Бидон ки одамиро дар зулмату ҷаҳл офарӣдаанд ва дар ҷаҳли вайро ба нурӣ ҳоҷатаст ки аз он зулмат берун ояду роҳ ба кор хеш донад ки чаҳ мебояд кард ва аз кадоми сӯ бояд рафт , аз сӯии дунё ё аз сӯии охират . Ва ба худ машғӯл май бояд буд ё ба ҳақ ? ва ин пайдо нашавад ало ба нури маърифат . Ва нури маърифат аз тафаккур падед ояд , чунон ки касе дар торикӣ оҷиз бошаду роҳи набард , санг бар оҳан занад то аз ваии нури оташ падед ояд ва чароғ барафрӯзад . Аз он чароғи ҳолати ваии бигардад то бино шаваду роҳ аз бероҳӣ бишносад , пас рафтан гирад . Ҳамчунин мисли он ду илм ки асласту миёни эшон ҷамъ мебояд кард то маърифати сим таваллуд кунад чун санг ва оҳанаст ва мисли тафаккур чун задан сангаст бар оҳан ва мисли маърифат чун нураст ки аз вай падед ояд то аз он ҳолати дили бигардад ва чун ҳоли дили бигардади кору амали бигардад , чун бидид Маслан ки ахрт беҳтараст пушт бо дунё кунад ва рӯй ба охирати орад .

بدان که آدمی را در ظلمت و جهل آفریده اند و در جهل وی را به نوری حاجت است که از آن ظلمت بیرون آید و راه به کار خویش داند که چه می باید کرد و از کدام سو باید رفت، از سوی دنیا یا از سوی آخرت. و به خود مشغول می باید بود یا به حق؟ و این پیدا نشود الا به نور معرفت. و نور معرفت از تفکر پدید آید، چنان که کسی در تاریکی عاجز باشد و راه نبرد، سنگ بر آهن زند تا از وی نور آتش پدید آید و چراغ برافروزد. از آن چراغ حالت وی بگردد تا بینا شود و راه از بی راهی بشناسد، پس رفتن گیرد. همچنین مثل آن دو علم که اصل است و میان ایشان جمع می باید کرد تا معرفت سیم تولد کند چون سنگ و آهن است و مثل تفکر چون زدن سنگ است بر آهن و مثل معرفت چون نور است که از وی پدید آید تا از آن حالت دل بگردد و چون حال دل بگردد کار و عمل بگردد، چون بدید مثلا که اخرت بهتر است پشت با دنیا کند و روی به آخرت آرد.

Пас тафаккур барои се чизаст : маърифатӣу ҳолатӣу амалӣ , влкни амали табаъ ҳолатасту ҳолати табаъ маърифатасту маърифати табаъ тафаккураст , пас аслу калиди ҳама хайротасту фазилати ваии бад-ӣн пайдо шавад .

پس تفکر برای سه چیز است: معرفتی و حالتی و عملی، ولکن عمل تبع حالت است و حالت تبع معرفت است و معرفت تبع تفکر است، پس اصل و کلید همه خیرات است و فضیلت وی بدین پیدا شود.