Бидон ки расӯл ( с ) гуфтааст , « тафаккури соъатаи хайри ман ибодаи сана . Як соъати тафаккури беҳтар аз як соли ибодат » , ва дар қуръони ҷойҳои бисёраст ки тадбиру назару эътибор фармӯдаанд . Ва ин ҳамаи тафаккур буд . Ва ҳар касе фазл тафаккур бишносад влкни ҳақиқати вайу чигунагӣ вай нашносад ки ин тафаккур дар чист ва барои чисту самарати ваии чсит . Пас шарҳи он муҳимаст . Ва мо аввали фазилати ваии бигӯем , пас ҳақиқати вай , пас ончии тафаккур барои вайаст , пас он чаҳ тафаккур дар вайаст .

بدان که رسول (ص) گفته است، «تفکر ساعته خیر من عباده سنه. یک ساعت تفکر بهتر از یک سال عبادت»، و در قرآن جایهای بسیار است که تدبیر و نظر و اعتبار فرموده اند. و این همه تفکر بود. و هر کسی فضل تفکر بشناسد ولکن حقیقت وی و چگونگی وی نشناسد که این تفکر در چیست و برای چیست و ثمرت وی چسیت. پس شرح آن مهم است. و ما اول فضیلت وی بگوییم، پس حقیقت وی، پس آنچه تفکر برای وی است، پس آن چه تفکر در وی است.

Фазилати тафаккур

فضیلت تفکر

Бидон ки корӣ ки як соъат аз он ибодати солии фозилтар буд дараҷаи ваии бузург буд ,у ибни аббоси рҳмҳм аллоҳ гуяд ки қавмӣ тафаккур мекарданд дар худои таъолӣ . Расӯл ( с ) гуфт , « дар халқи вай тафаккур кунед , дар вай тафаккур макунед ки тоқат он надореду қадар вай натавонед шинохт » . Ва Оишаи разии аллоҳ анҳо мегуяд ки расӯл ( с ) намоз мекард ва мегирист . Гуфтам , « чаро майгаре ки гуноҳони ту афв кардаанд ! » гуфт , « чаро нигарем ва ин оят бар ман фурӯд омадааст , « ани фии халқи алсмўоту аларзи вохтлоФи аллилу алнҳори лойоти лоўлии алолбоб » пас гуфт , « вой бар он кас ки бархонад ва тафаккур накунад » . Ва исо ( ъ )ро гуфтанд ки бар рӯй замин мисли ту ҳаст ё рӯҳи аллоҳ ? гуфт , « ҳаст . Ҳаркии сухани ваии ҳамаи зикр буду хомӯшии ваии ҳамаи фикр буду назари ваии ҳамаи ибрат , мисли манаст » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « чашмҳои хешро аз ибодат насиб диҳед » . Гуфтанд , « чигуна ? » гуфт , « ба хондани қуръон аз мусҳафу тафаккури андари ону ибрат аз аҷоиби вай » Абусулаймон дороне мегуяд , « тафаккур дар дунёи ҳиҷоб охиратасту тафаккур дар охирати самарати вай ҳикматасту зиндагонии дилҳо » . Довӯди тоӣ дар малакӯти осмон тафаккур мекард ва мегирист то ба сарои ҳамсоя фурӯ афтод . Ҳамсоя бурҷаст ва шамшер барграфт . Пиндошт ки дуздаст чун вайро дид гуфт , « туро ки андохт ? » гуфт , « бехабар будам надонам » .

بدان که کاری که یک ساعت از آن عبادت سالی فاضلتر بود درجه وی بزرگ بود، و ابن عباس رحمهم الله گوید که قومی تفکر می کردند در خدای تعالی. رسول (ص) گفت، «در خلق وی تفکر کنید، در وی تفکر مکنید که طاقت آن ندارید و قدر وی نتوانید شناخت». و عایشه رضی الله عنها می گوید که رسول (ص) نماز می کرد و می گریست. گفتم، «چرا می گریی که گناهان تو عفو کرده اند!» گفت، «چرا نگریم و این آیت بر من فرود آمده است، «ان فی خلق السموات و الارض واختلاف اللیل و النهار لایات لاولی الالباب» پس گفت، «وای بر آن کس که برخواند و تفکر نکند». و عیسی (ع) را گفتند که بر روی زمین مثل تو هست یا روح الله؟ گفت، «هست. هرکه سخن وی همه ذکر بود و خاموشی وی همه فکر بود و نظر وی همه عبرت، مثل من است». و رسول (ص) گفت، «چشمهای خویش را از عبادت نصیب دهید». گفتند، «چگونه؟» گفت، «به خواندن قرآن از مصحف و تفکر اندر آن و عبرت از عجایب وی» ابوسلیمان دارانی می گوید، «تفکر در دنیا حجاب آخرت است و تفکر در آخرت ثمرت وی حکمت است و زندگانی دلها». داوود طایی در ملکوت آسمان تفکر می کرد و می گریست تا به سرای همسایه فرو افتاد. همسایه برجست و شمشیر برگرفت. پنداشت که دزد است چون وی را دید گفت، «تو را که انداخت؟» گفت، «بی خبر بودم ندانم».

