣ бигузаштам ки тир меандохтанд . Ва яке давр нишаста буд аз эшон . Хостам ки бо вай сухан гӯям . Гуфт , « зикри худои таъолии аўлитр аз сухани гуфтан » . Гуфтам , « ту танҳоӣ ? » . Гуфт , « на ки худои таъолӣ бо манаст ва ду Фриштаҳ » . Гуфтам , « аз қавми сабақ ки барад ? » гуфт , « он ки худои таъолии вайро биёмурзед » . Гуфтам , « ки роҳ аз кадом ҷонибаст ? » рӯй ба осмон кард ва бархест ва бирафт ва гуфт , « борхдоё ! бештари халқ ту шоғиланд аз ту » .

و یحیی بن زکریا بر زنی بگذشت. دستی به وی زد. بر وی افتاد. گفتند، «چرا چنین کردی؟» گفت، «پنداشتم که دیواری است». و یکی می گوید که به قومی بگذشتم که تیر می انداختند. و یکی دور نشسته بود از ایشان. خواستم که با وی سخن گویم. گفت، «ذکر خدای تعالی اولیتر از سخن گفتن». گفتم، «تو تنهایی؟». گفت، «نه که خدای تعالی با من است و دو فریشته». گفتم، «از قوم سبق که برد؟» گفت، «آن که خدای تعالی وی را بیامرزید». گفتم، «که راه از کدام جانب است؟» روی به آسمان کرد و برخاست و برفت و گفت، «بارخدایا! بیشتر خلق تو شاغلند از تو».

Шблӣ дар наздики саврии раҳмаи илоҳат ъалиҳумо расед , вайро дид ба муроқибат нишаста сокин ки мӯӣ бар тани вай ҳаракат намекард , гуфт , « ин муроқибати бад-ӣни некуӣ аз ки омухтӣ ? » гуфт , « аз гурбае ки вайро ба сӯрох мӯш дидам . Дар интизори мӯши сокинтар аз ин буд » .

شبلی در نزدیک ثوری رحمه الهت علیهما رسید، وی را دید به مراقبت نشسته ساکن که موی بر تن وی حرکت نمی کرد، گفت، «این مراقبت بدین نیکویی از که آموختی؟» گفت، «از گربه ای که وی را به سوراخ موش دیدم. در انتظار موش ساکن تر از این بود».

Абуабдуллои ҳанифи қудси аллоҳи рӯҳа алъзиз гуяд ки маро нишон доданд ки дар сувари перӣу ҷавонӣ ба муроқибат нишастаанд бар давом . Он ҷо шудам ду шахсро дидам рӯ ба қибла . Се бор салом кардам . Ҷавоб надоданд . Гуфтам , « ба худоӣ бар шумо ки ҷавоб салом диҳед » . Он ҷавон сар баровард ва гуфт , « ёбни ҳаниф ! дунё андакаст ва аз ин андаки андакӣ беш намондааст . Аз ин андаки насиби худ бисёр бустон . Ёбни ҳаниф ! нҳмори фориғӣ ки ба саломи мо ҳамеи пардозӣ ? » ин бигуфту сари фурӯи барад . Гурусна ва ташна будам . Гуруснагӣ фаромӯш кардаму ҳамагии ман эшон бигирифтанд . Боистодм ва бо эшон намози пешину намози дигари бкрдм . Гуфтам , « марои панди даҳ » , гуфт , « ё ибни ҳФиФ ! мо аҳл мусӣбатем . Моро забон панд набӯд » . Се рӯзи онҷои боистодм ки ҳеҷ чизе нахурдему нхФтим . Пас бо хештан гуфтам савганд бар эшон даҳум то маро пандӣ диҳанд . Он ҷавони срброўрд ва гуфт , « суҳбат касеро талаб кун ки дидори ваии туро аз худои таъолӣ ёд диҳад на ба забони гуфтор » . Инаст ҳолу дараҷаи муроқибати садиқон ки ҳамагии эшон ба ҳақи таъолии мустағриқ буд .

ابوعبدالله حنیف قدس الله روحه العزیز گوید که مرا نشان دادند که در صور پیری و جوانی به مراقبت نشسته اند بر دوام. آن جا شدم دو شخص را دیدم رو به قبله. سه بار سلام کردم. جواب ندادند. گفتم، «به خدای بر شما که جواب سلام دهید». آن جوان سر برآورد و گفت، «یابن حنیف! دنیا اندک است و از این اندک اندکی بیش نمانده است. از این اندک نصیب خود بسیار بستان. یابن حنیف! نهمار فارغی که به سلام ما همی پردازی؟» این بگفت و سر فرو برد. گرسنه و تشنه بودم. گرسنگی فراموش کردم و همگی من ایشان بگرفتند. بایستادم و با ایشان نماز پیشین و نماز دیگر بکردم. گفتم، «مرا پند ده»، گفت، «یا ابن حفیف! ما اهل مصیبتیم. ما را زبان پند نبود». سه روز آنجا بایستادم که هیچ چیزی نخوردیم و نخفتیم. پس با خویشتن گفتم سوگند بر ایشان دهم تا مرا پندی دهند. آن جوان سربرآورد و گفت، «صحبت کسی را طلب کن که دیدار وی تو را از خدای تعالی یاد دهد نه به زبان گفتار». این است حال و درجه مراقبت صدیقان که همگی ایشان به حق تعالی مستغرق بود.

Дараҷаи дувуми муроқибати порсоёну асҳоб алиминаст ва ин касоне бошад ки донанд ки худои таъолӣ бар эшон матлаъаст ва аз вай шарм медоранд влкн дар азимату ҷалоли ваии мадҳушу мустағриқ нашуда бошанд , балки аз худу аҳволи олам бохабар бошанд ва мисли ин чунон ки касе танҳо корӣ кунаду хештан бараҳна дорад , кӯдакиро бинад аз вай шарм дорад ба ихтиёри хеши бипушад . Ва мисли он дигари он ки ногоҳ подшоҳи фаро вай расад ки вайро худ ин аз ҷой биндозад ва мадҳуш шавад аз ҳайбати вай . Пас касе ки дар ин дараҷа буд вайро аҳволу хавотири хеши ҳамаи муроқибат бояд кард ва дар ҳар корӣ ки бихоҳад кард вайро ду назар буд .

درجه دوم مراقبت پارسایان و اصحاب الیمین است و این کسانی باشد که دانند که خدای تعالی بر ایشان مطلع است و از وی شرم می دارند ولکن در عظمت و جلال وی مدهوش و مستغرق نشده باشند، بلکه از خود و احوال عالم باخبر باشند و مثل این چنان که کسی تنها کاری کند و خویشتن برهنه دارد، کودکی را بیند از وی شرم دارد به اختیار خویش بپوشد. و مثل آن دیگر آن که ناگاه پادشاه فرا وی رسد که وی را خود این از جای بیندازد و مدهوش شود از هیبت وی. پس کسی که در این درجه بود وی را احوال و خواطر خویش همه مراقبت باید کرد و در هر کاری که بخواهد کرد وی را دو نظر بود.

Назари аввали пеш аз он ки бикунад , ба аввали хотир ки дар дил ояд гӯш дорад ва ҳамеша дилро муроқибат кунад то дар вай чаҳ андеша падед меояд ва нигоҳ кунад . Агар худои таъолии рост тамом кунад ва агар дар ҳавоӣ нафас аст боистад ва аз худои таъолӣ шарм дорад ва худро маломат кунад ки чаро ин рағбат дар вай падед омаду Фзиҳту уқубати он брхўд тақрир мекунад .

نظر اول پیش از آن که بکند، به اول خاطر که در دل آید گوش دارد و همیشه دل را مراقبت کند تا در وی چه اندیشه پدید می آید و نگاه کند. اگر خدای تعالی راست تمام کند و اگر در هوای نفس است بایستد و از خدای تعالی شرم دارد و خود را ملامت کند که چرا این رغبت در وی پدید آمد و فضیحت و عقوبت آن برخود تقریر می کند.

