Бар оташ буд авд дар гулханаш
بر آتش بود عود در گلخنش
Машоми орзӯманди пиромнш
مشام آرزومند پیرامنش
Хизр карда обаши зи сарчашмаи соф
خضر کرده آبش ز سرچشمه صاف
Ҳавояш ба умри абад дар масоф
هوایش به عمر ابد در مصاف
Чу ойӣнаи сангаши мусаффо буд
چو آیینه سنگش مصفا بود
зи ҷомаш чу май нашъаи пайдо буд
ز جامش چو می نشئه پیدا بود
Ба васф ҷидораш кунам чун талош
به وصف جدارش کنم چون تلاش
Ҷавоҳиртарошам , на кошии тарош
جواهرتراشم، نه کاشیتراش
Ба саҳнаш буд гарм , бозори нур
به صحنش بود گرم، بازار نور
Буд оташаш аз таҷаллои тавр
بود آتشش از تجلای طور
Ба ҳаммоми шоҳи ҷаҳон аз қадим
به حمام شاه جهان از قدیم
Хизр оварад об ва оташ кулем
خَضِر آورد آب و آتش کلیم
Кунад ҳарфи зебаш чу андешаи сар
کند حرف زیبش چو اندیشه سر
Арақи вори резади гуҳар бар гуҳар
عرقوار ریزد گهر بر گهر
Ба ҳам оташу оби дрсохтаҳ
به هم آتش و آب درساخته
Вази он нақши гармобаи барсохта
وز آن نقش گرمابه برساخته
Гараш дар надорад хазина , ба ҷост
گرش در ندارد خزینه، به جاست
зи сими равон истодан хатост
ز سیم روان ایستادن خطاست
Гуруҳе ба хизмати зи корогҳӣ
گروهی به خدمت ز کارآگهی
Ҳамаи кӣсаҳо пари зи дасти тиҳӣ
همه کیسهها پر ز دست تهی
Тиҳии кӣсагонро дар ӯ ҷо хуш аст
تهیکیسگان را در او جا خوش است
Буд ганҷ , аммо зараш оташ аст
بود گنج، اما زرش آتش است
Чу дасти карямони кушода дараш
چو دست کریمان گشاده درش
Ғулув карда шоҳу гадо бар сараш
غلو کرده شاه و گدا بر سرش
Гушӯдаи дарӣ бо дили сўзнок
گشوده دری با دل سوزناک
Ба таклифи нопоку ихроҷи пок
به تکلیف ناپاک و اخراج پاک
з ҳар ҷонибаши ҳавзи софии сиришт
ز هر جانبش حوض صافی سرشت
Диҳад ёд аз слсбили биҳишт
دهد یاد از سلسبیل بهشت
Бар атрофи ҳавзаши зи баси инбисот
بر اطراف حوضش ز بس انبساط
Ба оби тараб , ғусл карда нишот
به آب طرب، غسل کرده نشاط
зи обаши бтоннди ошуфтаи ҳол
ز آبش بتانند آشفته حال
Ки ногуҳ нашавед сиёҳии зи хол
که ناگه نشوید سیاهی ز خال
з равзан кунадгар ба обаши нигоҳ
ز روزن کند گر به آبش نگاه
Ғубор сбл шавед аз чашм , моҳ
غبار سَبَل شوید از چشم، ماه
Даруну бурунро саҳобу чаман
درون و برون را سحاب و چمن
Ки шавед ғам аз дил , ғубор аз бадан
که شوید غم از دل، غبار از بدن
зи шабнами Аннани баҳораш ба даст
ز شبنم عنان بهارش به دست
Чу фасли хазон лек урёни параст
چو فصل خزان لیک عریانپرست
Ҷаҳонӣ дар ӯ ғӯтаи зани сурбаи сар
جهانی در او غوطهزن سربهسر
Ҳама то ба гардан дар оби гуҳар
