Ҳамоно ки гӯйии мазҳаби машҳури миёни фуқаҳоу мутакаллимон онаст ки ҷони одамӣ ба марг маъдӯм шавад онгоҳи вайро бо вуҷӯди бози оранд ва ин мухолиф онаст .

همانا که گویی مذهب مشهور میان فقها و متکلمان آن است که جان آدمی به مرگ معدوم شود آنگاه وی را با وجود باز آرند و این مخالف آن است.

Бидон ки ҳар ки аз пас сухан дигарон шавад , нобӣно бошад , ва ин касе гуяд ки на аз аҳл тақлид бошад ва на аз аҳли басират ки агар касе аз аҳли басират будӣ , бдонстӣ ки марги қолаб , ҳақиқати одамиро нест накунад ва агар аз аҳли тақлид будӣ , аз қуръон ва ахбор бишнохтӣ ки рӯҳи одамии пас аз марг ба ҷои хеш буд ки арвоҳи пас аз марги ду қисмаст : арвоҳи ашқиё ,у арвоҳи съдо аммо дар арвоҳи съдо , қуръон Маҷид мефармоед : «у лои тҳсбни қтлўои фии сиблати аллоҳи амўото , бал аҳёء ъанд рбҳми ирзқўни бмои атиҳми аллоҳи ман фазлаи фараҳин » мефармоед , мапиндоред ки касоне ки дар роҳи ҳақ кушта шуданд , эшон мурдаанд , балки зиндаанд ва шодмонанд ба хлътҳо ки аз ҳазрат рубубият ёфтаанд ва бар давом аз он ҳазрати рӯзӣ хеш меситонанд ) ва аммо дар ҳақи ашқиё , кофарони бадар чун расӯл ( с )у асҳоби эшонро бикуштанд , як як эшонро овоз медод ва Нидо мекард ва эшон кушта ва мегуфт , « ё фалон , ё фалон ! ваъдаҳо ки аз ҳақ таъолӣ ёфта будам дар қаҳри душманони вай , ҳамаро ҳақ ёфтам ,у ҳақи таъолӣ таҳқиқ кард он ваъдаҳо ки шуморо дода буд ба уқубат , пас аз марг ҳақ ёфтанд ё на . »

بدان که هر که از پس سخن دیگران شود، نابینا باشد، و این کسی گوید که نه از اهل تقلید باشد و نه از اهل بصیرت که اگر کسی از اهل بصیرت بودی، بدانستی که مرگ قالب، حقیقت آدمی را نیست نکند و اگر از اهل تقلید بودی، از قرآن و اخبار بشناختی که روح آدمی پس از مرگ به جای خویش بود که ارواح پس از مرگ دو قسم است: ارواح اشقیا، و ارواح سعدا اما در ارواح سعدا، قرآن مجید می فرماید: «و لا تحسبن قتلوا فی سبیل الله امواتا، بل احیاء عند ربهم یرزقون بما اتیهم الله من فضله فرحین» می فرماید، مپندارید که کسانی که در راه حق کشته شدند، ایشان مرده اند، بلکه زنده اند و شادمانند به خلعتها که از حضرت ربوبیت یافته اند و بر دوام از آن حضرت روزی خویش می ستانند) و اما در حق اشقیا، کافران بدر چون رسول (ص) و اصحاب ایشان را بکشتند، یک یک ایشان را آواز می داد و ندا می کرد و ایشان کشته و می گفت، «یا فلان، یا فلان! وعده ها که از حق تعالی یافته بودم در قهر دشمنان وی، همه را حق یافتم، و حق تعالی تحقیق کرد آن وعده ها که شما را داده بود به عقوبت، پس از مرگ حق یافتند یا نه.»

Бо вай гуфтанд , « эшон мурдоранд , бо эшон чаро сухан май гӯйӣ ? » гуфт ( с ) « бидон худоӣ ки нафаси Муҳамад ба дасти қудрат вайаст ки эшон ин суханро шнўотрнд аз шумо , влкн аз ҷавоб оҷизанд » ва ҳар ки тафаҳҳус кунад аз ахбор ки дар ҳақи мурдагон омадаасту огоҳ бӯдан эшон аз аҳли мотаму зиёрату ончӣ дар ин олам равад , бқтъ донад ки нестии эшон дар шаръ наёмадааст , балки он омадааст ки сифати бигардаду манзили бигардаду гӯр ё ғорӣаст аз ғорҳои дӯзах ё равзае аз равзаҳои биҳишт .

