Дӯш ба рсўошдни олимӣ

دوش به رسواشدن عالمی

Буд серум бар сари зонуи дамӣ

بود سرم بر سر زانو دمی

Нохуни табъами паии мазмуни бикр

ناخن طبعم پی مضمون بکر

Уқдаи гшои гашти зи гесуии фикр

عقده‌گشا گشت ز گیسوی فکر

Маънӣ борӣк гузидам басӣ

معنی باریک گزیدم بسی

Чун мижа , мӯ дар хараи чидами басӣ

چون مژه، مو در خره چیدم بسی

Шаби ҳамаи шаби хоки ҳиҷои бихтм

شب همه شب خاک هجا بیختم

Бар сари ҳаркас қадре рехтам

بر سر هرکس قدری ریختم

Шоири ҳоҷии зи саногар ба аст

شاعر هاجی ز ثناگر به است

Тезии шамшери зи ҷавҳар ба аст

تیزی شمشیر ز جوهر به است

Ба буд аз мадҳ , хасонро ҳиҷо

به بود از مدح، خسان را هجا

Баҳр тараддуд набӯд сар чу по

بهر تردد نبود سر چو پا

Шуъла чу сокин шавад , афсурдаи дон

شعله چو ساکن شود، افسرده دان

Зинда ки хунаш набӯд , мурдаи дон

زنده که خونش نبود، مرده دان

Оҳани ойӣна чу уфтад зи нур

آهن آیینه چو افتد ز نور

Кас накунад фарқи зи наъли сутур

کس نکند فرق ز نعل ستور

Ҷуз ба ҳиҷо , калак сазовор нест

جز به هجا، کلک سزاوار نیست

Мор ки заҳраш набӯд мор нест

مار که زهرش نبود مار نیست

Нашъа диҳад анҷуму афлок ро

نشئه دهد انجم و افلاک را

Зон раги талхӣ ки буд ток ро

زان رگ تلخی که بود تاک را

Гулбун азон рӯз ки сар пеш кард

گلبن ازان روز که سر پیش کرد

Тарбияти хори зи гул беш кард

تربیت خار ز گل بیش کرد

Талхии ман дар сухан ояд ба кор

تلخی من در سخن آید به کار

Хуш набӯд бодаи ширини гўор

خوش نبود باده شیرین گوار

Ҳарки хӯрд муштам ва гуяд сухан

هرکه خورد مشتم و گوید سخن

Мушт хӯрд бор дигар бар даҳан

مشت خورد بار دگر بر دهن

Ним каш аз хок чу бардошти сар

نیم کُش از خاک چو برداشت سر

Кард тақозои паии теғ дигар

کرد تقاضا پی تیغ دگر

Мори табиат ки надорад шрнг

مار طبیعت که ندارد شرنگ

Фарқ чаҳ зу то ба таноби ду ранг ?