Ҳақиқати тафаккур

حقیقت تفکر

Бидон ки маънии тафаккур илмаст . Ва ҳрълм ки аз бдиҳаҳ маълум набӯд вайро талаб мебояд кард ва он мумкин нест ало бидон ки маърифати дигарро бо якдигар ҷамъ кунӣу миёни эшон таълиф кунӣ то ҷуфт гиранд ва аз миёни он ду маърифати симӣ таваллуд кунад , чунон ки миёни нару модаи бача таваллуд кунад . Он ду маърифат чун ду асл бошад ин маърифати симро , онгоҳ бо дайгарӣ ҷамъ кунад то аз ваии чаҳорумӣ падед ояд . Ҳамчунин таносули улӯм бениҳоят меафзоед . Ва ҳаркии бад-ӣни тариқи улӯми ҳосил натавонад кард аз онаст ки роҳ бидон улӯм ки усӯласт наме барад . Ва мисли вай чун касе буд ки сармоя надорад , тиҷорат чун кунад ?

بدان که معنی تفکر علم است. و هرعلم که از بدیهه معلوم نبود وی را طلب می باید کرد و آن ممکن نیست الا بدان که معرفت دیگر را با یکدیگر جمع کنی و میان ایشان تالیف کنی تا جفت گیرند و از میان آن دو معرفت سیمی تولد کند، چنان که میان نر و ماده بچه تولد کند. آن دو معرفت چون دو اصل باشد این معرفت سیم را، آنگاه با دیگری جمع کند تا از وی چهارمی پدید آید. همچنین تناسل علوم بی نهایت می افزاید. و هرکه بدین طریق علوم حاصل نتواند کرد از آن است که راه بدان علوم که اصول است نمی برد. و مثل وی چون کسی بود که سرمایه ندارد، تجارت چون کند؟

Ва агар медонад , влкн намедонад ки миёни эшон ҷамъ чун бояд дошт , чун касе буд ки сармоя дорад влкн бозаргонӣ надонад . Ва шарҳи ҳақиқати ин дарозаст ва дар ин як мисоли бигӯем : касе ки хоҳад ки бидонад ки охирати беҳтар аз дунё , натавонад то онгоҳ ки ду чиз надонад аз дунё . Яке он ки бидонад ки боқӣ аз фонии беҳтар , дигари он ки бидонад ки охират боқӣасту дунёи фонӣ . Чун ин ду асл бидонаст ба зарурати ин дигари илм ки охирати беҳтар аз дунёст аз вай таваллуд кунад . Ва бад-ӣни таваллуд наме хоҳеми он ки мӯътазила мехоҳанд . Ва шарҳи ин дарозаст .

و اگر می داند، ولکن نمی داند که میان ایشان جمع چون باید داشت، چون کسی بود که سرمایه دارد ولکن بازرگانی نداند. و شرح حقیقت این دراز است و در این یک مثال بگوییم: کسی که خواهد که بداند که آخرت بهتر از دنیا، نتواند تا آنگاه که دو چیز نداند از دنیا. یکی آن که بداند که باقی از فانی بهتر، دیگر آن که بداند که آخرت باقی است و دنیا فانی. چون این دو اصل بدانست به ضرورت این دیگر علم که آخرت بهتر از دنیاست از وی تولد کند. و بدین تولد نمی خواهیم آن که معتزله می خواهند. و شرح این دراز است.

Пас ҳақиқати ҳамаи тафаккурҳо талаб илмаст аз эҳзори ду илм дар дил , влкни чунон ки аз ду асб ки ҷуфт гиранд гўспндӣ таваллуд накунад , ҳамчунин аз ҳардуи илм ки бошад ҳар илм ки хоҳӣ таваллуд накунад , балки ҳар навъеро аз илми ду асл дигараст . То он ду асл дар дил ҳозир накунӣ ин фаръ падед наёяд .

پس حقیقت همه تفکرها طلب علم است از احضار دو علم در دل، ولکن چنان که از دو اسب که جفت گیرند گوسپندی تولد نکند، همچنین از هردو علم که باشد هر علم که خواهی تولد نکند، بلکه هر نوعی را از علم دو اصل دیگر است. تا آن دو اصل در دل حاضر نکنی این فرع پدید نیاید.