Агар хоҳӣ ки аз ҳақиқати марги асарии бадоне ки маънӣ вай чист , бидон ки одамиро ду рӯҳаст яке аз ҷинси рӯҳи ҳайвонот ва мо онро « рӯҳи ҳайвонӣ » ном кунем ва яке аз ҷинси рӯҳи млоикаҳ ва мо онро « рӯҳи инсонӣ » ном кунем ва ин рӯҳи ҳайвониро манба диласт , он гӯшт ки дар ҷониби чап ниҳодаасту вай чун бухорӣ латифаст аз ахлоти ботини ҳайвону вайро мизоҷии муътадил омадаасту вай аз дил ба воситаи урӯқи зўорб ки онро набз ва ҳаракат бошад , ба димоғу ҷумла андомҳо мерасад ва ин рӯҳи ҳмоли қувваи ҳис ва ҳаракатаст ва чун ба димоғ расад , ҳарорати вай кам шавад ва муътадил гардаду чашм аз ваии қӯти басари пазираду гӯш аз ваии қувваи шунидани пазирад ва ҳамчунин ҳамаи ҳавос ва мисли вай чун чароғӣаст ки дар хонае гирд бар меояд , ҳар куҷо мерасад , деворҳои хона аз вай равшан мешавад , пас чунон ки рўшноӣии чароғ дар девор пайдо меояд , ба қудрати эзади таъолӣ ҳамчунин қӯти биноӣӣу шнўоӣӣу ҷумлаи ҳавос аз ин рӯҳ дар аъзои зоҳир падед меояд агар дар баъзе урӯқ , садае ва бандӣ уфтад , он узв ки пас аз он бандагон бошад , маъаттал шавад ва мафлуҷ гардад ва дар ваии қӯти ҳис ва ҳаракат набошаду табиби ҷаҳд он кунад ки сада бигушоед .

اگر خواهی که از حقیقت مرگ اثری بدانی که معنی وی چیست، بدان که آدمی را دو روح است یکی از جنس روح حیوانات و ما آن را «روح حیوانی» نام کنیم و یکی از جنس روح ملایکه و ما آن را «روح انسانی» نام کنیم و این روح حیوانی را منبع دل است، آن گوشت که در جانب چپ نهاده است و وی چون بخاری لطیف است از اخلاط باطن حیوان و وی را مزاجی معتدل آمده است و وی از دل به واسطه عروق ضوارب که آن را نبض و حرکت باشد، به دماغ و جمله اندامها می رسد و این روح حمال قوه حس و حرکت است و چون به دماغ رسد، حرارت وی کم شود و معتدل گردد و چشم از وی قوت بصر پذیرد و گوش از وی قوه شنیدن پذیرد و همچنین همه حواس و مثل وی چون چراغی است که در خانه ای گرد بر می آید، هر کجا می رسد، دیوارهای خانه از وی روشن می شود، پس چنان که روشنائی چراغ در دیوار پیدا می آید، به قدرت ایزد تعالی همچنین قوت بینائی و شنوائی و جمله حواس از این روح در اعضای ظاهر پدید می آید اگر در بعضی عروق، سده ای و بندی افتد، آن عضو که پس از آن بندگان باشد، معطل شود و مفلوج گردد و در وی قوت حس و حرکت نباشد و طبیب جهد آن کند که سده بگشاید.

Ва мисли ин рӯҳ чун оташ чароғаст ва мисли дил чун фатила ва мисли ғизо чун равған , ҳамчунон ки равған аз чароғи бозгирии чароғи бимирад , чун ғизои бозгирии мазоҳи муътадили ин рӯҳ ботил шаваду ҳайвони бимирад ва ҳамчунон ки агар чаҳ равған буд , фатила чун бисёр равған бихӯрад , табоҳ шавад ва низ равған напазирад , ҳамчунин дил ба рӯзгори дароз чунон шавад ки қабул ғизо накунад ва ҳамчунон ки чизе ки бар чароғи зании чароғ фурӯ меравад , агар чаҳ равғану фатила бар ҷой буд , чун ҳайвониро захмӣ азим расад бимирад .

و مثل این روح چون آتش چراغ است و مثل دل چون فتیله و مثل غذا چون روغن، همچنان که روغن از چراغ بازگیری چراغ بمیرد، چون غذا بازگیری مزاح معتدل این روح باطل شود و حیوان بمیرد و همچنان که اگر چه روغن بود، فتیله چون بسیار روغن بخورد، تباه شود و نیز روغن نپذیرد، همچنین دل به روزگار دراز چنان شود که قبول غذا نکند و همچنان که چیزی که بر چراغ زنی چراغ فرو می رود، اگر چه روغن و فتیله بر جای بود، چون حیوانی را زخمی عظیم رسد بمیرد.