همه تا به گردن در آب گهر
Надонам ба ин равнақи эҳтисоб
ندانم به این رونق احتساب
Чаҳ сон мармараш карда дар сари шароб
چه سان مرمرش کرده در سر شراب
Гадоӣ ки ояд бад-ӣни хонақоҳ
گدایی که آید بدین خانقاه
Буд бекулоҳу камари подшоҳ
بود بی کلاه و کمر پادشاه
Гирифтаи чунон шуълааш табъи об
گرفته چنان شعلهاش طبع آب
Ки дӯдаш ба сунбул диҳад обу тоб
که دودش به سنبل دهد آب و تاب
Буд оҳакаш аз сФидоби субҳ
بود آهکش از سفیداب صبح
Ба нуру сафо бардааст оби субҳ
به نور و صفا برده است آب صبح
Тилисмии хиради зи оташу оби баст
طلسمی خرد ز آتش و آب بست
Ки бар хокаш аз бод ғам нест даст
که بر خاکش از باد غم نیست دست
Бар аҳли замину замон равшан аст
بر اهل زمین و زمان روشن است
Ки хуршед , як ҷомаш аз равзан аст
که خورشید، یک جامش از روزن است
Кӣ онҷост бахшандатар , каси зи кас ?
کی آنجاست بخشندهتر، کس ز کس؟
Тавозуъ ба як тос обасту бас
تواضع به یک تاس آب است و بس
зи ҷамъияти обу оташ ба ҳам
ز جمعیت آب و آتش به هم
з ҳар хотирии фарди афтодаи ғам
ز هر خاطری فرد افتاده غم
Ҳавояш чу боди хатои машки буи
هوایش چو باد خطا مشکبوی
Кунад чун хатоеи зи тани поки мӯӣ
کند چون خطایی ز تن پاک موی
Сало гар занад бар хавосу авом
صلا گر زند بر خواص و عوام
Чаҳ ҳайрат , ки гармоба аш гашта ном
چه حیرت، که گرمابهاش گشته نام
Ишорат ба эҳзор ҷамъасту бас
اشارت به احضار جمع است و بس
Дами об ҳарҷо кунад гарм , кас
دم آب هرجا کند گرم، کس
Бароянди азин каъбаи аҳли сафо
برآیند ازین کعبه اهل صفا
Даройанд ҳаряк ба кешии ҷудо
درآیند هریک به کیشی جدا
зи файзаши димоғ ҷаҳонӣ тараст
ز فیضش دماغ جهانی ترست
Мизоҷаш , мизоҷ меаҳмар аст
مزاجش، مزاج می احمر است
Макаши гӯи хиради даст азон хонаи боз
مکش گو خرد دست ازان خانه باز
Ки дар вай тавон кард поеи дароз
که در وی توان کرد پایی دراز
Чу доғи дили ошиқони хароб
چو داغ دل عاشقان خراب
Харобаст бе файзи оташ , хароб
خراب است بی فیض آتش، خراب
Ҷаҳонро шабиҳӣ чу ҳаммом нест
جهان را شبیهی چو حمام نیست
Ки дар ваии басии ҷой ором нест
که در وی بسی جای آرام نیست
Чу гирад саҳоб аз бухораши ривоҷ
چو گیرد سحاب از بخارش رواج
Науфтад ба баҳраш дигар эҳтиёҷ
نیفتد به بحرش دگر احتیاج
зи моли ҷаҳони ҳеҷаш асбоб нест
ز مال جهان هیچش اسباب نیست
Камолаш ба ҷузи оташ ва об нест
کمالش به جز آتش و آب نیست
Ҷузи ин манбаи айши шоҳу гадо
جز این منبع عیش شاه و گدا
Ки дидаи сет дар зери ганҷи аждаҳо ?