Ва дар ибтидои ҳамаи андешаҳо ин муроқибат фаризааст ки дар хабараст ки дар ҳар ҳаракатӣу суннатӣ ки банда ба ихтиёри хеши бикунади се девон дар пеш вай ниҳанд : яке ки чаро ,у дигар ки чун , се дигар ки киро ? маънии аввал чаро он буд ки гӯйанд ин бар ту буд ки барои худоӣ таъолӣ бикунӣ ё ба шаҳвати нафасу мувофиқат шайтон кардӣ ? агар аз ин саломат ёбад ва бар вай бӯда бошад худоиро , бошад худоиро , гӯйанд чун ? яъне ки чун кардӣ ? ки ҳар ҳақиро шартӣу адабӣ ва илмӣаст . Ончӣ кардӣ чунон ки шарти илм буд кардӣ ё ба ҷаҳл осон гирифтӣ ? агар аз ин саломат ёбад ва ба шарт карда бошад , гӯйанд киро ? яъне ки бар ту воҷиб буд ки ба ихлос кунӣу худоиро таъолӣ кунӣу бас . Барои вай кардӣ то ҷазои ёбӣ ба риё кардӣ то музд аз он кас талаб кунӣ ё ба насиб дунё кардӣ то муздат биафтад . Ва агар барои дайгарӣ кардӣ дар машаққат ва уқубат афтодӣ ки бо ту гуфта буданд , « алооллаҳи аддӣни алхолс » .

و در ابتدای همه اندیشه ها این مراقبت فریضه است که در خبر است که در هر حرکتی و سنتی که بنده به اختیار خویش بکند سه دیوان در پیش وی نهند: یکی که چرا، و دیگر که چون، سه دیگر که که را؟ معنی اول چرا آن بود که گویند این بر تو بود که برای خدای تعالی بکنی یا به شهوت نفس و موافقت شیطان کردی؟ اگر از این سلامت یابد و بر وی بوده باشد خدای را، باشد خدای را، گویند چون؟ یعنی که چون کردی؟ که هر حقی را شرطی و ادبی و علمی است. آنچه کردی چنان که شرط علم بود کردی یا به جهل آسان گرفتی؟ اگر از این سلامت یابد و به شرط کرده باشد، گویند که را؟ یعنی که بر تو واجب بود که به اخلاص کنی و خدای را تعالی کنی و بس. برای وی کردی تا جزا یابی به ریا کردی تا مزد از آن کس طلب کنی یا به نصیب دنیا کردی تا مزدت بیفتد. و اگر برای دیگری کردی در مشقت و عقوبت افتادی که با تو گفته بودند، «الاالله الدین الخالص».

Ва гуфта буданд , « ани аллазӣнаи тдъўни ман дуни аллоҳи ибод » ҳарки ин бишнохт агар оқил бошад аз муроқибати дил ғофил набошад . Ва асли он ки хотири аввал нигоҳ дорад ки агар дафъ накунад рағбат аз вай падед ояд , онгоҳ ҳиммат гардад , онгоҳ Фсд шавад ва бар ҷавориҳ баравад . Ва расӯл ( с ) гуфт , « атқ аллоҳ ъанд ҳамки азои ҳммт . Дар он вақт ки ҳиммат ба кор падед ояд бипарҳез ва аз худоӣ битарс » . Ва бидон ки шинохтан он ки аз хавотир чист ки аз ҷиҳат ҳақаст ва чист ки аз ҳавоӣ нафасаст илмии мушкил ва азизаст . Ва касеро ки қӯт он набошад бояд ки ҳамеша дар суҳбат олимӣ бошад бо вараъ то анвори вай ба вай сироят мекунад . Ва аз уламое ки ҳарис бошанд бар дунё ҳазар кунад ки ситони ниёбати хеш бо эшон дода бошад .

و گفته بودند، «ان الذین تدعون من دون الله عباد» هرکه این بشناخت اگر عاقل باشد از مراقبت دل غافل نباشد. و اصل آن که خاطر اول نگاه دارد که اگر دفع نکند رغبت از وی پدید آید، آنگاه همت گردد، آنگاه فصد شود و بر جوارح برود. و رسول (ص) گفت، «اتق الله عند همک اذا هممت. در آن وقت که همت به کار پدید آید بپرهیز و از خدای بترس». و بدان که شناختن آن که از خواطر چیست که از جهت حق است و چیست که از هوای نفس است علمی مشکل و عزیز است. و کسی را که قوت آن نباشد باید که همیشه در صحبت عالمی باشد با ورع تا انوار وی به وی سرایت می کند. و از علمایی که حریص باشند بر دنیا حذر کند که سیطان نیابت خویش با ایشان داده باشد.

Худои таъолӣ ваҳй фиристод ба Довӯд ( ъ ) ки ё Довӯд ! аз олимӣ ки дӯстии дунёи вайро маст бкрдаҳаст суол макун ки ваии туро аз дӯстӣ ман бияфканад . Эшон роҳзноннд бар бандагони ман . Ва расӯл ( с ) гуфт , « худои таъолӣ дӯст дорад касеро ки дар шабаҳат тезбин бошад ва дар вақти ғалабаи шаҳвати комил ақл бошад » . Ки камол дар ин ҳар дуаст ки ҳақиқати ҳол ба басирати нофизи шиносаду онгоҳ ба ақли комили шаҳватро дафъ кунад ва ин ҳар ду худ ба ҳам равад .

خدای تعالی وحی فرستاد به داوود(ع) که یا داوود! از عالمی که دوستی دنیا وی را مست بکرده است سوال مکن که وی تو را از دوستی من بیفکند. ایشان راهزنانند بر بندگان من. و رسول(ص) گفت، «خدای تعالی دوست دارد کسی را که در شبهت تیزبین باشد و در وقت غلبه شهوت کامل عقل باشد». که کمال در این هر دو است که حقیقت حال به بصیرت نافذ شناسد و آنگاه به عقل کامل شهوت را دفع کند و این هر دو خود به هم رود.

Ва ҳар киро ақлӣ набошад дофеъ набошад дофеъи шаҳавотро , ӯро басират нофиз набошад дар шубаҳот . Ва барои ин гуфт расӯл ( с ) « ҳар ки маъсиятии бикради ақлӣ аз вай ҷудо шуд ки ҳаргиз боз наёяд » . Ва исо ( ъ ) гуфт , « корҳо сеаст . Ҳақии равшан ба ҷой овараду ботилӣ равшан бигзору мушкили он бо олами гузор » .

و هر که را عقلی نباشد دافع نباشد دافع شهوات را، او را بصیرت نافذ نباشد در شبهات. و برای این گفت رسول(ص) «هر که معصیتی بکرد عقلی از وی جدا شد که هرگز باز نیاید». و عیسی(ع) گفت، «کارها سه است. حقی روشن به جای آورد و باطلی روشن بگذار و مشکل آن با عالم گذار».

Назари дувум муроқибат бошад дар вақти амалу ҳамаи аъмоли вай аз се холӣ набӯд : ё тоъатӣ буд ё маъсиятӣ ё мубоҳӣ . Муроқибат дар тоъати он буд ки ихлос кунад ва бо ҳузури дил буд ва он тамом нигаҳ дорад ва ба ҳеҷ чиз ки дар ваии зиёдат фазилатӣ бошад даст аз он надорад . Ва муроқибати дрмъсити он буд ки шарм дорад ва тавба кунад ва ба куффорат машғӯл шавад . Ва муроқибат дар мубоҳи он буд ки ба адаб бошад ва дар неъмати худои манъами рабинаду бидонад ки дар ҳама вақте дар ҳазрат вайаст . Маслан агар биншинад ба адаб нишинад ва агар бхсбд бар дасти рост рӯй ба қибла хусбад ва ба мисли агар таомӣ хӯрд ба дили фориғ аз тафаккур набошад ки он ҳамаи аъмоли фозилтар . Ки дар таомии чандон аҷоиб сунъаст дар офариниши сӯрату рангу буии таъму шакл ва дар аъзои одамӣ ки он таом ба кор дорад чун ангушту даҳону дандону ҳалқу меъдау ҷигару масонау ончӣ барои қабул таомасту ончӣ барои ҳифз онаст то ҳазм уфтаду ончӣ барои дафъ сиқласт . Ва ин ҳамаи аҷоиби санъат вайасту тафаккур дар ин ибодат бузургаст . Ва ин дараҷа уламост .