با وی گفتند، «ایشان مردارند، با ایشان چرا سخن می گویی؟» گفت (ص) «بدان خدای که نفس محمد به دست قدرت وی است که ایشان این سخن را شنواترند از شما، ولکن از جواب عاجزند» و هر که تفحص کند از اخبار که در حق مردگان آمده است و آگاه بودن ایشان از اهل ماتم و زیارت و آنچه در این عالم رود، بقطع داند که نیستی ایشان در شرع نیامده است، بلکه آن آمده است که صفت بگردد و منزل بگردد و گور یا غاری است از غارهای دوزخ یا روضه ای از روضه های بهشت.

Пас ба ҳақиқат бидон ки ба марги ҳеҷ чиз аз зоти ту ва аз хавоси сифоти ту ботил нашавад , локини ҳавосу ҳаракоту тахайюлоти ту ки он ба восита димоғаст ва ба воситаи аъзо , ботил шавад ва ту онҷои Бамонеи фарду муҷаррад , ҳамчунон ки аз ӣнҷо бирафтае ва бидон ки асби бимирад , агар савори ҷўлоаҳ буд фақиҳ нагардад ва агар нобӣно буд бино гардад , балки пиёда гардаду басу қолаб мураккабаст , чун асбу савори тўӣӣ .

پس به حقیقت بدان که به مرگ هیچ چیز از ذات تو و از خواص صفات تو باطل نشود، لکن حواس و حرکات و تخیلات تو که آن به واسطه دماغ است و به واسطه اعضا، باطل شود و تو آنجا بمانی فرد و مجرد، همچنان که از اینجا برفته ای و بدان که اسب بمیرد، اگر سوار جولاه بود فقیه نگردد و اگر نابینا بود بینا گردد، بلکه پیاده گردد و بس و قالب مرکب است، چون اسب و سوار توئی.

Ва бад-ӣн сабабаст ки касоне ки аз худ ва аз маҳсусот ғоиб шаванд ва ба худ фурӯ шаванд ва ба зикри худои таъолӣ мустағриқ шаванд , чунон ки бдоитро тасаввуфаст , аҳволи охирати эшонро ба завқи мушоҳидаи ббошд ки онро рӯҳи ҳайвонии эшон агар чаҳ аз эътидоли мизоҷ бнгрдидаҳ бошад , локин то саййида шуда бошад ва чун хидрӣ дар ваии падед омада бошад то аз ҳақиқати зоти эшонро ба худ ҳеҷ машғӯл надорад , пас ҳоли эшон ба ҳоли мурда наздик бошад пас ончии дигаронро ба марг макшуф хоҳад шуд , эшонро ӣнҷо макшуф шавад онгаҳ чун бо хештан оянд ва бо олам маҳсусот уфтанд , бештар он бошад ки аз он чизе бар ёди вай бнмондаҳ бошад , влкни асарӣ аз он бо вай бимонада бошад агар ҳақиқати биҳишт бо вай намӯда бошанд , рӯҳу роҳату нишоту шодии он бо вай бошад ва агар дӯзах бар вай арз карда бошанд , кӯфтагӣу хастагии он бо вай бошад ва агар чизе аз он дар зикр вай бимонада бошад , аз он хабар боз диҳад ва агар хазонаи хаёли он чизро муҳокотӣ карда бошад , брмсолӣ бошад ки он мисоли беҳтар дар ҳифз бимонада бошад , аз он хабар боз диҳад , чунон ки расӯл ( с ) дар намози дасти фарохат ва гуфт , « хӯшае аз ангури биҳишт бар ман арза карданд , хостам ки бад-ӣн ҷаҳон оварам » ва гумон мабар ки ҳақиқатӣ ки аз хӯшаи ангури муҳокот он карда бошад бад-ӣни ҷаҳони тавон овардан , балки ин худ маҳол бошад ва агар мумкин будӣ биоварадӣ , влкни вайро кашфи афтода буд ба мушоҳидау ҳақиқати астҳолти ин шинохтан дарозаст ва туро талаб кардан ин ҳоҷат нест .