که دیدهست در زیر گنج اژدها؟
Ба гармии гарав бардааст аз шароб
به گرمی گرو برده است از شراب
Каз эъҷозаш оташ намирад дар об
کز اعجازش آتش نمیرد در آب
Ҳавояши з бас мекунад нашъаи сар
هوایش ز بس میکند نشئه سر
Ҳарифони димоғ аз арақ карда тар
حریفان دماغ از عرق کرده تر
Фусунро ба найранг гуяд сабақ
فسون را به نیرنگ گوید سبق
Ба трдстӣ аз хишт гирад арақ
به تردستی از خشت گیرد عرق
зи гармӣ дару бом ӯ қатраи бор
ز گرمی در و بام او قطرهبار
Ки дидаи сети як ҷои тамӯзу баҳор ?
که دیدهست یک جا تموز و بهار؟
Чаҳ ҷодӯгарӣ фаршаш омӯхта ?
چه جادوگری فرشش آموخته؟
Ки дар санги оташи броФрхтаҳ
که در سنگ آتش برافرخته
Шунидам з ҳар хишташи ин соз ро
شنیدم ز هر خشتش این ساز را
Ки ман мактабам , машқи овоз ро
که من مکتبم، مشق آواز را
Кунад устихони шикастаи алоҷ
کند استخوان شکسته علاج
Ҳавояш буд мумиёеи мизоҷ
هوایش بود مومیاییمزاج
Кунадгар дар ӯ ҷой , рўиинаҳи тан
کند گر در او جای، رویینهتن
Мулоимтар аз мум созад бадан
ملایمتر از موم سازد بدن
Азизаст гармоба ҳар ҷойгоҳ
عزیزست گرمابه هر جایگاه
Ба тахсӣси гармобаи подшоҳ
به تخصیص گرمابه پادشاه
Тару гарм , дев аз касе шасти даст
تر و گرم، دیو از کسی شست دست
Ки эҳроми масҷиди зи гармобаи баст
که احرام مسجد ز گرمابه بست
Диҳад мардро аз тариқи фалоҳ
دهد مرد را از طریق فلاح
Паии азми майдони масҷид , силаҳ
پی عزم میدان مسجد، سلاح
Задам ҳарфи гармобаи бас бе дареғ
زدم حرف گرمابه بس بیدریغ
Дигар зини сухани меҳр ба , сангу теғ
دگر زین سخن مُهر بِه، سنگ و تیغ
* * *
***
Зиҳии масҷиди подшоҳи ҷаҳон
زهی مسجد پادشاه جهان
Ки дорад зи байти алмуқаддаси нишон
که دارد ز بیتالمقدس نشان
Хушо қадари ин хона каз эҳтиром
خوشا قدر این خانه کز احترام
Буд сонии аснини байт улҳаром
بود ثانی اثنین بیتالحرام
Муқаддаси ҳаримӣ чу қудси халил
مقدس حریمی چو قدس خلیل
Ба васфаши забони вақфи зикри ҷамил
به وصفش زبان وقف ذکر جمیل
Шуморанд бо каъбааш туамон
شمارند با کعبهاش توامان
Ки дидаи сети масҷид ба ин ъзу шан ?
که دیدهست مسجد به این عز و شان؟
Шарофати ҳамин бас , ки аҳли ҳиҷоз
شرافت همین بس، که اهل حجاز
Ба ин масҷиди оранд рӯй ниёз
به این مسجد آرند روی نیاز
Бар ин дар дуо кард субҳ ва дамид
بر این در دعا کرد صبح و دمید
Банноӣ ба ин майманат кас надид
بنایی به این میمنت کس ندید
Надидаи биҳиштии чунин , ҳеҷ кас
ندیده بهشتی چنین، هیچکس
Ки дарбоне аш карда ризвони ҳавас
که دربانیاش کرده رضوان هوس
зи болои минбар , хурушони хатиб
ز بالای منبر، خروشان خطیب
Чу дар гулшан аз шохи гули андалеб
چو در گلشن از شاخ گل عندلیب
Муқӣм дарашро барои наҷот
مقیم درش را برای نجات
Кафофаст мавҷи ҳасираши барот
کفاف است موج حصیرش برات
Шабу рӯзаш аз партави меҳру моҳ
شب و روزش از پرتو مهر و ماه
Ду гозр , паии номаҳои сиёҳ
دو گازُر، پی نامههای سیاه
зи баси ҳоҷати ӣнҷо раво ме шавад
ز بس حاجت اینجا روا میشود
Кафили иҷобат , дуо ме шавад
کفیل اجابت، دعا میشود
Ки дидаи чунин масҷидии муҳтарам ?