نظر دوم مراقبت باشد در وقت عمل و همه اعمال وی از سه خالی نبود: یا طاعتی بود یا معصیتی یا مباحی. مراقبت در طاعت آن بود که اخلاص کند و با حضور دل بود و آن تمام نگه دارد و به هیچ چیز که در وی زیادت فضیلتی باشد دست از آن ندارد. و مراقبت درمعصیت آن بود که شرم دارد و توبه کند و به کفارت مشغول شود. و مراقبت در مباح آن بود که به ادب باشد و در نعمت خدای منعم رابیند و بداند که در همه وقتی در حضرت وی است. مثلا اگر بنشیند به ادب نشیند و اگر بخسبد بر دست راست روی به قبله خسبد و به مثل اگر طعامی خورد به دل فارغ از تفکر نباشد که آن همه اعمال فاضلتر. که در طعامی چندان عجایب صنع است در آفرینش صورت و رنگ و بوی طعم و شکل و در اعضای آدمی که آن طعام به کار دارد چون انگشت و دهان و دندان و حلق و معده و جگر و مثانه و آنچه برای قبول طعام است و آنچه برای حفظ آن است تا هضم افتد و آنچه برای دفع ثقل است. و این همه عجایب صنعت وی است و تفکر در این عبادت بزرگ است. و این درجه علماست.

Ва гуруҳе чунон бошанд ки чун ин аҷоиби сунъи бенанд ба азимати сонеъ тараққӣ кунанд ва дар ҷалолу ҷамолу камоли вай мустағриқ шаванд . Ва ин дараҷаи муваҳҳидон ва садиқонаст . Ва гуруҳе дар таом ба чашми хашм ва кроҳит нигаранд ва бар хилофи шаҳват ва дар зарурат хеш нигаранд ва бидон машғӯл бошанд ки кошкӣ бад-ӣни муҳтоҷи набудандӣ ва дар зарурат тафаккур кунанд ва ин дараҷа зоҳидӣаст . Ва гуруҳе ба чашм шаҳват нигаранду ҳамаи андешаи боз он овараданд ки чигуна кунанд то беҳтарин ва хуштарин бихӯранд ва зиёдат хуранд ва онгоҳ бошад ки табхроу таббохроу мивароу таомро айб кунанд . Ндонанд ки ин ҳамаи санъати ҳақ таъолӣасту айби санъати айби сонеъ буд ва ин дараҷаи аҳли ғифлат буд ва дар ҳамаи мубоҳоти ҳамин дараҷот Фропиш ояд .

و گروهی چنان باشند که چون این عجایب صنع بینند به عظمت صانع ترقی کنند و در جلال و جمال و کمال وی مستغرق شوند. و این درجه موحدان و صدیقان است. و گروهی در طعام به چشم خشم و کراهیت نگرند و بر خلاف شهوت و در ضرورت خویش نگرند و بدان مشغول باشند که کاشکی بدین محتاج نبودندی و در ضرورت تفکر کنند و این درجه زاهدان است. و گروهی به چشم شهوت نگرند و همه اندیشه باز آن آوردند که چگونه کنند تا بهترین و خوشترین بخورند و زیادت خورند و آنگاه باشد که طبخ را و طباخ را و میوه را و طعام را عیب کنند. ندانند که این همه صنعت حق تعالی است و عیب صنعت عیب صانع بود و این درجه اهل غفلت بود و در همه مباحات همین درجات فراپیش آید.

Мақоми сеюм ( муҳосибатаст пас аз амал )

مقام سوم (محاسبت است پس از عمل)

Бояд ки бандаро ба охири рӯзи вақт хуфтан соъатӣ бошад ки бо нафаси хеш ҳисоб кунад ҷумлаи рӯзро то сармоя аз суду зиён ҷудо шавад . Ва сармоя фароизасту суди навофилу зиёни маосӣ . Ва чунон ки бо шарик мкос кунад то бар вай ғаш наравад , бояд ки бо нафаси хеши эҳтиёт беш кунад ки нафасро таррору макор бисёр ҳиялатаст . Ғарази хеш ба тоъат бар ту шимурда то пиндорӣ ки он судаст ва бошад ки зиён бошад . Балки дар ҳамаи мубоҳот бояд ки ҳисоб боз хоҳад ки чаро кардӣ ? пас агар тобон бинад бар нафаси хеш бар ваии тобони афканду ғаромат аз вай талаб кунад .

باید که بنده را به آخر روز وقت خفتن ساعتی باشد که با نفس خویش حساب کند جمله روز را تا سرمایه از سود و زیان جدا شود. و سرمایه فرایض است و سود نوافل و زیان معاصی. و چنان که با شریک مکاس کند تا بر وی غش نرود، باید که با نفس خویش احتیاط بیش کند که نفس را طرّار و مکار بسیار حیلت است. غرض خویش به طاعت بر تو شمرده تا پنداری که آن سود است و باشد که زیان باشد. بلکه در همه مباحات باید که حساب باز خواهد که چرا کردی؟ پس اگر تابان بیند بر نفس خویش بر وی تابان افکند و غرامت از وی طلب کند.

Ибни алсмаҳ аз бузургон буд . Ҳисоби хеши бикрад . Шасти сола буд . Ҳисоб рӯз барграфт бист ва як ҳазор ва шашсад рӯз буд . Гуфт оҳ ! агар ҳар рӯзии як гуноҳ беш накардаам аз бист ва як ҳазор ва шашсад гуноҳ чун даҳум ? хосса ки рӯз бӯдааст ки ҳазор гуноҳ бӯдааст . Пас бонгии бикраду биФтод . Фаро шуданд . Мурда буд .

ابن الصمه از بزرگان بود. حساب خویش بکرد. شست ساله بود. حساب روز برگرفت بیست و یک هزار و ششصد روز بود. گفت آه! اگر هر روزی یک گناه بیش نکرده ام از بیست و یک هزار و ششصد گناه چون دهم؟ خاصه که روز بوده است که هزار گناه بوده است. پس بانگی بکرد و بیفتاد. فرا شدند. مرده بود.

Влкни одамии фориғ аз онаст ки ҳисоб хеш мебрнагирад . Агар ба ҳар гуноҳӣ ки бикунади сангӣ дар сарои афканд ба муддатии андаки сарой пар шавад . Ва агар кироми алкотбин аз ваии музд нбштн хоҳанд ҳарчӣ дорад дар он шавад , влкни вай агар борӣ чанд субҳони аллоҳ бо ғифлат бихоҳад гуфт тсбҳи афканд ва май шимурд ва гуяд садбор гуфтаму ҳамаи рӯз беҳуда мегуяд ва онро ҳеҷ тасбеҳ дар даст ниФкндаҳаст то бидонад ки аз ҳазор даргузашта бошад , онгоҳ чун умед дорад ки каффаи ҳасанот зиёдат бошад аз беақлӣ буд .

ولکن آدمی فارغ از آن است که حساب خویش می برنگیرد. اگر به هر گناهی که بکند سنگی در سرای افکند به مدتی اندک سرای پر شود. و اگر کرام الکاتبین از وی مزد نبشتن خواهند هرچه دارد در آن شود، ولکن وی اگر باری چند سبحان الله با غفلت بخواهد گفت تسبح افکند و می شمرد و گوید صدبار گفتم و همه روز بیهوده می گوید و آن را هیچ تسبیح در دست نیفکنده است تا بداند که از هزار درگذشته باشد، آنگاه چون امید دارد که کفه حسنات زیادت باشد از بی عقلی بود.

Ва барои ин гуфт умри разии аллоҳи анҳу ки аъмоли хеш вазн кунед пеш аз он ки бар шумо вазн кунанд . Ва умр чун даромадии дарра бар пой хеш мезадӣ ва мегуфтӣ имрӯз чаҳ кардӣ ?у ъошиаҳи разии аллоҳ анҳу мегуяд , « Абубакри разии аллоҳи анҳу дар вақт вафот гуфт : ҳеҷ кас бар ман дӯсттар аз умр нест . Чунон ҳисоби бикрад , чун рост набӯд тадорук кард . Ва ибни саломи пуштаи ҳизум бар гардани ниҳоду беруни барад . Гуфтанд ғуломони ин чаро бикунанд . Гуфт нафасро май биомузам то дар ин чигуна бошад . Инс мегуяд , « умрро дидам дар пас деворӣ ва бо хештан мегуфт : бахи бах ! туро Амиралмӯъминин мегӯйанд ? ба худоӣ ки ё аз худоӣ битарсӣ ё уқубати вайро сохта бошӣ » . Ва ҳасан гуфт ки алнФси аллўомаҳ он бошад ки хештанро маломат мекунад ки фалон кор кардӣу фалон таом хӯрдӣ . Чаро кардӣ ва чаро хӯрдӣ ? ва худро маломат мекунад . Пас ҳисоб кардан бар гузашта аз муҳимотаст .

