Ъҷоӣби оламҳои дилро ниҳоят несту шараф вай бидонаст ки аҷибтар аз ҳамаасту бештари халқ аз он ғофил бошанду шарафи вай аз ду ваҷҳаст яке аз рӯй илм , дувум аз рӯй қудрат аммо шарафи вай аз рӯй илм бар ду табақааст : яке онаст ки ҳамаи халқи анро тавонад донистану дигар онаст ки пӯшида тараст ва ҳар кас нашносад ва он азизтараст , аммо он чаҳ зоҳираст онаст ки вайро қӯти маърифати ҷумла ӣ илмҳоу сноътҳост то бидон ҷумлаи саноатҳо бидонад ва ҳар чаҳ дар ктобҳост бар хонду бидонад , чун илми ҳандасау ҳисобу тибу нуҷуму улӯми шариъат ва бо он ки ваии як чизаст ки қисмат напазирад , ин ҳамаи илмҳо дар вай гунҷад , балки ҳамаи олам дар вай чун зарра бошад дар биёбоне ва дар як лаҳза дар фикрату ҳаракати хеш аз срӣ ба ъло шавад ва аз машриқ ба мағриб шавад .

عجائب عالمهای دل را نهایت نیست و شرف وی بدان است که عجیبتر از همه است و بیشتر خلق از آن غافل باشند و شرف وی از دو وجه است یکی از روی علم، دوم از روی قدرت اما شرف وی از روی علم بر دو طبقه است: یکی آن است که همه خلق ان را تواند دانستن و دیگر آن است که پوشیده تر است و هر کس نشناسد و آن عزیزتر است، اما آن چه ظاهر است آن است که وی را قوت معرفت جمله ی علمها و صناعتهاست تا بدان جمله صناعتها بداند و هر چه در کتابهاست بر خواند و بداند، چون علم هندسه و حساب و طب و نجوم و علوم شریعت و با آن که وی یک چیز است که قسمت نپذیرد، این همه علمها در وی گنجد، بلکه همه عالم در وی چون ذره باشد در بیابانی و در یک لحظه در فکرت و حرکت خویش از ثری به علا شود و از مشرق به مغرب شود.

Бо он ки дар олами хок боздоштааст , ҳамаи осмонро масоҳат кунаду миқдор ҳар ситора бишносад ва масоҳат бигӯед ки чанд газасту моҳиро ба ҳиялат аз қаъри дарёи براردу мурғро аз ҳаво ба замин овараду ҳайвонот бо қӯтро чун пелу уштуру асби мусаххар хеш кунад ва ҳар чаҳ дар олами аҷоибҳоу ълмҳост , пеша вайаст ва ин ҷумлаи ълмҳост ки вайро аз роҳи панҷ ҳавос ҳосил шавад , бад-ӣни сабаб ки зоҳирасту ҳамгинони роҳ ба вай донанд .

با آن که در عالم خاک بازداشته است، همه آسمان را مساحت کند و مقدار هر ستاره بشناسد و مساحت بگوید که چند گز است و ماهی را به حیلت از قعر دریا برآرد و مرغ را از هوا به زمین آورد و حیوانات با قوت را چون پیل و اشتر و اسب مسخر خویش کند و هر چه در عالم عجایبها و علمهاست، پیشه وی است و این جمله علمهاست که وی را از راه پنج حواس حاصل شود، بدین سبب که ظاهر است و همگنان راه به وی دانند.

Ва аҷибтар онаст ки андаруни дили равзанӣ кушодааст ба малакӯти осмон , чунонкӣ аз беруни дили панҷ дарвоза гушӯда ҳаст ба олами маҳсусот ки онро олам ҷисмонӣ гӯйанду олами малакӯтро рӯҳонӣ гӯйанду бештари халқ , олами ҷисмонии маҳсусро донанд ва ин худ мухтасарасту далел бар он ки андаруни дили равзанӣ дигараст , улӯмро ду чизаст : яке хобаст ки дар хоб чун роҳи ҳавос баста гардад , он дар дарунӣ кушода шавад ва аз олами малакӯт ва аз лавҳи маҳфӯзи ғайб намӯдан гирад то ончӣ дар мстқбл хоҳад бӯдан бишносад ва бибинад , аммо равшан , ҳамчунон ки хоҳад буд , ва аммо ба мисолӣ ки ба таъбир ҳоҷат уфтад ва аз онҷо ки зоҳираст , мардумон пиндоранд ки касе бедор буд , ба маърифати аўлитр буд ва ҳаме бинад ки дар бедорӣ ғайб набинад ва дар хоб бинад , на аз роҳи ҳавос ,у шарҳи ҳақиқати хоб дар ин китоб мумкин нест .