که دیده چنین مسجدی محترم؟
Фазои ҳаримаши муҳӣти ҳарам
فضای حریمش محیط حرم
Буд аз ҳарами иззаташи бештар
بود از حرم عزتش بیشتر
Худоро ба ин хона бошад назар
خدا را به این خانه باشد نظر
Кунад дастаи мижгони худ офтоб
کند دسته مژگان خود آفتاب
Ки ҷоруб каш ёбад ӣнҷои хитоб
که جاروبکش یابد اینجا خطاب
Намоён дар ӯ каъбаи вақти намоз
نمایان در او کعبه وقت نماز
зи миҳроб , дар бар ҳарам карда боз
ز محراب، در بر حرم کرده باز
Буд ҳалқа дар каъбаи фарёдрас
بود حلقه در کعبه فریادرس
Бар ин дар буд ҳалқаи зикру бас
بر این در بود حلقه ذکر و بس
Малики гирди шамъаши зи парвона беш
ملک گرد شمعش ز پروانه بیش
Зад аз нақши фаршаши фалаки фоли хеш
زد از نقش فرشش فلک فال خویش
Буд каъбааш туамон дар ҳасб
بود کعبهاش توامان در حسب
Ба байти алмуқаддаси расонади насаб
به بیتالمقدس رساند نسب
Ба тавфиқ миҳроб кард аз ду сӯй
به توفیق محراب کرد از دو سوی
Ба як қиблаи пушт ва ба як қибла рӯй
به یک قبله پشت و به یک قبله روی
Ниҳол дуояш диҳад бар , мурод
نهال دعایش دهد بر، مراد
Дарин хона , бошад асари хонаи зод
درین خانه، باشد اثر خانهزاد
зи байт алмуқаддас диҳандаш дуруд
ز بیتالمقدس دهندش درود
Кунад каъба дар пеши сангаши суҷуд
کند کعبه در پیش سنگش سجود
Малик хоҳад ӣнҷои з рӯй ниёз
ملک خواهد اینجا ز روی نیاز
Ба қасди тақарруб , гузоради намоз
به قصد تقرّب، گزارد نماز
Ба ҳасану сафо дар бисоти замин
به حسن و صفا در بساط زمین
Надида касе масҷидии ин чунин
ندیده کسی مسجدی اینچنین
Буд хонаи каъбаи ҳамсоя аш
بود خانه کعبه همسایهاش
Буд байти маъмур дар соя аш
بود بیت معمور در سایهاش
зи тӯбои тарошидаи ризвон дараш
ز طوبی تراشیده رضوان درش
Фалаки аввалин поя аз минбараш
فلک اولین پایه از منبرش
Ба фаршашгузорӣ чу рӯй умед
به فرشش گذاری چو روی امید
Шавад нома чун санги мармари сифед
شود نامه چون سنگ مرمر سفید
Ба таъмир фаршаш сазад бе диранг
به تعمیر فرشش سزد بیدرنگ
Ки орад ба дӯш аз сафо , Марваи санг
که آرد به دوش از صفا، مروه سنگ
Фазояш буд мшрқстони тавр
فضایش بود مشرقستان طور
Сутунҳои мармар , илмҳои нур
ستونهای مرمر، علمهای نور
Ҷидораш чу гавҳари саросари сифед
جدارش چو گوهر سراسر سفید
Садафи вор аз санги мармари сифед
صدفوار از سنگ مرمر سفید
Чунин мармарӣ кас надорад ба ёд
چنین مرمری کس ندارد به یاد
Ту гӯйӣ ки машриқи дарин хонаи зод
تو گویی که مشرق درین خانه زاد
Магари каъбаро зини иморат , нигоҳ
مگر کعبه را زین عمارت، نگاه
Шиносад ба санги сифеду сиёҳ
شناسد به سنگ سفید و سیاه
Ба ҳиндам қавӣ шуд азон рӯи умед
به هندم قوی شد ازان رو امید
Ки хоки сияҳи рости бахти сифед
که خاک سیه راست بخت سفید
Асар бе шумораст ва дар интизор
اثر بیشمارست و در انتظار
Дуоӣ ки ӣнҷо наёяд ба кор ?