و برای این گفت عمر رضی الله عنه که اعمال خویش وزن کنید پیش از آن که بر شما وزن کنند. و عمر چون درآمدی دره بر پای خویش می زدی و می گفتی امروز چه کردی؟ و عاشیه رضی الله عنه می گوید، «ابوبکر رضی الله عنه در وقت وفات گفت: هیچ کس بر من دوست تر از عمر نیست. چنان حساب بکرد، چون راست نبود تدارک کرد. و ابن سلام پشته هیزم بر گردن نهاد و بیرون برد. گفتند غلامان این چرا بکنند. گفت نفس را می بیاموزم تا در این چگونه باشد. انس می گوید، «عمر را دیدم در پس دیواری و با خویشتن می گفت: بخ بخ! تو را امیرالمومنین می گویند؟ به خدای که یا از خدای بترسی یا عقوبت وی را ساخته باشی». و حسن گفت که النفس اللوامه آن باشد که خویشتن را ملامت می کند که فلان کار کردی و فلان طعام خوردی. چرا کردی و چرا خوردی؟ و خود را ملامت می کند. پس حساب کردن بر گذشته از مهمات است.

Мақоми чаҳорум ( дар мъоқбт нафасаст )

مقام چهارم (در معاقبت نفس است)

Бидон ки чун аз ҳисоби нафас фориғ шудӣ ва тақсирӣ карда бошад Фрогзорӣ далер шавад ва низ аз паии ваии дрнрсӣ балки бояд ки вайро бар ҳар чаҳ карда бошад уқубат кунӣ . Агар чизе ба шҳбт хӯрда бошад вайро ба гуруснагӣ уқубат кунӣ ва агар ба номаҳрамӣ нигарад вайро ба ногиристану чашм бар ҳам ниҳодан уқубат кунӣ . Ҳамаи аъзо ва ҳамчунин .

بدان که چون از حساب نفس فارغ شدی و تقصیری کرده باشد فراگذاری دلیر شود و نیز از پی وی درنرسی بلکه باید که وی را بر هر چه کرده باشد عقوبت کنی. اگر چیزی به شهبت خورده باشد وی را به گرسنگی عقوبت کنی و اگر به نامحرمی نگرد وی را به ناگریستن و چشم بر هم نهادن عقوبت کنی. همه اعضا و همچنین.

Ва салаф чунин кардаанд . Яке аз обидони дасти фаро занӣ кард . Дасти хеши фаро оташ дошт то бсухт . Ва обидӣ дар банӣ асроиили муддатӣ дар савмиъа буд . Зании хештан бар вай арза кард . Пой аз савмиъаи беруни ниҳод то наздик вай равад . Пас аз худоӣ битарсед ва тавба карду хост ки бозгардад . Гуфт , « на , ин пой ба маъсият берун шуд . Низ дар савмиъа наёяд » . Беруни бгзошт то дар сармоу офтоб табоҳ шуду биФтод .

و سلف چنین کرده اند. یکی از عابدان دست فرا زنی کرد. دست خویش فرا آتش داشت تا بسوخت. و عابدی در بنی اسراییل مدتی در صومعه بود. زنی خویشتن بر وی عرضه کرد. پای از صومعه بیرون نهاد تا نزدیک وی رود. پس از خدای بترسید و توبه کرد و خواست که بازگردد. گفت، «نه، این پای به معصیت بیرون شد. نیز در صومعه نیاید». بیرون بگذاشت تا در سرما و آفتاب تباه شد و بیفتاد.

Ҷунайд мегуяд ки ибн алкрибӣ гуфт , « шабӣ аҳтломм афтод . Хостам ки ғусл кунам дар вақти шаб . Шабии сард буд . Нафаси ман коҳилӣ кард ва гуфт хештан ҳалок макун . Сабр кун то бомдод ба гармоба рӯй . Қисм хӯрам ки ҷуз бо мураққаъ ғусл накунаму мураққаъ ҳамчунон медораму ниФшорм то ҳамчунон бар тани ман хушк шавад . Ва чунон кардам ва гуфтам ин сазоӣ нафасӣаст ки дар ҳақи худои таъолӣ тақсир кунад » . Ва яке дар занӣ нагирист . Пас пушаймон шуд . Савганд хӯрд ки уқубати инро ҳаргизи об сард нахӯрам ва нахурд . Ва ҳисони бен абии синон ба манзарӣ бигузашт ва гуфт , « ин ки кардааст ? » пас гуфт , « аз чизе ки туро бо он корӣ нест чаҳ май пурсӣ ? ба худоӣ ки туро уқубат кунам ба як сол ки рӯза дорам » .

جنید می گوید که ابن الکریبی گفت، «شبی احتلامم افتاد. خواستم که غسل کنم در وقت شب. شبی سرد بود. نفس من کاهلی کرد و گفت خویشتن هلاک مکن. صبر کن تا بامداد به گرمابه روی. قسم خورم که جز با مرقع غسل نکنم و مرقع همچنان می دارم و نیفشارم تا همچنان بر تن من خشک شود. و چنان کردم و گفتم این سزای نفسی است که در حق خدای تعالی تقصیر کند». و یکی در زنی نگریست. پس پشیمان شد. سوگند خورد که عقوبت این را هرگز آب سرد نخورم و نخورد. و حسان بن ابی سنان به منظری بگذشت و گفت، «این که کرده است؟» پس گفت، «از چیزی که تو را با آن کاری نیست چه می پرسی؟ به خدای که تو را عقوبت کنم به یک سال که روزه دارم».

Ва Абуталҳа дар хрмостони намоз ҳаме кард , аз некуӣ ки буд ғофил монад то дар адади ркъот дар шак афтод , хрмостони ҷумла ба садақа бидод . Ва молики бен зиғм мегуяд ки рбоҳ алқисӣ биёмаду падари маро талаб кард пас аз намози дигар . Гуфтам ки хуфтааст . Гуфт , « чаҳ вақт хобаст ? »у бозгашт . Аз пас вай бирафтам . намегуфт , « эй нафаси фузул ! май гӯйӣ чаҳ вақт хобаст , туро бо ин чаҳ кор ? аҳд кардам ки як сол нагузорам ки сар бар болаш наҳй » . намерафт ва мегирист ва мегуфт ки аз худоӣ нахоҳӣ тарсид .

و ابوطلحه در خرماستان نماز همی کرد، از نیکویی که بود غافل ماند تا در عدد رکعات در شک افتاد، خرماستان جمله به صدقه بداد. و مالک بن ضیغم می گوید که رباح القیسی بیامد و پدر مرا طلب کرد پس از نماز دیگر. گفتم که خفته است. گفت، «چه وقت خواب است؟» و بازگشت. از پس وی برفتم. می گفت، «ای نفس فضول! می گویی چه وقت خواب است، تو را با این چه کار؟ عهد کردم که یک سال نگذارم که سر بر بالش نهی». می رفت و می گریست و می گفت که از خدای نخواهی ترسید.

Ва мем дории як шаб хуфта монад то намози шаб фӯт шуд . Як сол аҳд кард ки ҳеҷ нхсбд ба шаб . Ва талҳа ривоят кард ки мардии хештан бараҳна карда бар снгризаҳ гарм мегардид ва мегуфт , « ё мурдор ба шаби бтол ба рӯз то кӣ аз дасти ту ? » расӯл ( с ) аз онҷо фароз омад . Гуфт , « чаро чунин кардӣ ? » гуфт , « нафаси маро ғалаба мекунад » . Гуфт , « дар ин соъати дарҳои осмон барои ту бикшоданду худои таъолӣ бо Фриштгони ту мубоҳот мекунад » . Пас асҳобро гуфт , « зоди хеш аз вай баргиред » . Ҳаме май рафтанд ва мегуфтанд , « моро дуо кун » . Ваии як якро дуо ҳаме кард . Расӯл ( с ) гуфт , « ҳамаро ба ҷамъ дуо кун » . Гуфт , « бори худоё ! тақвои зод эшон куну ҳамаро бар роҳ рост бидор » . Расӯл ( с ) гуфт , « бори худоё ! вайро тсдид кун . Яъне дуое ки беҳтар буд бар забони ваии дор » . Гуфт , « бори худоё ! биҳишти қароргоҳ эшон кун » .

