Бидон ки бисёре аз бузургон алоҷ накарданд . Ва бошад ки касе гуяд , « агар ин камолӣ будӣ расӯл ( с ) дору нахурдӣ » . Пас ин ашкол бидон бархезад ки бадоне ки дору нохӯрданро шаш сабабаст :

بدان که بسیاری از بزرگان علاج نکردند. و باشد که کسی گوید، «اگر این کمالی بودی رسول (ص) دارو نخوردی». پس این اشکال بدان برخیزد که بدانی که دارو ناخوردن را شش سبب است:

Аввали он ки мкошФ буду бдонстаҳ буд ки аҷали фаро расидааст . Ва аз ин буд ки садиқро гуфтанд , « табибиро бихонем ? » гуфт , « табиб маро дид » , ва гуфт , « ании аФъл мо аред , ман он кунам ки хоҳам » .

اول آن که مکاشف بود و بدانسته بود که اجل فرا رسیده است. و از این بود که صدیق را گفتند، «طبیبی را بخوانیم؟» گفت، «طبیب مرا دید»، و گفت، «انی افعل ما ارید، من آن کنم که خواهم».

Сабаби дувуми он ки бемор ба хавфи охирати машғӯл буду дил алоҷ надорад , чунон ки абўолдрдоро гуфтанд , « аз чаҳ май нолӣ ? » гуфт , « аз гуноҳон » , гуфтанд , « чаҳ орзӯи дорӣ ? » гуфт , « раҳмати худои таъолӣ » , гуфтанд , « табибро хонем ? » гуфт , « марои табиби бемор бкрдаҳаст » .

سبب دوم آن که بیمار به خوف آخرت مشغول بود و دل علاج ندارد، چنان که ابوالدردا را گفتند، «از چه می نالی؟» گفت، «از گناهان»، گفتند، «چه آرزو داری؟» گفت، «رحمت خدای تعالی»، گفتند، «طبیب را خوانیم؟» گفت، «مرا طبیب بیمار بکرده است».

Ва абўолдрдои чашм ба дард омад гуфтанд , « алоҷ накунӣ ? » гуфт , « шуғл дорам аз ин муҳимтар » . Ва мисоли ин чунон буд ки касеро пеш мулкӣ мебаранд то сиёсат кунанд . Касе вайро гуяд , нон нахурдӣ . Гуяд чаҳ пурвои нон ва гуруснагӣаст ? ин таън набошад дар касе ки нон хӯрду мухолифат вай набӯд . Ва ин мустағриқӣ ҳамчунонаст ки саҳлро гуфтанд , « қӯт чист ? » гуфт , « зикри ҳӣ қиўмаст » , гуфтанд , « туро аз қавом май пурсим ? » гуфт , « қавом илмаст » , гуфтанд , « аз ғизо май пурсим ? » гуфт , « ғизо зикраст » , гуфтанд , « аз таоми тан май пурсим ? » , гуфт , « даст аз тан бидор ва ба сонеъ таслим кун » .

و ابوالدردا چشم به درد آمد گفتند، «علاج نکنی؟» گفت، «شغل دارم از این مهمتر». و مثال این چنان بود که کسی را پیش ملکی می برند تا سیاست کنند. کسی وی را گوید، نان نخوردی. گوید چه پروای نان و گرسنگی است؟ این طعن نباشد در کسی که نان خورد و مخالفت وی نبود. و این مستغرقی همچنان است که سهل را گفتند، «قوت چیست؟» گفت، «ذکر حی قیوم است»، گفتند، «تو را از قوام می پرسیم؟» گفت، «قوام علم است»، گفتند، «از غذا می پرسیم؟» گفت، «غذا ذکر است»، گفتند، «از طعام تن می پرسیم؟»، گفت، «دست از تن بدار و به صانع تسلیم کن».