Ва ин рӯҳ то мизоҷи ваии муътадил буд , чунон ки шартаст , маъонии латифро чун қӯти ҳису ҳаракат қабул мекунад аз анвори млоикаҳи самовӣ ба дастурии эзади таъолӣ чун он мизоҷ аз он ботил шавад , ба ғлбти ҳарорат ё баравадат ё ба сабабии дигар , шоиста набошад қабули он осорро , чун ойинае ки то рӯй ваии рост ва софӣ бошад , сӯратҳо қабул мекунад , аз ҳар чаҳ сӯрат дорад , чун дуруст шавад ва зангор бихӯрад , он сӯрат қабул накунад , на аз он сабаб ки сӯратҳо ҳалок шуд ё ғоиб шуд , локини шойистагии ваии қабули онро ботил шуд ҳамчунин шойистагии ин бухори латифи муътадил ки онро рӯҳи ҳайвонӣ ном кардем , дар эътидоли мизоҷи вай бастааст , чун аз эътидол ботил шавад , қабул накунад ва чун қӯтҳои ҳису ҳаракат қабул накунад , аъзо аз эътои анвор ӯ маҳрӯм монад ва беҳис ва ҳаракат шавад , гӯйанд бамурд .

و این روح تا مزاج وی معتدل بود، چنان که شرط است، معانی لطیف را چون قوت حس و حرکت قبول می کند از انوار ملایکه سماوی به دستوری ایزد تعالی چون آن مزاج از آن باطل شود، به غلبت حرارت یا برودت یا به سببی دیگر، شایسته نباشد قبول آن آثار را، چون آئینه ای که تا روی وی راست و صافی باشد، صورتها قبول می کند، از هر چه صورت دارد، چون درست شود و زنگار بخورد، آن صورت قبول نکند، نه از آن سبب که صورتها هلاک شد یا غایب شد، لکن شایستگی وی قبول آن را باطل شد همچنین شایستگی این بخار لطیف معتدل که آن را روح حیوانی نام کردیم، در اعتدال مزاج وی بسته است، چون از اعتدال باطل شود، قبول نکند و چون قوتهای حس و حرکت قبول نکند، اعضا از اعطای انوار او محروم ماند و بی حس و حرکت شود، گویند بمرد.

Маънии марги рӯҳи ҳайвонии ин буду фароҳами оварандаи ин асбоб то ин мизоҷ аз эътидол биафтад , офарӣда Эйаст аз офарӣдаҳои худои ъзўҷл ки вайро « малики аламут » гӯйанду халқ аз вай ном донанду ҳақиқати вай шинохтан дарозаст .

معنی مرگ روح حیوانی این بود و فراهم آورنده این اسباب تا این مزاج از اعتدال بیفتد، آفریده ای است از آفریده های خدای عزوجل که وی را «ملک الموت» گویند و خلق از وی نام دانند و حقیقت وی شناختن دراز است.

Ин маънии марг ҳайвонотаст , аммо марги одамӣ бар ваҷҳ дигараст чаҳ вайро ин рӯҳ ҳайвонӣ ҳасту рӯҳ дигараст ки мо онро рӯҳ инсонӣ гӯйему дил ном кардем дар баъзе аз фусӯли гузаштау вай на аз ҷинси он дигар рӯҳаст ки он ҷисмӣаст чун ҳавои латиф ва чун бухории пухта шуда ва софӣ гашта ва нсҷ ёфта , аммо ин рӯҳи инсонӣ ҷисм нест , чаҳ қисмат пазир нест вмърФти ҳақи ъзўҷл дар вай фурӯд ояд , чунон ки ҳақи ъзўҷл қисмат напазирад ва якеаст маҳали маърифати яке ҳам яке бошад ва қисмат напазирад , пас дар ҳеҷ ҷисми қисматпазир фурӯ наёяд , бал дар чизеи ягонаи нои қисматпазир фурӯд ояд .

این معنی مرگ حیوانات است، اما مرگ آدمی بر وجه دیگر است چه وی را این روح حیوانی هست و روح دیگر است که ما آن را روح انسانی گوییم و دل نام کردیم در بعضی از فصول گذشته و وی نه از جنس آن دیگر روح است که آن جسمی است چون هوای لطیف و چون بخاری پخته شده و صافی گشته و نصج یافته، اما این روح انسانی جسم نیست، چه قسمت پذیر نیست ومعرفت حق عزوجل در وی فرود آید، چنان که حق عزوجل قسمت نپذیرد و یکی است محل معرفت یکی هم یکی باشد و قسمت نپذیرد، پس در هیچ جسم قسمت پذیر فرو نیاید، بل در چیزی یگانه نا قسمت پذیر فرود آید.

