Бидон ки таваккул ҳолатӣаст аз аҳволи дил ва он самара имонаст ба тавҳиду камоли лутфи офаридагору маънии он ҳолати эътимод диласт бар вакилу устувори доштани вайу ором гирифтан бо вай дар ваии бандад ва ба сби халал шудани асбоби зоҳири шикаста дил нашавад балки бар худованд эътимод дорад ки рӯзӣ ба ваии расонад . Ва мисли ин онаст ки бар касе даъвӣ ботил кунанд ба талбис , вакилӣ фаро кунад то он талбис дафъ кунад . Агар вайро ба се сифати вакили имон буд дили вай бар вакил эътимод кунаду эмин буд :

بدان که توکل حالتی است از احوال دل و آن ثمره ایمان است به توحید و کمال لطف آفریدگار و معنی آن حالت اعتماد دل است بر وکیل و استوار داشتن وی و آرام گرفتن با وی در وی بندد و به سب خلل شدن اسباب ظاهر شکسته دل نشود بلکه بر خداوند اعتماد دارد که روزی به وی رساند. و مثل این آن است که بر کسی دعوی باطل کنند به تلبیس، وکیلی فرا کند تا آن تلبیس دفع کند. اگر وی را به سه صفت وکیل ایمان بود دل وی بر وکیل اعتماد کند و ایمن بود:

Яке он ки олам буд ба вуҷӯҳи талбисот ба илмии тамом . Дигари он ки қудрат дорад бар изҳор ончӣ донад ба ду чиз : яке ба қӯти дил ки далер буду дигар ба фасоҳати забон . Ки кас бошад ки донад влкн накунад аз баддилӣ ё аз кндзбонӣ ,у сими он ки мушфиқи тамом буд бар муваккил то ҳарис бошад бар нгоҳдошти ҳақи вай . Чун ин се эътиқод дорад ба дили эмин буд ва эътимод кунад бар вай аз ҷиҳати хеши ҳилау тадбир дар боқӣ кунад .

یکی آن که عالم بود به وجوه تلبیسات به علمی تمام. دیگر آن که قدرت دارد بر اظهار آنچه داند به دو چیز: یکی به قوت دل که دلیر بود و دیگر به فصاحت زبان. که کس باشد که داند ولکن نکند از بددلی یا از کُندزبانی، و سیم آن که مشفق تمام بود بر موکل تا حریص باشد بر نگاهداشت حق وی. چون این سه اعتقاد دارد به دل ایمن بود و اعتماد کند بر وی از جهت خویش حیله و تدبیر در باقی کند.

Ҳам чунин ҳаркии маънӣ « нъми алмўлӣу нъми алўкил » бишнохт ва имон оварад ки ҳарчиз ки ҳаст ба худоӣаст ва ҳеҷ фоил дигар несту бози ин ҳама дар илму қудрати ҳеҷ нуқсон несту раҳмату аноят чандонаст ки варои он натавонад буд , ба дил эътимод кунад бар фазли худои таъолӣу ҳиялату тадбир дар боқӣ кунаду бидонад ки рӯзии ваии мқдрост ва ба вақти хеш ба вай мерасад . Ва корҳои ваии чунон ки дар хури фазлу караму бузургӣу худовандӣ вайаст сохта кардаанд .

هم چنین هرکه معنی «نعم المولی و نعم الوکیل» بشناخت و ایمان آورد که هرچیز که هست به خدای است و هیچ فاعل دیگر نیست و باز این همه در علم و قدرت هیچ نقصان نیست و رحمت و عنایت چندان است که ورای آن نتواند بود، به دل اعتماد کند بر فضل خدای تعالی و حیلت و تدبیر در باقی کند و بداند که روزی وی مقدراست و به وقت خویش به وی می رسد. و کارهای وی چنان که در خور فضل و کرم و بزرگی و خداوندی وی است ساخته کرده اند.

Ва бошад ки ин яқин бошад бад-ӣни сифот , влкн дар табъ баддилӣ бошад ки ҳаросон бошад ки на ҳарчӣ одамӣ яқин донад табъи ваии он яқинро тоъат дорад , балки бошад ки тоъат ҳаме дорад ки ба яқин медонад ки хатост . Чунон ки агар ҳалво мехӯрд касе ба наҷосат ташбеҳ кунад чунон шавад ки натавонад хӯрд , агарчӣ медонад ки дурӯғаст . Ва агар хоҳад ки бо мурдае дар хонаи бхсбд агарчӣ ба яқин донад ки мурда чун ҷамодасту брнхизд , пас таваккулро ҳам қӯти яқин бояд ҳам қӯти дил , то онгоҳи он изтирор аз дили бишавад . Ва то орому эътиқоди тамом ҳосил шавад таваккул набӯд . Маънии таваккули эътимод диласт бар ҳақи таъолӣ дар корҳоу халил ( ъ )ро имону яқини тамом буд , влкн гуфт , « раби арнии Киеви тҳиии аламутии қоли аввалами тўмн , қоли балии влкни литмӣни қалбӣ » . Гуфт , « яқин ҳаст , влкн то дил ором гирад , ки одоми дили табаъи тахайюл ва ҳасан бошад дар ибтидои ҳол , онгоҳ чун ба ниҳоят расад дил низ табаъ яқин шавад ва туро ба мшоҳдти зоҳир ҳоҷат наёяд .

و باشد که این یقین باشد بدین صفات، ولکن در طبع بددلی باشد که هراسان باشد که نه هرچه آدمی یقین داند طبع وی آن یقین را طاعت دارد، بلکه باشد که طاعت همی دارد که به یقین می داند که خطاست. چنان که اگر حلوا می خورد کسی به نجاست تشبیه کند چنان شود که نتواند خورد، اگرچه می داند که دروغ است. و اگر خواهد که با مرده ای در خانه بخسبد اگرچه به یقین داند که مرده چون جماد است و برنخیزد، پس توکل را هم قوت یقین باید هم قوت دل، تا آنگاه آن اضطرار از دل بشود. و تا آرام و اعتقاد تمام حاصل شود توکل نبود. معنی توکل اعتماد دل است بر حق تعالی در کارها و خلیل (ع) را ایمان و یقین تمام بود، ولکن گفت، «رب ارنی کیف تحیی الموتی قال اولم تومن، قال بلی ولکن لیطمئن قلبی». گفت، «یقین هست، ولکن تا دل آرام گیرد، که آدام دل تبع تخیل و حسن باشد در ابتدای حال، آنگاه چون به نهایت رسد دل نیز تبع یقین شود و تو را به مشاهدت ظاهر حاجت نیاید.