و بدین سبب است که کسانی که از خود و از محسوسات غایب شوند و به خود فرو شوند و به ذکر خدای تعالی مستغرق شوند، چنان که بدایت را تصوف است، احوال آخرت ایشان را به ذوق مشاهده بباشد که آن را روح حیوانی ایشان اگر چه از اعتدال مزاج بنگردیده باشد، لکن تا سیده شده باشد و چون خدری در وی پدید آمده باشد تا از حقیقت ذات ایشان را به خود هیچ مشغول ندارد، پس حال ایشان به حال مرده نزدیک باشد پس آنچه دیگران را به مرگ مکشوف خواهد شد، ایشان را اینجا مکشوف شود آنگه چون با خویشتن آیند و با عالم محسوسات افتند، بیشتر آن باشد که از آن چیزی بر یاد وی بنمانده باشد، ولکن اثری از آن با وی بمانده باشد اگر حقیقت بهشت با وی نموده باشند، روح و راحت و نشاط و شادی آن با وی باشد و اگر دوزخ بر وی عرض کرده باشند، کوفتگی و خستگی آن با وی باشد و اگر چیزی از آن در ذکر وی بمانده باشد، از آن خبر باز دهد و اگر خزانه خیال آن چیز را محاکاتی کرده باشد، برمثالی باشد که آن مثال بهتر در حفظ بمانده باشد، از آن خبر باز دهد، چنان که رسول (ص) در نماز دست فراخت و گفت، «خوشه ای از انگور بهشت بر من عرضه کردند، خواستم که بدین جهان آورم» و گمان مبر که حقیقتی که از خوشه انگور محاکات آن کرده باشد بدین جهان توان آوردن، بلکه این خود محال باشد و اگر ممکن بودی بیاوردی، ولکن وی را کشف افتاده بود به مشاهده و حقیقت استحالت این شناختن دراز است و تو را طلب کردن این حاجت نیست.

Ва тафовути мақомоти уламои чунин буд ки якеро ҳамагӣ он гирад то бидонад ки он хӯшаи ангур аз биҳишт чаҳ буд ва чаро буд ки вай бидид ва дигарон надиданд ва дигаронро насиб аз ин воқеа беш аз он набӯд ки ваии дасти бҷнбонид « алФъли алқлили лои ибтли алслўаҳ » кирдори андак ботил накунад намозро ,у андари тафсили ин назар дароз кунаду пиндорад ки илми аввалин ва охирин худ инаст ва ҳар ки ин бидонаст ва бидон қаноат накард ва бидон дигар машғӯл шуд , ваии худ маъатталаст ва аз илми шариъати маъразу мақсӯд онаст ки гумон мабарӣ ки расӯл ( с ) аз биҳишти хабари боздод ба тақлид ва ба самоъ аз Ҷабраил , чунон ки ту маънии самоъи доне аз Ҷабраил ки он маънӣ низ ҳамчун дигари корҳо шинохтае , локини расӯл ( с ) биҳиштро бидиду биҳиштро ба ҳақиқат дар ин олам натавон дид , балки вай бидон олам шуд ва аз ин олам ғоиб шуд ва ин як навъ аз миъроҷи вай буд локини ғоиб шудан бар ду ваҷҳаст : яке бмрдни рӯҳи ҳайвонӣу дигари бтосидни рӯҳи ҳайвонӣ аммо дар ин олами биҳиштро натавон дид , чунон ки ҳафт осмон ва ҳафт замин дар пӯсти писта Эй нагунҷад , заррае аз биҳишт дар ин ҷаҳон нагунҷад , бали чунон ки ҳосаҳи самъ маъзуласт аз он ки сӯрати осмону замин дар вай падед ояд , чунон ки дар чашм , ҳамаи ҳавоси ин ҷаҳонӣ аз ҳамаи лаззоти биҳишт маъзуласту ҳавоси он ҷаҳонии худ дигараст .

و تفاوت مقامات علما چنین بود که یکی را همگی آن گیرد تا بداند که آن خوشه انگور از بهشت چه بود و چرا بود که وی بدید و دیگران ندیدند و دیگران را نصیب از این واقعه بیش از آن نبود که وی دست بجنبانید «الفعل القلیل لا یبطل الصلوه» کردار اندک باطل نکند نماز را، و اندر تفصیل این نظر دراز کند و پندارد که علم اولین و آخرین خود این است و هر که این بدانست و بدان قناعت نکرد و بدان دیگر مشغول شد، وی خود معطل است و از علم شریعت معرض و مقصود آن است که گمان مبری که رسول (ص) از بهشت خبر بازداد به تقلید و به سماع از جبرئیل، چنان که تو معنی سماع دانی از جبرئیل که آن معنی نیز همچون دیگر کارها شناخته ای، لکن رسول (ص) بهشت را بدید و بهشت را به حقیقت در این عالم نتوان دید، بلکه وی بدان عالم شد و از این عالم غایب شد و این یک نوع از معراج وی بود لکن غایب شدن بر دو وجه است: یکی بمردن روح حیوانی و دیگر بتاسیدن روح حیوانی اما در این عالم بهشت را نتوان دید، چنان که هفت آسمان و هفت زمین در پوست پسته ای نگنجد، ذره ای از بهشت در این جهان نگنجد، بل چنان که حاسه سمع معزول است از آن که صورت آسمان و زمین در وی پدید آید، چنان که در چشم، همه حواس این جهانی از همه لذات بهشت معزول است و حواس آن جهانی خود دیگر است.