فرق چه زو تا به طناب دو رنگ؟

Рӯй табиати зи сухани брмтоб

روی طبیعت ز سخن برمتاب

Нур буд моҳасали офтоб

نور بود ماحصل آفتاب

Бар қаламам даст манеҳ зинҳор

بر قلمم دست منه زینهار

Заҳр буд дар бен дандони мор

زهر بود در بن دندان مار

Пештар аз хасм ба тундӣ макуш

پیشتر از خصم به تندی مکوش

Оташ агар брнФрўзд , мҷўш

آتش اگر برنفروزد، مجوش

Зон ки диҳад зодаи худро ба бод

زان که دهد زاده خود را به باد

Ҳомила чун пештар аз ваъдаи зод

حامله چون پیشتر از وعده زاد

Лек ту ҳам хасм чу афканди тир

لیک تو هم خصم چو افکند تیر

Зарбати теғ аз сар ӯ вои мгир

ضربت تیغ از سر او وا مگیر

Душман агар кӯҳ шавад зу маланг

دشمن اگر کوه شود زو ملنگ

Теғи забон рахна нагардад зи санг

تیغ زبان رخنه نگردد ز سنگ

Кӯҳ ки тамкин буд аз ваии савоб

کوه که تمکین بود از وی صواب

Айб надонад сабукӣ дар ҷавоб

عیب نداند سبکی در جواب

Бодаи з талхӣ кунад ошӯб ро

باده ز تلخی کند آشوب را

Арра ба дандонаи баради чӯб ро

ارّه به دندانه بُرد چوب را

Кӯҳканонро набӯд ғами зи ҷанг

کوهکنان را نبود غم ز جنگ

Шишаи гарони рости ғам аз ҷанги санг

شیشه‌گران راست غم از جنگ سنگ

Теғи забонро чу қалами сози тез

تیغ زبان را چو قلم ساز تیز

ё чу забон дар пас дандони гурез

یا چو زبان در پس دندان گریز

Назми туро ҳаҷв буд посбон

نظم تو را هجو بود پاسبان

Перҳани мағз буд устихон

پیرهن مغز بود استخوان

Ҷуз ба ҳиҷои назми наёбади низом

جز به هجا نظم نیابد نظام

Зон ки шавад панҷа ба нохуни тамом

زان که شود پنجه به ناخن تمام

Сар кунам аввали зи гуруҳеи сухан

سر کنم اول ز گروهی سخن

Тайифае зишт , на мард ва на зан

طایفه‌ای زشت، نه مرد و نه زن

Рафтаи зи чашми ҳама чун шишаи об

رفته ز چشم همه چون شیشه آب

Карда шикамҳо чу сабуи пари шароб

کرده شکم‌ها چو سبو پر شراب

Зан на ва чун зани ҳамаи дунболи зеб

زن نه و چون زن همه دنبال زیب

Об нау рафтаи ҳамаи рӯ ба шеб

آب نه و رفته همه رو به شیب

Бод чаҳ ? машшотаи гесуишон

باد چه؟ مشّاطه گیسویشان

Хок чаҳ , силии хури зонуишон

خاک چه، سیلی‌خور زانویشان

Бас ки чу не ҳаркасашон дода дам

بس که چو نی هرکسشان داده دم

Карда шикамашон чу неи анбон , варам

کرده شکمشان چو نی انبان، ورم

Оби ҳаёи рафтаи зи рухсорашон

آب حیا رفته ز رخسارشان

Лои қадаҳи оби рухи корашон

لای قدح آب رخ کارشان

Шишаи қорўраҳ нау дам ба дам

شیشه قاروره نه و دم‌به‌دم

Карда зи бўли дгарии пар , шикам

کرده ز بول دگری پر، شکم

Шаби ҳамаи шаб чун ҳавас ме кунанд

شب همه شب چون هوس می کنند

Роҳ чу киштӣ ба шикам тай кунанд

راه چو کشتی به شکم طی کنند

Хор ба чашми ҳамаи кас чун ғубор

خوار به چشم همه کس چون غبار

Дида чу айнаки ду , вале рӯи чаҳор

دیده چو عینک دو، ولی رو چهار

Мурдаи ҳам хӯрда ба рағбат чу гӯр

مرده هم خورده به رغبت چو گور

Пухта , вале хоми хӯриш чун танур

پخته، ولی خام خورش چون تنور

