Бидон ки алоҷ бар се ваҷҳаст : яке қатъӣ ки алоҷи гуруснагӣ ба нону алоҷи тишнагӣ ба обу алоҷи оташ ки дар ҷое уфтад бидон ки об бар ваии занӣ , дасти бдоштни ин аз таваккул нест , балки ҳаромаст . Дувуми он ки на қатъӣ бошад ва на заннӣ , влкни муҳтамил буд ки асар кунад , чун афсуну фолу доғ ,у шарти таваккули дасти бдоштн инаст . Чунон ки дар хабараст , чаҳ кардан ин нишони аснқсо буд дар асбобу эътимод бар он . Ва қавитарин ин доғаст , онгоҳи афсун . Ва заъифтарин фоласт ки онро тайра гӯйанд .

بدان که علاج بر سه وجه است: یکی قطعی که علاج گرسنگی به نان و علاج تشنگی به آب و علاج آتش که در جایی افتد بدان که آب بر وی زنی، دست بداشتن این از توکل نیست، بلکه حرام است. دوم آن که نه قطعی باشد و نه ظنی، ولکن محتمل بود که اثر کند، چون افسون و فال و داغ، و شرط توکل دست بداشتن این است. چنان که در خبر است، چه کردن این نشان اسنقصا بود در اسباب و اعتماد بر آن. و قوی ترین این داغ است، آنگاه افسون. و ضعیفترین فال است که آن را طیره گویند.

Дараҷаи сими миёни ин ҳар ду дараҷааст : он ки қатъӣ набӯд , влкни ғолиби занн буд чун Фсду ҳиҷомату мсҳл хӯрдану алоҷи гармӣ ба сардӣу алоҷи сардӣ ба гармии дасти бдоштн . Ин ҳаром несту шарти таваккул низ нест ва буд ки дар баъзе аз аҳвол кардан он аз нокардани аввалитар буд ва дар баъзе нокардани аўлитр . Ва далел бар он ки шарти таваккули тарк ин нест қавли расӯл ( с )асту феъли вай .

درجه سیم میان این هر دو درجه است: آن که قطعی نبود، ولکن غالب ظن بود چون فصد و حجامت و مسهل خوردن و علاج گرمی به سردی و علاج سردی به گرمی دست بداشتن. این حرام نیست و شرط توکل نیز نیست و بود که در بعضی از احوال کردن آن از ناکردن اولی تر بود و در بعضی ناکردن اولیتر. و دلیل بر آن که شرط توکل ترک این نیست قول رسول(ص) است و فعل وی.

Аммо қавли он ки гуфт , « бо бандагони худои таъолии дору ба кор доред » , ва гуфт , « ҳеҷ иллат нест ки на онро доруеаст магари маргро , локин бошад ки донанд ва бошад ки ндонанд » , ва пурседанд ки доруу афсуни қадари худоӣ таъолӣ бигардонад ? » гуфт , « ин низ аз қадар буд » . Ва гуфт , « ба ҳеҷ қавм аз млоикаҳи брнгзштм ки нагуфтанд уммати хешро ҳиҷомати фармой » ва гуфт , « ҳафдаҳуми моҳ ва нӯздаҳум ва бист ва якум ҳиҷомат кунед ки набояд ки ғалабаи хӯни шуморо ҳалок кунад » . Бигуфт ки хӯни сабаб ҳалокаст ба фармони худои таъолӣ ва фарқ нест миёни он ки хӯн аз тан берун кунед ё мор аз ҷома ё оташ аз хона фурӯ кашид ки ин ҳамаи асбоб ҳалокасту тарки ин шарт таваккуласт . Ва гуфт , « ҳиҷомати се шанбеи ҳафдаҳуми моҳи иллати як солаи бабрад » . Ва ин дар хабарӣ ба қатъ ривоят кардаанду саъди бен маозро Фсд фармуду алӣ ( ъ )ро чашми дарди бўод , гуфт , « аз ин махӯр » яъне рутаб . Ва « аз ин хур » яъне барги чуғундар ба кашки ҷӯи пухта . Ва сҳибро гуфт , « хурмои хурӣу чашми дард ? » гуфт , « ба дигар ҷониб мехӯрам » . Бихандед .

اما قول آن که گفت، «با بندگان خدای تعالی دارو به کار دارید»، و گفت، «هیچ علت نیست که نه آن را دارویی است مگر مرگ را، لکن باشد که دانند و باشد که ندانند»، و پرسیدند که دارو و افسون قدر خدای تعالی بگرداند؟» گفت، «این نیز از قدر بود». و گفت، «به هیچ قوم از ملایکه برنگذشتم که نگفتند امت خویش را حجامت فرمای» و گفت، «هفدهم ماه و نوزدهم و بیست و یکم حجامت کنید که نباید که غلبه خون شما را هلاک کند». بگفت که خون سبب هلاک است به فرمان خدای تعالی و فرق نیست میان آن که خون از تن بیرون کنید یا مار از جامه یا آتش از خانه فرو کشید که این همه اسباب هلاک است و ترک این شرط توکل است. و گفت، «حجامت سه شنبه هفدهم ماه علت یک ساله ببرد». و این در خبری به قطع روایت کرده اند و سعد بن معاذ را فصد فرمود و علی (ع) را چشم درد بواد، گفت، «از این مخور» یعنی رطب. و «از این خور» یعنی برگ چغندر به کشک جو پخته. و صهیب را گفت، «خرما خوری و چشم درد؟» گفت، «به دیگر جانب می خورم». بخندید.