و میم داری یک شب خفته ماند تا نماز شب فوت شد. یک سال عهد کرد که هیچ نخسبد به شب. و طلحه روایت کرد که مردی خویشتن برهنه کرده بر سنگریزه گرم می گردید و می گفت، «یا مردار به شب بطال به روز تا کی از دست تو؟» رسول (ص) از آنجا فراز آمد. گفت، «چرا چنین کردی؟» گفت، «نفس مرا غلبه می کند». گفت، «در این ساعت درهای آسمان برای تو بگشادند و خدای تعالی با فریشتگان تو مباهات می کند». پس اصحاب را گفت، «زاد خویش از وی برگیرید». همی می رفتند و می گفتند، «ما را دعا کن». وی یک یک را دعا همی کرد. رسول(ص) گفت، «همه را به جمع دعا کن». گفت، «بار خدایا! تقوی زاد ایشان کن و همه را بر راه راست بدار». رسول(ص) گفت، «بار خدایا! وی را تسدید کن. یعنی دعایی که بهتر بود بر زبان وی دار». گفت، «بار خدایا! بهشت قرارگاه ایشان کن».

Ва маҷмаъ аз бузургон буд . Яке ногоҳ бар бом нигаред . Заниро бидид . Аҳд кард ки низ ҳаргиз бар осмон нанигарад . Ва аҳнФи бен Қайс чароғ барграфтӣ ва ҳар замони ангушти фаро чароғ доштӣ ва гуфтӣ фалони рӯзи фалони кор чаро кардӣу фалони чиз чаро хӯрдӣ ? аҳли ҳзм чунин буданд ки донистаанд ки нафас саркашаст . Агар уқубат накунӣ бар ту ғалаба кунад ва ҳалок гирданд . Бо вай ба сиёсат бӯдаанд .

و مجمع از بزرگان بود. یکی ناگاه بر بام نگرید. زنی را بدید. عهد کرد که نیز هرگز بر آسمان ننگرد. و احنف بن قیس چراغ برگرفتی و هر زمان انگشت فرا چراغ داشتی و گفتی فلان روز فلان کار چرا کردی و فلان چیز چرا خوردی؟ اهل حزم چنین بودند که دانسته اند که نفس سرکش است. اگر عقوبت نکنی بر تو غلبه کند و هلاک گرداند. با وی به سیاست بوده اند.

Мақоми панҷум ( муҷоҳидатаст )

مقام پنجم (مجاهدت است)

Бидон ки гуруҳе чун аз нафаси хеши коҳилии диданди уқубат вай бидон карданд ки ибодат бисёр бар вай ниҳодаанд ба илзом . Ибни умрро ҳар вақт ки як намози ҷамоат фӯт шудӣ як шаб то рӯз бедор доштӣ . Ва умрро ҷамоатӣ фӯт шуд . Зёътӣ ба садақа бидод , қимати он дивист ҳазор дирам . Ва ибни умри шабии намози шом тохир кард то ду ситора бидид . Ду банда озод кард . Ва чунин ҳикоёт бисёраст .

بدان که گروهی چون از نفس خویش کاهلی دیدند عقوبت وی بدان کردند که عبادت بسیار بر وی نهاده اند به الزام. ابن عمر را هر وقت که یک نماز جماعت فوت شدی یک شب تا روز بیدار داشتی. و عمر را جماعتی فوت شد. ضیاعتی به صدقه بداد، قیمت آن دویست هزار درم. و ابن عمر شبی نماز شام تاخیر کرد تا دو ستاره بدید. دو بنده آزاد کرد. و چنین حکایات بسیار است.

Ва чун нафаси тан дар надиҳад дар ин ибодат , алоҷи он буд ки дар суҳбат муҷтаҳидӣ бошад то вебро мебинад ва роғиб мешавад . Яке мегуяд ки ҳаргоҳ ки коҳил шавам дар иҷтиҳод ба Муҳамади бен восеъ нагарм . То як ҳафтаи рағбати ибодат бо ман бимонад . Пас агар чунин каси наёбад бояд ки аҳволу ҳикоёт муҷтаҳидон мехонд . Ва мо ба баъзе аз он ишорат кунем :

و چون نفس تن در ندهد در این عبادت، علاج آن بود که در صحبت مجتهدی باشد تا وب را می بیند و راغب می شود. یکی می گوید که هرگاه که کاهل شوم در اجتهاد به محمد بن واسع نگرم. تا یک هفته رغبت عبادت با من بماند. پس اگر چنین کس نیابد باید که احوال و حکایات مجتهدان می خواند. و ما به بعضی از آن اشارت کنیم:

Довӯди тоӣ нон нахурдӣ вФтит дар об кардӣу бёшомидӣ ва гуфтӣ , « миёни ин нон хӯрдан панҷоҳ оя тавон хонд . Рӯзгор чаро зойеъ кунам ? » яке вайро гуфт , « Фрсбӣ дар сақфи ту шикаста шудааст » , гуфт , « бист соласт то андар ин ҷоем , андари он ннгрстаҳам » . Ва нгридн бефоида кроҳит доштаанд .

داوود طایی نان نخوردی وفتیت در آب کردی و بیاشامیدی و گفتی، «میان این نان خوردن پنجاه آیه توان خواند. روزگار چرا ضایع کنم؟» یکی وی را گفت، «فرسبی در سقف تو شکسته شده است»، گفت، «بیست سال است تا اندر این جایم، اندر آن ننگرسته ام». و نگریدن بی فایده کراهیت داشته اند.

Аҳмади бен рузин аз бомдод то намоз дигар бинишаст ки аз ҳеҷ сӯ нанигаред . Гуфтанд ки чаро чунин кунӣ ? гуфт , « худои таъолӣ чашм бидон офарид то дар аҷоиби сунъи вайу азимати ваии бенанд . Ҳар ки на ибрат назар кунад хатое бар вай нависанд » .

احمد بن رزین از بامداد تا نماز دیگر بنشست که از هیچ سو ننگرید. گفتند که چرا چنین کنی؟ گفت، «خدای تعالی چشم بدان آفرید تا در عجایب صنع وی و عظمت وی بینند. هر که نه عبرت نظر کند خطایی بر وی نویسند».

Абўолдрдо мегуяд ки зиндагонӣ барои се чиз дӯст дораму бас : суҷуд ба шабҳои дарозу тишнагӣ ба рӯзҳои дарозу нишастан бо қавмӣ ки сухани эшон ҳамаи гузидау ҳмкт буд .

ابوالدردا می گوید که زندگانی برای سه چیز دوست دارم و بس: سجود به شبهای دراز و تشنگی به روزهای دراز و نشستن با قومی که سخن ایشان همه گزیده و حمکت بود.

Ълқми бен Қайсро гуфтанд , « чаро ин нафаси хешро чандини азоб май дорӣ ? » гуфт , « аз дӯсте ки вайро дорам аз дӯзах ӯро нигоҳ медорам » . Вайро гуфтанд , « ин ҳама бар ту наниҳодаанд » . Гуфт , « ончии тавонам бикунам то фардои ҳеҷ ҳасрат набошад ки чаро накардам » .

علقم بن قیس را گفتند، «چرا این نفس خویش را چندین عذاب می داری؟» گفت، «از دوستیی که وی را دارم از دوزخ او را نگاه می دارم». وی را گفتند، «این همه بر تو ننهاده اند». گفت، «آنچه توانم بکنم تا فردا هیچ حسرت نباشد که چرا نکردم».

Ҷунайд гуяд , « аҷабтар аз сӯии сиқтӣ кас надидам ки навад ва ҳашт соли умри вай буд , ҳеҷ каси вайро паҳлу бар замин надид магари вақти магар » .

جنید گوید، «عجبتر از سوی سقطی کس ندیدم که نود و هشت سال عمر وی بود، هیچ کس وی را پهلو بر زمین ندید مگر وقت مگر».