و عجیبتر آن است که اندرون دل روزنی گشاده است به ملکوت آسمان، چنانکه از بیرون دل پنج دروازه گشوده هست به عالم محسوسات  که آن را عالم جسمانی گویند و عالم ملکوت را روحانی گویند و بیشتر خلق، عالم جسمانی محسوس را دانند و این خود مختصر است و دلیل بر آن که اندرون دل روزنی دیگر است، علوم را دو چیز است: یکی خواب است که در خواب چون راه حواس بسته گردد، آن در درونی گشاده شود و از عالم ملکوت و از لوح محفوظ غیب نمودن گیرد تا آنچه در مستقبل خواهد بودن بشناسد و ببیند، اما روشن، همچنان که خواهد بود، و اما به مثالی که به تعبیر حاجت افتد و از آنجا که ظاهر است، مردمان پندارند که کسی بیدار بود، به معرفت اولیتر بود و همی بیند که در بیداری غیب نبیند و در خواب بیند، نه از راه حواس، و شرح حقیقت خواب در این کتاب ممکن نیست.

Аммо ин қадар бибояд донист ки мисли дил чун оинааст ва мисли лавҳи маҳфӯз чун оина ки сӯрати ҳамаи мавҷӯдот дар вайаст , чунонкии сӯратҳо аз як оина дар дигар уфтад чун дар муқобила он бидорӣ ҳамчунин сӯратҳо аз лавҳи маҳфӯз дар дил пайдо ояд чун софӣ шавад , аз маҳсусот фориғ шавад ва бо вай муносибат гирад ва то ба маҳсусоти машғӯл буд , аз муносибат бо олами малакӯти маҳҷӯб буд ва дар хоб аз маҳсусот фориғ шавад , лоҷарами ончӣ дар гавҳар вайаст , аз мутолиаи малакӯти пайдо шудан гирад лекин агар чаҳ ҳавос ба ҷиҳати хоби фурӯи истад , хаёл бар ҷой хеш бошад , бидон сабаб буд ки ончӣ бинад дар кисвати мисолӣ хаёлӣ бинад сариҳ ва макшуф набошад ва аз ғтоу пӯшиш холӣ набӯд ва чун бимирад ба хаёл монад ва на ҳавос , онгоҳи корҳо беғто ва бехаёл бинад ва бо вай гӯйанд : « ФкшФнои ънки ғтонки Фбсрки алиўми ҳадид » ва гуяд : « рбнои абсрноу смъно Форҷъно наамал солҳо » .

اما این قدر بباید دانست که مثل دل چون آینه است و مثل لوح محفوظ چون آینه که صورت همه موجودات در وی است، چنانکه صورتها از یک آینه در دیگر افتد چون در مقابله آن بداری همچنین صورتها از لوح محفوظ در دل پیدا آید چون صافی شود، از محسوسات فارغ شود و با وی مناسبت گیرد و تا به محسوسات مشغول بود، از مناسبت با عالم ملکوت محجوب بود و در خواب از محسوسات فارغ شود، لاجرم آنچه در گوهر وی است، از مطالعه ملکوت پیدا شدن گیرد لیکن اگر چه حواس به جهت خواب فرو ایستد، خیال بر جای خویش باشد، بدان سبب بود که آنچه بیند در کسوت مثالی خیالی بیند صریح و مکشوف نباشد و از غطا و پوشش خالی نبود و چون بمیرد به خیال ماند و نه حواس، آنگاه کارها بی غطا و بی خیال بیند و با وی گویند: «فکشفنا عنک غطانک فبصرک الیوم حدید» و گوید: «ربنا ابسرنا و سمعنا فارجعنا نعمل صالحا».

Далели дигар онаст ки ҳеҷ кас набошад ки вайро фаросатҳоу хотираҳои рост бар сиблати илҳом дар дил наёмада бошад ки он на аз роҳ ҳавос бошад , балки дар дил пайдо ояд ва надонад ки аз куҷо омад .

دلیل دیگر آن است که هیچ کس نباشد که وی را فراستها و خاطره های راست بر سبیل الهام در دل نیامده باشد که آن نه از راه حواس باشد، بلکه در دل پیدا آید و نداند که از کجا آمد.

Ва бад-ӣн миқдор бишносад ки илмҳо ҳама аз роҳ маҳсусот нест , балки аз олам малакӯтасту ҳавос – ки вайро барои ин олам офарӣдаанд – лоҷарами ҳиҷоби вай буд аз мутолиа ӣ он олами малакӯт то аз вай фориғ нашавад , бидон олами роҳи наёбад ба ҳеҷ ҳол .

و بدین مقدار بشناسد که علمها همه از راه محسوسات نیست، بلکه از عالم ملکوت است و حواس – که وی را برای این عالم آفریده اند – لاجرم حجاب وی بود از مطالعه ی آن عالم ملکوت تا از وی فارغ نشود، بدان عالم راه نیابد به هیچ حال.