Бидон ки тани мамлакат диласту андари ин мамлакати дилро лашкарҳои мухталифаст : « ва мо иълми ҷунуди рбки алои ҳў »у дилро ки офарӣдаанд барои охират офарӣдаанду кори ваии талаб саодатасту саодати вай дар маърифати худоӣ таъолӣасту маърифати худои таъолии вайро ба маърифати сунъи худоӣ ҳосил ояд ва ин ҷумла оламасту маърифати аҷоиби олами вайро аз роҳи ҳавос ҳосил ояд ва ин ҳавосро қавом ба колбудаст , пас маърифати сайд вайасту ҳавоси дом вайасту колбуди мураккаб вайасту ҳмолу дом вайаст : пас вайро ба колбуди бад-ӣни сабаб ҳоҷат афтоду колбуди вай мураккабаст аз обу хоку ҳарорату рутӯбату бад-ӣни сабаб заъифаст ва дар хатар ҳалокаст , аз дарун ба сабаби гуруснагӣу тишнагӣ ва аз берун ба сабаби оташу об ва ба сабаби қасди душманону ддгону ғайри он ; пас вайро ба сабаби гуруснагӣу тишнагӣ ба таому шароб ҳоҷат уфтаду бад-ӣни сабаб ба ду лашкари ҳоҷат буд : яке зоҳир , чун дасту поу даҳону дандону меъда ва яке ботин , чу шаҳвати таому шаробу вайро ба сабаби дафъи душманони берӯнӣ ба ду лашкар ҳоҷат уфтад : яке зоҳир чун дасту поу силаҳ ва яке ботин чун хашму ғазаб ва чун мумкин набошад ғизоиро ки набинад талаб кардану душманиро ки набинад дафъ кардан , вайро ба идрокот ҳоҷат афтод : баъзе зоҳир ва он панҷ ҳавосаст чун чашму бинӣу гӯшу завқу ламс ва баъзе ботин ва он низ панҷасту манзилгоҳи он димоғаст : чун қӯти хаёлу қӯти тафаккуру қӯти ҳифзу қӯти тазаккуру қӯти таваҳҳум ҳар якеро аз ин қӯтҳо корӣаст хос ва агар яке ба халал шавад , кори одамӣ ба халал шавад дар дайну дунё .

بدان که تن مملکت دل است و اندر این مملکت دل را لشکر های مختلف است: «و ما یعلم جنود ربک الا هو» و دل را که آفریده اند برای آخرت آفریده اند و کار وی طلب سعادت است و سعادت وی در معرفت خدای تعالی است و معرفت خدای تعالی وی را به معرفت صنع خدای حاصل آید و این جمله عالم است و معرفت عجایب عالم وی را از راه حواس حاصل آید و این حواس را قوام به کالبد است، پس معرفت صید وی است و حواس دام وی است و کالبد مرکب وی است و حمال و دام وی است: پس وی را به کالبد بدین سبب حاجت افتاد و کالبد وی مرکب است از آب و خاک و حرارت و رطوبت و بدین سبب ضعیف است و در خطر هلاک است، از درون به سبب گرسنگی و تشنگی و از بیرون به سبب آتش و آب و به سبب قصد دشمنان و ددگان و غیر آن؛ پس وی را به سبب گرسنگی و تشنگی به طعام و شراب حاجت افتد و بدین سبب به دو لشکر حاجت بود: یکی ظاهر، چون دست و پا و دهان و دندان و معده و یکی باطن، چو شهوت طعام و شراب و وی را به سبب دفع دشمنان بیرونی به دو لشکر حاجت افتد: یکی ظاهر چون دست و پا و سلاح و یکی باطن چون خشم و غضب و چون ممکن نباشد غذایی را که نبیند طلب کردن و دشمنی را که نبیند دفع کردن، وی را به ادراکات حاجت افتاد: بعضی ظاهر و آن پنج حواس است چون چشم و بینی و گوش و ذوق و لمس و بعضی باطن و آن نیز پنج است و منزلگاه آن دماغ است: چون قوت خیال و قوت تفکر و قوت حفظ و قوت تذکر و قوت توهم هر یکی را از این قوتها کاری است خاص و اگر یکی به خلل شود، کار آدمی به خلل شود در دین و دنیا.

Ва ҷумлаи ин лашкарҳои зоҳиру ботин ба фармон диланду ваии амиру подшоҳ ҳамааст : чун забонро фармон диҳад , дар ҳол сухан гуяд ва чун дастро фармон диҳад , бигирад ва чун пойро фармон диҳад , баравад ва чун чашмро фармон диҳад , бингарад ва чун қӯти тафаккурро фармон диҳад , бияндешаду ҳамаро ба тўъу табъи мутӣъу фармонбардор ӯ кардаанд то танро нигоҳ дорад , чандоне ки зоди хеш бар гираду сайди хеш ҳосил кунаду тиҷорати охират тамом кунаду тухми саодат хеш бипароканад тоъати доштани ин лашкар , дилро , ба тоъати доштан Фариштагон монад ҳақи таъолиро ки хилоф натавонанд кардан дар ҳеҷ фармон , балки ба табъу тўъ фармонбардор бошанд .

و جمله این لشکرهای ظاهر و باطن به فرمان دل اند و وی امیر و پادشاه همه است: چون زبان را فرمان دهد، در حال سخن گوید و چون دست را فرمان دهد، بگیرد و چون پای را فرمان دهد، برود و چون چشم را فرمان دهد، بنگرد و چون قوت تفکر را فرمان دهد، بیندیشد و همه را به طوع و طبع مطیع و فرمانبردار او کرده اند تا تن را نگاه دارد، چندانی که زاد خویش بر گیرد و صید خویش حاصل کند و تجارت آخرت تمام کند و تخم سعادت خویش بپراکند طاعت داشتن این لشکر، دل را، به طاعت داشتن فرشتگان ماند حق تعالی را که خلاف نتوانند کردن در هیچ فرمان، بلکه به طبع و طوع فرمانبردار باشند.