Ва аммо феъли вай онаст ки ҳар шабии серума дар чашм кардӣ ва ҳар солӣ дору хӯрдӣ ва чун ваҳй омадӣ сар ӯ ба дард омадӣ , дар сари ҳинои бастӣ , ва чун ҷоӣӣ риш шудӣ ҳино бар он наҳодӣу вақт будӣ ки хоки бркрдӣ . Ва ин бисёрасту талаб алнабӣ китобӣаст ки кардаанд . Ва Мӯсо ( ъ )ро иллатӣ падед омад . Банӣ Исроил гуфтанд ки доруии ин фалонаст . Гуфт , « дору накунам то вай офият фиристад » . Он иллат дароз бикашед . Гуфтанд , « доруии ин маърӯфаст ва муҷаррабаст ва дар ҳол ба шавад » . Гуфт , « нахоҳам » . Иллат бимонад . Ваҳй омад ки ба иззати ман то дору нахурӣ офият нафаристам . Бихӯрад ва беҳтар шуд . Чизе дар дил вай афтод . Ваҳй омад ки хостӣ ки ҳикмати ман ба таваккул хеш кунӣ ? манфиатҳо дар доруҳо ки ниҳоди ҷузи ман ?

و اما فعل وی آن است که هر شبی سرمه در چشم کردی و هر سالی دارو خوردی و چون وحی آمدی سر او به درد آمدی، در سر حنا بستی، و چون جائی ریش شدی حنا بر آن نهادی و وقت بودی که خاک برکردی. و این بسیار است و طلب النبی کتابی است که کرده اند. و موسی (ع) را علتی پدید آمد. بنی اسرائیل گفتند که داروی این فلان است. گفت، «دارو نکنم تا وی عافیت فرستد». آن علت دراز بکشید. گفتند، «داروی این معروف است و مجرب است و در حال به شود». گفت، «نخواهم». علت بماند. وحی آمد که به عزت من تا دارو نخوری عافیت نفرستم. بخورد و بهتر شد. چیزی در دل وی افتاد. وحی آمد که خواستی که حکمت من به توکل خویش کنی؟ منفعتها در داروها که نهاد جز من؟

Ва яке аз анбиё шикоят кард аз заъф . Ваҳй омад ки гӯшти хуру шер . Ва қавмӣ гила карданд аз зиштии фарзандон ба расӯли рӯзгор . Ваҳй омад ки бигӯӣ то занони эшон дар обистанӣ баӣ хуранд . Бихӯранду фарзандон некӯ шуданд . Пас баъд аз он дар обистанӣ баӣ хуранд ва дар нФоси рутаб .

و یکی از انبیا شکایت کرد از ضعف. وحی آمد که گوشت خور و شیر. و قومی گله کردند از زشتی فرزندان به رسول روزگار. وحی آمد که بگوی تا زنان ایشان در آبستنی بهی خورند. بخورند و فرزندان نیکو شدند. پس بعد از آن در آبستنی بهی خورند و در نفاس رطب.

Пас аз ин ҷамалат маълум шуд ки дору сабаб шифост чунон ки нону оби сабаб сирӣасту ҳама ба тадбири мусаббиб алосбобаст . Ва дар хабараст ки Мӯсо ( ъ ) гуфт , « ё раб ! беморӣ аз кисту сиҳҳат аз кист ? » гуфт , « ҳарду аз манаст » , гуфт , « пас табиб ба чаҳ кор меояд ? » гуфт , эшон нону рӯзӣ ман мехуранду бандагони марои дил хушӣ медиҳанд » . Пас таваккул дар ин низ ба илм ва ба ҳоласт ки эътимод бар офаридагор дору кунад на бар дору ки бисёр кас дору хӯрд ва ҳалок шуд .

پس از این جملت معلوم شد که دارو سبب شفاست چنان که نان و آب سبب سیری است و همه به تدبیر مسبب الاسباب است. و در خبر است که موسی (ع) گفت، «یا رب! بیماری از کیست و صحت از کیست؟» گفت، «هردو از من است»، گفت، «پس طبیب به چه کار می آید؟» گفت، ایشان نان و روزی من می خورند و بندگان مرا دل خوشی می دهند». پس توکل در این نیز به علم و به حال است که اعتماد بر آفریدگار دارو کند نه بر دارو که بسیار کس دارو خورد و هلاک شد.