Ва АбуМуҳамади ҳаририи як сол ба Макка мақом кард ки сухан нагуфт ва нахуфту пушт боз нагузошту пой дароз накард . Абубакри каттонии вайро гуфт , « ин чун тавонистӣ ? » гуфт , « сидқи ботин ман бидонаст зоҳиран маро қӯт дод » . Яке мегуяд ки фатҳи Мӯсилиро дидам ки мегиристу оби дида бо хӯни омехта , гуфтам , « ин чист ? » гуфт , « муддатӣ бар гуноҳон об гиристам акнӯн хӯн мегарем бар он ашки хеш ки набояд ба ихлос набӯда бошад » . Вайро ба хоби диданд . Гуфтанд ки худои таъолӣ бо ту чаҳ кард ? гуфт , « маро азиз кард бидон гиристанҳо . Ва гуфт ба иззати ман ки чиҳил соли саҳифаи аъмоли ту млоикаҳ биовараданд дар ваии ҳеҷ хато набӯд » .

و ابومحمد حریری یک سال به مکه مقام کرد که سخن نگفت و نخفت و پشت باز نگذاشت و پای دراز نکرد. ابوبکر کتانی وی را گفت، «این چون توانستی؟» گفت، «صدق باطن من بدان است ظاهرا مرا قوت داد». یکی می گوید که فتح موصلی را دیدم که می گریست و آب دیده با خون آمیخته، گفتم، «این چیست؟» گفت، «مدتی بر گناهان آب گریستم اکنون خون می گریم بر آن اشک خویش که نباید به اخلاص نبوده باشد». وی را به خواب دیدند. گفتند که خدای تعالی با تو چه کرد؟ گفت، «مرا عزیز کرد بدان گریستنها. و گفت به عزت من که چهل سال صحیفه اعمال تو ملایکه بیاوردند در وی هیچ خطا نبود».

Довӯди тоиро гуфтанд , « агар маҳосин ба шона кунӣ чаҳ бошад ? » гуфт , « онгоҳи фориғ мардӣ бошам ки бад-ӣни пардозам » . Увайси қарнӣ қисмат карда будӣ шабро . Гуфтӣ имшаби шаб рукӯъаст ва дар як рукӯъ ба сар оварадӣ . Ва гуфтӣ имшаби шаб суҷудаст дар як саҷда ба рӯз оварадӣ . Ва Утбаи алғломи ҳеҷ таом ва шароб нахурдӣ аз ҷаҳд бисёр . Модари вайро бигуфт ки бо хештан рФқ кун . Гуфт , « рФқ хеш меҷӯям . Рӯзӣ чанд андаки ранҷи кашам , ҷовид дар роҳат бошам » .

داوود طایی را گفتند، «اگر محاسن به شانه کنی چه باشد؟» گفت، «آنگاه فارغ مردی باشم که بدین پردازم». اویس قرنی قسمت کرده بودی شب را. گفتی امشب شب رکوع است و در یک رکوع به سر آوردی. و گفتی امشب شب سجود است در یک سجده به روز آوردی. و عتبه الغلام هیچ طعام و شراب نخوردی از جهد بسیار. مادر وی را بگفت که با خویشتن رفق کن. گفت، «رفق خویش می جویم. روزی چند اندک رنج کشم، جاوید در راحت باشم».

Рабиъ мегуяд бирафтам то Увайсро бубинам . Дар намози бомдодон буд . Чун Форъ шуд . Гуфтам сухан нагӯям то аз тасбеҳ бипардозад ва сабр мекардам . Ҳамчунон аз ҷои брнхост то намози пешини бикраду намози дигари бикрад ва то дигари рӯз намоз кард . Чашми ваии андакӣ дар хоб шуд ва аз хоб даромад ва гуфт , « ба ту паноҳам аз чашм бисёр хоб ва аз шикам бисёр хор » . Гуфтам , « марои ин басандааст » . Бозгаштам .

ربیع می گوید برفتم تا اویس را ببینم. در نماز بامدادان بود. چون فارع شد. گفتم سخن نگویم تا از تسبیح بپردازد و صبر می کردم. همچنان از جای برنخاست تا نماز پیشین بکرد و نماز دیگر بکرد و تا دیگر روز نماز کرد. چشم وی اندکی در خواب شد و از خواب درآمد و گفت، «به تو پناهم از چشم بسیار خواب و از شکم بسیار خوار». گفتم، «مرا این بسنده است». بازگشتم.

Абубакри бен айёши чиҳил соли паҳлу бар замин наниҳод . Онгоҳи оби сиёҳ дар чашм вай омад . Бист сол аз аҳли хеш пинҳон дошт ва ҳар рӯзи панҷсад ракаати намози вирди вай буд . Ва дар шубони рӯзии ҳазор бори қул ҳўи аллоҳи аҳади брхўондӣ . Ва крзини вбраҳ аз ҷумлаи абдол буду ҷаҳди ваии чунон буд ки рӯзии се хатм кардӣ . Вайро гуфтанд , « ранҷ бисёр бар худ ниҳодае » . Гуфт , « умри дунё чаҳ ҳаст ? » гуфтанд , « ҳафт ҳазор сол » , гуфт , « муддати рӯзи қиёмат чандаст ? » гуфтанд , « панҷоҳ ҳазор сол » , гуфт , « он кист ки ҳафт рӯз ранҷ накушуд то панҷоҳ рӯз наёсоед ? яъне агар ҳафт ҳазор сол бузем ва барои рӯзи қиёмат ҷаҳд кунам ҳануз андак бошад то ба абад чаҳ расад ки поён надорад , хоссаи бад-ӣни умри мухтасар ки ман дорам » .

ابوبکر بن عیاش چهل سال پهلو بر زمین ننهاد. آنگاه آب سیاه در چشم وی آمد. بیست سال از اهل خویش پنهان داشت و هر روز پانصد رکعت نماز ورد وی بود. و در شبان روزی هزار بار قل هو الله احد برخواندی. و کرزین وبره از جمله ابدال بود و جهد وی چنان بود که روزی سه ختم کردی. وی را گفتند، «رنج بسیار بر خود نهاده ای». گفت، «عمر دنیا چه هست؟» گفتند، «هفت هزار سال»، گفت، «مدت روز قیامت چند است؟» گفتند، «پنجاه هزار سال»، گفت، «آن کیست که هفت روز رنج نکشد تا پنجاه روز نیاساید؟ یعنی اگر هفت هزار سال بزیم و برای روز قیامت جهد کنم هنوز اندک باشد تا به ابد چه رسد که پایان ندارد، خاصه بدین عمر مختصر که من دارم».

СФин саврӣ мегуяд , « шабии наздик робиъа шудам . Вай дар намози истод то рӯз намоз кард . Ва ман дар гӯшае аз хона намоз мекардам то ба вақти саҳар . Пас гуфтем чаҳ шукр кунем онро ки моро ин тавфиқ дод то ҳамаи шаби вайро намоз мекардем ? гуфт бидон ки фардо рӯза дорем » .

سفین ثوری می گوید، «شبی نزدیک رابعه شدم. وی در نماز ایستاد تا روز نماز کرد. و من در گوشه ای از خانه نماز می کردم تا به وقت سحر. پس گفتیم چه شکر کنیم آن را که ما را این توفیق داد تا همه شب وی را نماز می کردیم؟ گفت بدان که فردا روزه داریم».

Инаст аҳволи муҷтаҳидон . Ва амсоли ин бисёраст . Ва ҳикоёти он дароз шавад ва дар китоби эҳё аз ин бештар овардаем , бояд ки банда агар аҳвол намебинад борӣ май шунӯд то тақсир хеш бишносаду рағбати хайр дар вай ҳаракат кунад ва бо нафас муқовимат битавонад кард .

این است احوال مجتهدان. و امثال این بسیار است. و حکایات آن دراز شود و در کتاب احیا از این بیشتر آورده ایم، باید که بنده اگر احوال نمی بیند باری می شنود تا تقصیر خویش بشناسد و رغبت خیر در وی حرکت کند و با نفس مقاومت بتواند کرد.

Мақоми шашум ( дар мъотбаҳи нафасу тавбихи вай )

مقام ششم (در معاتبه نفس و توبیخ وی)

Бидон ки ин нафасро чунон офарӣдаанд ки аз хайр гурезон бошаду табъи ваии коҳилӣу шаҳват ронданаст ва туро фармӯдаанд то вайро аз ин сифат бигардоне ва ӯро бо роҳоварӣ ва аз бероҳӣ . Ва ин бо ваии баъзе ба унф тавон кард ва баъзе ба лутф ва баъзе ба кирдор ва баъзе ба гуфтор , чаҳ дар табъи вай офарӣдаанд ки чун хайри хеш дар корӣ бинад қасд он кунад ва агар чаҳ бо ранҷ буд бар ранҷ сабр кунад , влкни ҳиҷоби ваии бештар ҷаҳласту ғифлат ва чун вайро аз хоби ғифлат бедор кунӣу оинаи равшани фаро рӯй ваии дорӣ қабул кунад .