Сабаби сими он ки бошад ки иллати музмин буд . Наздики бемори он дору чун афсун буд ки манфиати он нодир буд ва касе ки тиб надонад бошад ки бештари доруҳо чунин нигарад . Рабиъи бен хсим гуяд ки қасд кардам ки алоҷ кунам иллати хешро . Локин андеша кардам ки оду самуду гузаштагон бо табибон бисёр дар миёни эшон ҳама бамурданду тиб суд надошт , зоҳир онаст ки ваии тибро аз асбоби зоҳир намешинохтааст .

سبب سیم آن که باشد که علت مزمن بود. نزدیک بیمار آن دارو چون افسون بود که منفعت آن نادر بود و کسی که طب نداند باشد که بیشتر داروها چنین نگرد. ربیع بن خثیم گوید که قصد کردم که علاج کنم علت خویش را. لکن اندیشه کردم که عاد و ثمود و گذشتگان با طبیبان بسیار در میان ایشان همه بمردند و طب سود نداشت، ظاهر آن است که وی طب را از اسباب ظاهر نمی شناخته است.

Сабаби чаҳоруми он ки бемор нахоҳад ки беморӣ зоил шавад то савоби бемории вайро май буд . Ва хештан дар сабр биёзмоед ки дар хабараст ки худои таъолии бандаро ба бало биёзмоед чунон ки зар ба оташ биёзмоианд . Кас буд ки аз оташи холис берун ояду кас буд ки табоҳ берун ояд . Саҳли дигаронро дору фармудӣ ва худ иллатӣ доштӣ , дору накардӣ . Гуфт , « бемор нишаста бо ризо ба бемории фозилтар аз бемор бар пой бо тандурустӣ » .

سبب چهارم آن که بیمار نخواهد که بیماری زایل شود تا ثواب بیماری وی را می بود. و خویشتن در صبر بیازماید که در خبر است که خدای تعالی بنده را به بلا بیازماید چنان که زر به آتش بیازمایند. کس بود که از آتش خالص بیرون آید و کس بود که تباه بیرون آید. سهل دیگران را دارو فرمودی و خود علتی داشتی، دارو نکردی. گفت، «بیمار نشسته با رضا به بیماری فاضلتر از بیمار بر پای با تندرستی».

Сабаби панҷуми он ки гуноҳ бисёр дорад ва хоҳад ки бемории куффорат он бошад ки дар хабараст ки таб дар бандаи овезад то онгоҳ ки вайро аз гуноҳон пок кунад ки бар ваии ҳеҷ гуноҳ набӯд чунон ки бар тагарги ҳеҷ гирд набӯд . Ва исо ( ъ ) гуфт , « олам набӯд ҳарки бар беморӣу мусӣбати андари тану мол шод набӯд ва дар умеди куффорати гуноҳон » . Ва Мӯсо ( ъ ) дар беморӣ нагирист ва гуфт , « борхдоё ! бар вай раҳмат накунӣ ? » гуфт , « чигуна раҳмат кунам бар вай дар чизе ки раҳмат бар вай бидон хоҳам кард ки гуноҳи вайро куффорат бад-ӣн кунам » .

سبب پنجم آن که گناه بسیار دارد و خواهد که بیماری کفارت آن باشد که در خبر است که تب در بنده آویزد تا آنگاه که وی را از گناهان پاک کند که بر وی هیچ گناه نبود چنان که بر تگرگ هیچ گرد نبود. و عیسی (ع) گفت، «عالم نبود هرکه بر بیماری و مصیبت اندر تن و مال شاد نبود و در امید کفارت گناهان». و موسی (ع) در بیماری نگریست و گفت، «بارخدایا! بر وی رحمت نکنی؟» گفت، «چگونه رحمت کنم بر وی در چیزی که رحمت بر وی بدان خواهم کرد که گناه وی را کفارت بدین کنم».

Сабаби шашуми он ки донад ки аз тандурустии бтру ғифлати хезаду туғён . Хоҳад ки беморӣ бимонад то бар сар ғифлат науфтаду ҳарки ба ваии хайр хоста бошанд ҳамеша вайро танбеҳ мекунанд ба балоу беморӣ . Ва аз ин гуфтаанд ки муъмин холӣ набӯд аз се чиз : дарвешӣу беморӣу хорӣ ва дар хабараст ки худоӣ таъолӣ гуфт ки бемории банд манасту дарвешии зиндони ман . Касеро дар банд ва зиндон кунам ки дӯст дорам . Пас чун тандурустӣ ба маъсият кашад офият дар беморӣ буд .