Пас фатилау оташи чароғу нури чароғ , ҳар се тақдир кун фатила чун қолаби дилу оташи чароғ мисли рӯҳи ҳайвонӣу нури чароғ мисли рӯҳ инсонӣаст ва чунон ки нури чароғи латифтар аз чароғ буду гӯйӣ ба вай ишорат натавон кард , рӯҳи инсонӣ латифаст ба азоФт бо рӯҳи ҳайвонӣу ваии ишорат пазир нест ва ин мисоли рост буд , чун аз рӯй латофат назар кунӣ , локин аз ваҷҳеи дигар рост нест ки нури чароғи табаъу фаръи вай ва чун чароғи ботил буд вай ботил шаваду рӯҳи инсонии табаъи рӯҳ ҳайвонӣ нест , балки асл вайаст ва ба ботил шудани вай ботил нашавад , балки агар мисоли ваии хоҳӣ , нурӣ тақдир кун ки аз чароғ латифтар бошаду қавоми чароғ ба вай буд , на қавоми вай ба чароғ то ин мисол рост ояд .

پس فتیله و آتش چراغ و نور چراغ، هر سه تقدیر کن فتیله چون قالب دل و آتش چراغ مثل روح حیوانی و نور چراغ مثل روح انسانی است و چنان که نور چراغ لطیفتر از چراغ بود و گویی به وی اشارت نتوان کرد، روح انسانی لطیف است به اضافت با روح حیوانی و وی اشارت پذیر نیست و این مثال راست بود، چون از روی لطافت نظر کنی، لکن از وجهی دیگر راست نیست که نور چراغ تبع و فرع وی و چون چراغ باطل بود وی باطل شود و روح انسانی تبع روح حیوانی نیست، بلکه اصل وی است و به باطل شدن وی باطل نشود، بلکه اگر مثال وی خواهی، نوری تقدیر کن که از چراغ لطیفتر باشد و قوام چراغ به وی بود، نه قوام وی به چراغ تا این مثال راست آید.

Пас ин рӯҳи ҳайвонӣ , чун мураккабаст рӯҳи инсониро , аз ваҷҳе ва аз ваҷҳе чун олатӣ чун ин рӯҳи ҳайвониро мизоҷ ботил шавад , қолаби бимираду рӯҳи инсонӣ бар ҷой хеш бимонад ,у локин беолат ва мураккаб шаваду табоҳии олат , саворро зойеъ ва маъдӯм нигараданд , влкн беолат кунад .

پس این روح حیوانی، چون مرکب است روح انسانی را، از وجهی و از وجهی چون آلتی چون این روح حیوانی را مزاج باطل شود، قالب بمیرد و روح انسانی بر جای خویش بماند، و لکن بی آلت و مرکب شود و تباهی آلت، سوار را ضایع و معدوم نگرداند، ولکن بی آلت کند.

Ва ин олат ки вайро доданд , барои он доданд то маърифату муҳаббати ҳақи ъзўҷл сайд кунад агар сайд кардааст , ҳалок шудани олати хайр вайаст то аз бори ваии барраад ва он ки расӯл ( с ) гуфт , « марги тӯҳфау ҳадя муъминаст » он буд ки касе дом барои сайд дораду бори он ҳаме кашад , чун сайд ба даст оварад ҳалоки доми ғанимат вай бошад ва агар , волъёзболлаҳ , пеш аз он ки сайд ба даст оварад , ин олат ботил шавад , ҳасрату мусӣбати онро ниҳоят набошад ва ин ?иламу ҳасрати аввали азоби қабр буд , науз биллоҳ манеҳ .

و این آلت که وی را دادند، برای آن دادند تا معرفت و محبت حق عزوجل صید کند اگر صید کرده است، هلاک شدن آلت خیر وی است تا از بار وی برهد و آن که رسول (ص) گفت، «مرگ تحفه و هدیه مومن است» آن بود که کسی دام برای صید دارد و بار آن همی کشد، چون صید به دست آورد هلاک دام غنیمت وی باشد و اگر، والعیاذبالله، پیش از آن که صید به دست آورد، این آلت باطل شود، حسرت و مصیبت آن را نهایت نباشد و این الم و حسرت اول عذاب قبر بود، نعوذ بالله منه.