بدان که این نفس را چنان آفریده اند که از خیر گریزان باشد و طبع وی کاهلی و شهوت راندن است و تو را فرموده اند تا وی را از این صفت بگردانی و او را با راه آوری و از بی راهی. و این با وی بعضی به عنف توان کرد و بعضی به لطف و بعضی به کردار و بعضی به گفتار، چه در طبع وی آفریده اند که چون خیر خویش در کاری بیند قصد آن کند و اگر چه با رنج بود بر رنج صبر کند، ولکن حجاب وی بیشتر جهل است و غفلت و چون وی را از خواب غفلت بیدار کنی و آینه روشن فرا روی وی داری قبول کند.

Ва барои ин гуфт ҳақи таъолӣ , « взкри ?фони аззикрии тнФъи алмўмнин »у нафаси ту ҳам аз ҷинси нафас дигаронаст , охири тавбиху панд дар вай асар кунад , пас хештанро авлои панди даҳ ва итоб кун , бал ба ҳеҷ вақти итобу тавбих аз ваии бозмгир ва бо вай бигӯ , « ё нафас ! даъвӣ зиракӣ мекунӣ ва агар касе туро аҳмақ гуяд хашмгирӣ ва аз ту аҳмақ тар кист ? ки агар касе ба бозӣу ханда машғӯл бошад дар вақте ки лашкар бар дар шаҳр бошаду мунтазири вайу каси фиристода то вайро бибаранд ва ҳалок кунанду вай ба бозӣ машғӯл бошад аз ваии аҳмақ тарка бошад ? лашкари мурдагон дар шаҳр мунтазир тавонад ва аҳд кардаанд то туро набаранд брнхизнд .

و برای این گفت حق تعالی، «وذکر فان الذکری تنفع المومنین» و نفس تو هم از جنس نفس دیگران است، آخر توبیخ و پند در وی اثر کند، پس خویشتن را اولا پند ده و عتاب کن، بل به هیچ وقت عتاب و توبیخ از وی بازمگیر و با وی بگو، «یا نفس! دعوی زیرکی می کنی و اگر کسی تو را احمق گوید خشم گیری و از تو احمق تر کیست؟ که اگر کسی به بازی و خنده مشغول باشد در وقتی که لشکر بر در شهر باشد و منتظر وی و کس فرستاده تا وی را ببرند و هلاک کنند و وی به بازی مشغول باشد از وی احمق ترکه باشد؟ لشکر مردگان در شهر منتظر تواند و عهد کرده اند تا تو را نبرند برنخیزند.

Ва дӯзаху биҳишт барои ту офарӣдаанд ва бошад ки ҳам имрӯзи туро бибаранд ва агар имрӯз набаранд фардои бибаранд . Ва корӣ ки бихоҳад буд беҳудаи ббўдаҳи гир . Ва марг бо кас меод наниҳад ки ба шаб оем ё ба рӯз , зуд оем ё дайр , змсто оем ё тобистону ҳамаро ногоҳ гирад , вақте гирад ки эмин тар бошад , чун вайро сохта набошӣ чаҳ ҳамоқат буд беш аз ин ? виҳк ё нафас ! ҳамаи рӯз ба маосии машғӯлӣ агар май пиндорӣ ки худоӣ таъолӣ намебинад , кофарӣ ва агар май доне ки мебинад сахти далерӣ ва бешарм ки аз итилоъи ваии бок наме дорӣ . Агар ғуломӣ аз ту дар ҳақи ту ин нофармонӣ кунад хашми ту бо вай чун буд ? аз хашми вай ба чаҳ эмин шудае ?

و دوزخ و بهشت برای تو آفریده اند و باشد که هم امروز تو را ببرند و اگر امروز نبرند فردا ببرند. و کاری که بخواهد بود بیهوده ببوده گیر. و مرگ با کس میعاد ننهد که به شب آیم یا به روز، زود آیم یا دیر، زمستا آیم یا تابستان و همه را ناگاه گیرد، وقتی گیرد که ایمن تر باشد، چون وی را ساخته نباشی چه حماقت بود بیش از این؟ ویحک یا نفس! همه روز به معاصی مشغولی اگر می پنداری که خدای تعالی نمی بیند، کافری و اگر می دانی که می بیند سخت دلیری و بی شرم که از اطلاع وی باک نمی داری. اگر غلامی از تو در حق تو این نافرمانی کند خشم تو با وی چون بود؟ از خشم وی به چه ایمن شده ای؟

Агар май пиндорӣ ки тоқати азоби ваии дории ангушти пеши чароғи дор ё як соъат дар офтоб биншин ё дар хонаи гарми гармобаи қарори гир то бечорагӣ ва бе тоқатии хеши бинӣ . Агар май пиндорӣ ки ба ҳарчӣ кунӣ туро бидон нахоҳад гирифт пас ба қуръони кофарӣу худоиро сад ва бист ва чаҳор ҳазор пайғомбарро дурӯғи зан май дорӣ ки мегуяд , « ман иъмли сўои иҷзбаҳ , ҳарки бад кунад бад бинад » .

اگر می پنداری که طاقت عذاب وی داری انگشت پیش چراغ دار یا یک ساعت در آفتاب بنشین یا در خانه گرم گرمابه قرار گیر تا بیچارگی و بی طاقتی خویش بینی. اگر می پنداری که به هرچه کنی تو را بدان نخواهد گرفت پس به قرآن کافری و خدای را صد و بیست و چهار هزار پیغامبر را دروغ زن می داری که می گوید، «من یعمل سوا یجزبه، هرکه بد کند بد بیند».

Виҳк ! ҳамоно май гӯйии ваии раҳим ва Каримасту маро уқубат накунад . Чаро сад ҳазор касро дар ранҷи гуруснагӣу беморӣ ва обила медорад ва чаро ҳарки наме корд наме дуруд ? ва чаро чун фарои шаҳвати рисии ҳилтҳо рӯй замин бикунӣ то сим ба дастоварӣ ва нагӯйӣ ки худоӣ раҳимаст худ бе ранҷи ман кор рост кунад ?

ویحک! همانا می گویی وی رحیم و کریم است و مرا عقوبت نکند. چرا صد هزار کس را در رنج گرسنگی و بیماری و آبله می دارد و چرا هرکه نمی کارد نمی درود؟ و چرا چون فرا شهوت رسی حیلتها روی زمین بکنی تا سیم به دست آوری و نگویی که خدای رحیم است خود بی رنج من کار راست کند؟

Виҳк ! ҳамоно гӯйӣ чунинаст , влкни тоқат ранҷ намедорам ва ндонӣ ки ранҷ андак кашӣдан бар касе ки ранҷ натавонад кашӣдан фаризатар то фардо аз ранҷи дӯзахи барраад . Ҳарки ранҷ накушуд аз ранҷ нараҳад , чун имрӯзи тоқати ин миқдори ранҷ наме дории фардои тоқати ранҷи дӯзаху мазаллату хорӣу рондагӣу малъунии дорӣ ?

ویحک! همانا گویی چنین است، ولکن طاقت رنج نمی دارم و ندانی که رنج اندک کشیدن بر کسی که رنج نتواند کشیدن فریضه تر تا فردا از رنج دوزخ برهد. هرکه رنج نکشد از رنج نرهد، چون امروز طاقت این مقدار رنج نمی داری فردا طاقت رنج دوزخ و مذلت و خواری و راندگی و ملعونی داری؟

Виҳк ! чаро дар талаби симу зари ранҷу мазаллат бисёр бикашӣ . Ва дар талаби тандурустӣ ба қавли табибии ҷоҳили ҳамаи шаҳавоти хеш даст бидорӣ ? ин қадар ндонӣ ки дӯзах аз беморӣу дарвешии саъбтару муддати охират аз умри дунёи дарозтар ? ва ҳамоно гӯйӣ ки андари андешаи онам ки тавба кунаму беҳтар аз ин кории фарои дасти гирам . Бошад ки то тавба кунӣ марг ногоҳ даройаду ҳасрат ба даст бимонад ?