سبب ششم آن که داند که از تندرستی بطر و غفلت خیزد و طغیان. خواهد که بیماری بماند تا بر سر غفلت نیفتد و هرکه به وی خیر خواسته باشند همیشه وی را تنبیه می کنند به بلا و بیماری. و از این گفته اند که مومن خالی نبود از سه چیز: درویشی و بیماری و خواری و در خبر است که خدای تعالی گفت که بیماری بند من است و درویشی زندان من. کسی را در بند و زندان کنم که دوست دارم. پس چون تندرستی به معصیت کشد عافیت در بیماری بود.

Амири алмўмнини алии бен абии толиб ( ъ ) қавмиро дид ороста . Гуфт , « ин чист ? » гуфтанд , « рӯзи ид эшонаст » , гуфт , « он рӯз ки маъсият накунам рӯзи ид манаст » . Яке аз бузургон касеро пурсед ки чигунае ? гуфт , « ба офият » , гуфт , « он рӯз ки маъсият накунӣ ба офият бошӣ . Ва агар кунӣ он кадом беморӣаст саъбтар аз он » .

امیر المومنین علی بن ابی طالب (ع) قومی را دید آراسته. گفت، «این چیست؟» گفتند، «روز عید ایشان است»، گفت، «آن روز که معصیت نکنم روز عید من است». یکی از بزرگان کسی را پرسید که چگونه ای؟ گفت، «به عافیت»، گفت، «آن روز که معصیت نکنی به عافیت باشی. و اگر کنی آن کدام بیماری است صعب تر از آن».

Ва гуфтаанд ки фиръавни даъвии худоӣ аз он кард ки чаҳорсад сол бизӣаст вайро ҳаргиз на табӣ омад ва на дардисарӣ гирифт . Ва агар вайро як соъати дард шқиқаҳ бигирифтӣ пурвои он фузулаш набӯдӣ . Ва гуфтаанд ки чун бандаи як ду бор бемор шавад ва тавба накунад , малик аламут гуяд ё ғофил ! чанд бори суол худ фиристодам ва суд надошт ? ва гуфта анд набояд ки муъмини чиҳил рӯз холӣ бошад аз ранҷӣ ё беморе ё хавфӣ ё зӣоне . Расӯл ( с ) заниро никоҳ хост кард . Гуфтанд , « вайро ҳаргизи беморӣ набӯда аст пиндоштед ки ин саноеаст » . Гуфт , « ҳаргиз нахоҳам вайро » . Ва як рӯз дар пеши расӯл ( с ) ҳадис сдоъ мерафт . Аъробе гуфт , « сдоъ чаҳ бошад ки марои ҳаргиз набӯдааст ? » гуфт , « давр аз ман , ҳарки хоҳад ки дар аҳл дӯзах нигарад дар вай бингарад » . Ва Оиша пурсед аз расӯл ( с ) ки ҳеҷ кас дар дараҷа шаҳидон бошад ? гуфт , « бошад . Касе ки дар рӯзии бист бор аз марг ёд оварад » . Ва шак нест ки бемории маргро беш бо ёд оварад .