دعای که اینجا نیاید به کار؟
Агар пок , агар рост , ӣнҷоаш ҷост
اگر پاک، اگر راست، اینجاش جاست
Чаҳ дилҳои пок ва чаҳ сафҳои рост
چه دلهای پاک و چه صفهای راست
Чаҳ ҳайратгар ин масҷиди босафо
چه حیرت گر این مسجد باصفا
Кунад ҳалқа дар гӯши худ каъба ро
کند حلقه در گوش خود کعبه را
Чу шоҳи ҷаҳон дар маҳали намоз
چو شاه جهان در محل نماز
Ба миҳроб оварад рӯй ниёз
به محراب آورد روی نیاز
Азин рӯй шояд агар хосу ом
ازین روی شاید اگر خاص و عام
Бихонанд зўқблтинш ба ном
بخوانند ذوقبلتینش به نام
Нишаста ба масҷиди шаҳаншоҳи дайн
نشسته به مسجد شهنشاه دین
Балӣ ҳаст миҳроби мсҷдншин
بلی هست محراب مسجدنشین
Муяссар дар он , дидани подшоҳ
میسر در آن، دیدن پادشاه
Ки бошад зи масҷиди сӯии қиблаи роҳ
که باشد ز مسجد سوی قبله راه
Ҷаҳонро ду чашманд мардум нишин
جهان را دو چشمند مردمنشین
Яке хонаи каъбау дигари ин
یکی خانه کعبه و دیگر این
Ба вақти дуои шаҳ аз ҳар тараф
به وقت دعای شه از هر طرف
Млоик чу покон зада саф ба саф
ملایک چو پاکان زده صف به صف
Занад чун муаззин ба тоъати сало
زند چون موذن به طاعت صلا
Асар мекунад интизори дуо
اثر میکند انتظار دعا
Чаҳ гӯям зи қадараш ки чунаст ва чанд
چه گویم ز قدرش که چون است و چند
Ки гуяд муаззин ба бонги баланд
که گوید موذن به بانگ بلند
Надонад ҷузи ихлос дар ваии дуо
نداند جز اخلاص در وی دعا
Дар об ва гулаш нест буии риё
در آب و گلش نیست بوی ریا
Ба фармӯдаи шоҳи гардуни виқор
به فرموده شاه گردون وقار
Фалак , сонӣ каъба кард ошкор
فلک، ثانی کعبه کرد آشکار
Надидаи чунин масҷидии кас ба хоб
ندیده چنین مسجدی کس به خواب
Ки то каъба карда сети рафъи ҳиҷоб
که تا کعبه کردهست رفع حجاب
Чароғаш ки қандил азон барфурӯхт
چراغش که قندیل ازان برفروخت
Ба ҷузи равғани файз чизе насӯхт
به جز روغن فیض چیزی نسوخت
Далелаш буд равшану ршинос
دلیلش بود روشن و روشناس
Чу фонӯс бо он ки дорад либос
چو فانوس با آن که دارد لباس