ویحک! چرا در طلب سیم و زر رنج و مذلت بسیار بکشی. و در طلب تندرستی به قول طبیبی جاهل همه شهوات خویش دست بداری؟ این قدر ندانی که دوزخ از بیماری و درویشی صعب تر و مدت آخرت از عمر دنیا درازتر؟ و همانا گویی که اندر اندیشه آنم که توبه کنم و بهتر از این کاری فرا دست گیرم. باشد که تا توبه کنی مرگ ناگاه درآید و حسرت به دست بماند؟

Ва агар май пиндорӣ ки фардои тавбаи осон тар хоҳад буд аз имрӯзи ин аз ҷаҳласт ки ҳарчанд тохир бештар кунӣ дшхўортр буд . Ва онгоҳ чун марг наздик расад чунон буд ки астўрро ба поёни ақабаи ҷўдҳӣ , суд надорад .

و اگر می پنداری که فردا توبه آسان تر خواهد بود از امروز این از جهل است که هرچند تاخیر بیشتر کنی دشخوارتر بود. و آنگاه چون مرگ نزدیک رسد چنان بود که استور را به پایان عقبه جودهی، سود ندارد.

Ва мисоли ту чун касе буд ки ба талаб илм шавад коҳилӣ мекунад ва мегуяд ки он рӯзи пасин ки бо шаҳр хеш хоҳам шуд ҷаҳд кунам ва ин қадар надонад ки илми омухтанро рӯзгории дароз бояд . Ҳам чунин нафаси марди тоибро рӯзгори дароз дар бутаи муҷоҳидат бояд ниҳод то пок гардад ва то ба дараҷаи маърифату инс ва муҳаббат расаду ҷумлаи ақабаҳоро бигузорад ва чун умри гузашт ва зойеъ шуд бе муҳлати ин чун туоне ? чаро ҷавонии пеш аз перӣу тандурустии пеш аз беморӣу фароғати пеш аз шуғлу зиндагонии пеш аз марг ба ғанимати надорӣ ?

و مثال تو چون کسی بود که به طلب علم شود کاهلی می کند و می گوید که آن روز پسین که با شهر خویش خواهم شد جهد کنم و این قدر نداند که علم آموختن را روزگاری دراز باید. هم چنین نفس مرد تایب را روزگار دراز در بوته مجاهدت باید نهاد تا پاک گردد و تا به درجه معرفت و انس و محبت رسد و جمله عقبه ها را بگذارد و چون عمر گذشت و ضایع شد بی مهلت این چون توانی؟ چرا جوانی پیش از پیری و تندرستی پیش از بیماری و فراغت پیش از شغل و زندگانی پیش از مرگ به غنیمت نداری؟

Виҳк ! чаро дар тобистони корҳои зимистон рост кунӣ ва тохир накунӣ ва бар фазлу карами худои таъолӣ эътимод накунӣ ? охири змҳрир бар дӯзахи камтар аз сармоӣ зимистон несту гармои ваии камтар аз гармоӣ тобистон нест . Андари ин ҳеҷ тақсир накунӣ ва дар кори охират тақсир кунӣ . На ҳамоно ки инро сабабӣаст , магари он ки ба рӯзи қиёмат ва ба охирати имони надорӣ . Ин гуфт дар ботини дорӣ ва бар хештани пӯшида май дорӣ ва ин сабаби ҳалоки абадӣ ту бошад .

ویحک! چرا در تابستان کارهای زمستان راست کنی و تاخیر نکنی و بر فضل و کرم خدای تعالی اعتماد نکنی؟ آخر زمهریر بر دوزخ کمتر از سرمای زمستان نیست و گرمای وی کمتر از گرمای تابستان نیست. اندر این هیچ تقصیر نکنی و در کار آخرت تقصیر کنی. نه همانا که این را سببی است، مگر آن که به روز قیامت و به آخرت ایمان نداری. این گفت در باطن داری و بر خویشتن پوشیده می داری و این سبب هلاک ابدی تو باشد.

Ҳаркии пиндорад ки бе он ки дар ҳимояти ҷбаҳи нур маърифат шавад нори шаҳавоти пас аз марг дар миёни ҷон вай науфтад , чунон буд ки пиндорад ки бе он ки дар ҳимоят ҷбаҳ шавад сармои зимистони гирди пӯст вай нагардад ба фазлу карами худои таъолӣ . Ва ин қадар надонад ки фазл вай бидонаст ки чун зимистони офарӣда буд туро ба ҷбаҳи бёФриду асбоби он рост ба гардана барои он буд ки бе ҷбаҳи сармо дафъ уфтад .

هرکه پندارد که بی آن که در حمایت جبّه نور معرفت شود نار شهوات پس از مرگ در میان جان وی نیفتد، چنان بود که پندارد که بی آن که در حمایت جبّه شود سرمای زمستان گرد پوست وی نگردد به فضل و کرم خدای تعالی. و این قدر نداند که فضل وی بدان است که چون زمستان آفریده بود تو را به جبّه بیافرید و اسباب آن راست به گردنه برای آن بود که بی جبّه سرما دفع افتد.

Виҳк ! гумон мабар ки ин маъсияти туро ба уқубат аз он барад ки худои таъолиро аз мухолифати ту хашм ояд то гӯйии вайро аз маъсияти ман чаҳ . Ки ин на чунонаст , балки оташи дӯзах дар даруни ту ҳам аз шаҳвати ту таваллуд кунад на аз он ки табиб хашмгин шавад ба сабаби мухолифати ту фармони вайро .

ویحک! گمان مبر که این معصیت تو را به عقوبت از آن برد که خدای تعالی را از مخالفت تو خشم آید تا گویی وی را از معصیت من چه. که این نه چنان است، بلکه آتش دوزخ در درون تو هم از شهوت تو تولد کند نه از آن که طبیب خشمگین شود به سبب مخالفت تو فرمان وی را.

Виҳк ! ҷуз он нест ки бо лиззати дунёу неъмати дунёи қарори гирифтае ва ба дили ошиқу фирефтау бастаи вай шудае . Агар ба дӯзаху биҳишти имони надорӣ , борӣ ба марги имони дорӣ ки ин ҳама аз ту бозстоннд ва ту дар фироқи ваии сӯхтаи шӯй , чандон ки хоҳии дӯстии ин дар дили муҳкам тар мекун . Ва агар ҳамаи дунё ба ту диҳанд аз машриқ то мағрибу ҳамаи туро суҷуд кунанд то муддатии андаки ту бо эшон ҳамаи хокии шӯй ки кас аз ту ёд наёрад чунон ки аз мулӯки гузашта ёд менаёранд . Чун аз дунёи ҷузи андакӣ ба ту ндиҳанд ва он низ мнғсу мукаддару биҳишти ҷовидонро бад-ӣн май фурӯшӣ .

ویحک! جز آن نیست که با لذت دنیا و نعمت دنیا قرار گرفته ای و به دل عاشق و فریفته و بسته وی شده ای. اگر به دوزخ و بهشت ایمان نداری، باری به مرگ ایمان داری که این همه از تو بازستانند و تو در فراق وی سوخته شوی، چندان که خواهی دوستی این در دل محکم تر می کن. و اگر همه دنیا به تو دهند از مشرق تا مغرب و همه تو را سجود کنند تا مدتی اندک تو با ایشان همه خاکی شوی که کس از تو یاد نیارد چنان که از ملوک گذشته یاد می نیارند. چون از دنیا جز اندکی به تو ندهند و آن نیز منغص و مکدر و بهشت جاویدان را بدین می فروشی.

Виҳк ! агар касе суфолӣ шикастанӣ ба гавҳарӣ ҷовид нахирад чигуна бар ваии хндӣ ? дунёи суфол шикастанӣаст ва ногоҳ шикастаи гир ва он гавҳари ҷовиди фӯт шудаи гир ва дар ҳасрат бимонада гир . Ину амсоли ин итобҳо бо нафаси худ ҳамеша мекунад то ҳақи худ гзордаҳ бошад ва дар ваъзи ибтидо ба хештан карда бошад .

ویحک! اگر کسی سفالی شکستنی به گوهری جاوید نخرد چگونه بر وی خندی؟ دنیا سفال شکستنی است و ناگاه شکسته گیر و آن گوهر جاوید فوت شده گیر و در حسرت بمانده گیر. این و امثال این عتابها با نفس خود همیشه می کند تا حق خود گزارده باشد و در وعظ ابتدا به خویشتن کرده باشد.