و گفته اند که فرعون دعوی خدایی از آن کرد که چهارصد سال بزیست وی را هرگز نه تبی آمد و نه دردسری گرفت. و اگر وی را یک ساعت درد شقیقه بگرفتی پروای آن فضولش نبودی. و گفته اند که چون بنده یک دو بار بیمار شود و توبه نکند، ملک الموت گوید یا غافل! چند بار سوال خود فرستادم و سود نداشت؟ و گفته اند نباید که مومن چهل روز خالی باشد از رنجی یا بیماریی یا خوفی یا زیانی. رسول (ص) زنی را نکاح خواست کرد. گفتند، «وی را هرگز بیماری نبوده است پنداشتید که این ثنایی است». گفت، «هرگز نخواهم وی را». و یک روز در پیش رسول (ص) حدیث صداع می رفت. اعرابیی گفت، «صداع چه باشد که مرا هرگز نبوده است؟» گفت، «دور از من، هرکه خواهد که در اهل دوزخ نگرد در وی بنگرد». و عایشه پرسید از رسول (ص) که هیچ کس در درجه شهیدان باشد؟ گفت، «باشد. کسی که در روزی بیست بار از مرگ یاد آورد». و شک نیست که بیماری مرگ را بیش با یاد آورد.

Пас бад-ӣни асбоби гуруҳе алоҷ накардаанд ,у расӯл ( с ) бад-ӣн муҳтоҷ набӯд , алоҷ аз он кард . Ва дар ҷумлаи ҳазар аз асбоби зоҳири мухолиф таваккул нест . Умри разии аллоҳи анҳу ба шом мерафт . Хабар расед ки онҷои тоъӯн азимаст . Гуруҳе гуфтанд наравем . Гуруҳе гуфтанд аз қадар ҳазар накунем . Умр гуфт , « аз қадари худоӣ ба қадар худоӣ гурезем » . Ва гуфт , « агар якеро аз шумо ду водӣ буд яке пари гиёҳ ва яке хушк , ба ҳаркадом ки гӯсфанди барад ба қадар барда бошад » . Пас абдурраҳмони бен ъўФро талаб кард то вай чаҳ гуяд . Вай гуфт ки ман аз расӯл ( с ) шунидам ки чун бишанвед ки ҷое вабост он ҷои ?марвид . Ва чун онҷо бошед ҳам онҷо мақом кунеду бмгризид . Пас умр шукр кард ки рои ваии мувофиқи хабар буду саҳоба бар ин иттифоқ карданд , аммо наҳй аз берун омадан онаст ки чун тндрстон берун оянд , беморони зойеъ монанди ва ҳалок нашаванду онгоҳ чун ҳаво дар ботин асар кард берун омадан суд надорад . Ва дар баъзе аз ахбораст ки гурехтан аз ин ҳам чунонаст ки касе аз масоф гоҳ бигурезад , ва ин ба онаст ки дилҳои беморон танг шавад ва кас набӯд ки эшонро таом ва шароб диҳад ва ба яқин ҳалок шаванду халоси он кас ки бигурезад ва дар шак бошад .

پس بدین اسباب گروهی علاج نکرده اند، و رسول (ص) بدین محتاج نبود، علاج از آن کرد. و در جمله حذر از اسباب ظاهر مخالف توکل نیست. عمر رضی الله عنه به شام می رفت. خبر رسید که آنجا طاعون عظیم است. گروهی گفتند نرویم. گروهی گفتند از قدر حذر نکنیم. عمر گفت، «از قدر خدای به قدر خدای گریزیم». و گفت، «اگر یکی را از شما دو وادی بود یکی پر گیاه و یکی خشک، به هرکدام که گوسفند برد به قدر برده باشد». پس عبدالرحمن بن عوف را طلب کرد تا وی چه گوید. وی گفت که من از رسول (ص) شنیدم که چون بشنوید که جایی وباست آن جا مروید. و چون آنجا باشید هم آنجا مقام کنید و بمگریزید. پس عمر شکر کرد که رای وی موافق خبر بود و صحابه بر این اتفاق کردند، اما نهی از بیرون آمدن آن است که چون تندرستان بیرون آیند، بیماران ضایع مانند و هلاک نشوند و آنگاه چون هوا در باطن اثر کرد بیرون آمدن سود ندارد. و در بعضی از اخبار است که گریختن از این هم چنان است که کسی از مصاف گاه بگریزد، و این به آن است که دلهای بیماران تنگ شود و کس نبود که ایشان را طعام و شراب دهد و به یقین هلاک شوند و خلاص آن کس که بگریزد و در شک باشد.