Расм фитодан шуд аз эшон падед

رسم فتادن شد از ایشان پدید

Чархи зи афтодан эшон хамед

چرخ ز افتادن ایشان خمید

Ҷавру ҷафо ом шуд аз кӣнаи шан

جور و جفا عام شد از کینه‌شان

Расм вафо нест дар ойинашон

رسم وفا نیست در آیینشان

Дида гушӯдам ба тамошоишон

دیده گشودم به تماشایشان

Бози расидам ба саропоишон

باز رسیدم به سراپایشان

Ёфт нашуд бар тани ин қавми суст

یافت نشد بر تن این قوم سست

Мавзе рӯидани мӯеи дуруст

موضع روییدن مویی درست

Карда ба бар ҷои ҳамаи касро чу далқ

کرده به بر جا همه کس را چو دلق

Раҳ на ва чун роҳ , гузаргоҳи халқ

ره نه و چون راه، گذرگاه خلق

Ҳар як азин қавми пас аз содагӣ

هر یک ازین قوم پس از سادگی

Карда мубоҳот ба қўодгӣ

کرده مباهات به قوّادگی

Сӯрати худ хоки сари кӯишон

صورت خود خاک سر کویشان

Дида дар ойӣнаи зонуишон

دیده در آیینه زانویشان

Рӯзи ҳамаи ғошия бар дӯши ҳам

روز همه غاشیه بر دوش هم

Чун мижаи шаби хуфта дар оғӯши ҳам

چون مژه شب خفته در آغوش هم

Аз бунаи шарми буруни бардаи рахт

از بُنه شرم برون برده رخت

Дида чу ойӣнаи фӯлод , сахт

دیده چو آیینه فولاد، سخت

Гуруснаи чашмони нифоқу ҳасад

گرسنه چشمان نفاق و حسد

Ҷони ҳасадро дили эшон ҷасад

جان حسد را دل ایشان جسد

Карда вафоро хаҷал аз зиндагӣ

کرده وفا را خجل از زندگی

Дода ҳасадро хати пояндагӣ

داده حسد را خط پایندگی

Дар равиш хеш магӯ кӯтаҳанд

در روش خویش مگو کوتهند

Бо ҳамаи кас то ҳамаи ҷои ҳмрҳнд

با همه‌کس تا همه‌جا همرهند

Суҳбати ин қавм буд нописанд

صحبت این قوم بود ناپسند

Нам набӯд оинаро сӯдманд

نم نبود آینه را سودمند

Гармии шан чун таб маргаст зишт

گرمی‌شان چون تب مرگ است زشت

Бе рухи ин тайифаи дӯзахи биҳишт

بی رخ این طایفه دوزخ بهشت

Суҳбати ин тайифа бебарг ба

صحبت این طایفه بی برگ به

Зончаҳ диҳад эзадашон , марг ба

زانچه دهد ایزدشان، مرگ به

Гулшани хӯбӣ ки хуши об ва ҳавост

گلشن خوبی که خوش آب و هواست

Тозагӣ ӯ з баҳор ҳаёст

تازگی او ز بهار حیاست

Дар чамани ҳасан , адаб обрӯаст

در چمن حسن، ادب آبروست

Дар гули рухсор , ҳаёи ранг ва бӯаст

در گل رخسار، حیا رنگ و بوست

Лолаи изорӣ ки ҳиҷобаш намонад

لاله‌عذاری که حجابش نماند

Барги гулии дон ки гулобаш намонад

برگ گلی دان که گلابش نماند

Гул чу шавад дстзди хору хас

گل چو شود دستزد خار و خس

Кӣ занадаш бар сари дастор , кас ?

کی زندش بر سر دستار، کس؟

Ҳасан батонро нашиносӣ ба ранг

حسن بتان را نشناسی به رنگ

Зонка ба мизони надиҳади ранг , санг

زانکه به میزان ندهد رنگ، سنگ

Бояд , агар ранг буд дар ҳисоб

باید، اگر رنگ بود در حساب

Лола диҳад бештар аз гул , гулоб

لاله دهد بیشتر از گل، گلاب

Гул ба азон гул ки гулобяш нест

گِل به ازان گل که گلابیش نیست

Хок дар он дида ки обяш нест

خاک در آن دیده که آبیش نیست

Покии домани з накӯён накӯаст

پاکی دامن ز نکویان نکوست

Оинаро захми қафо доғ рӯаст

آینه را زخم قفا داغ روست