зи ҳурмони кшкоби ҷӯ дам занем

ز حرمان کشکاب جو دم زنیم

Дил аз ҳиҷри гандум , чу гандуми ду ним

دل از هجر گندم، چو گندم دو نیم

Тариқи адабро накӯи поси дор

طریق ادب را نکو پاس دار

Ки нахли адаб , давлати орад ба бор

که نخل ادب، دولت آرد به بار

Тавозуъ ба рифъати расонади насб

تواضع به رفعت رساند نصب

Буд ҷавҳари зоти давлат , адаб

بود جوهر ذات دولت، ادب

Чу абрӯ шавад дар тавозуъи ду то

چو ابرو شود در تواضع دو تا

з иззат кунад бар сари дидаи ҷо

ز عزت کند بر سر دیده جا

Тавозуъи з рифъат кунад огаҳат

تواضع ز رفعت کند آگهت

Адаби сӯии давлати намояди раҳат

ادب سوی دولت نماید رهت

Адаб бо тавозуъ чу гардад қарин

ادب با تواضع چو گردد قرین

Саратро расонад ба чархи барин

سرت را رساند به چرخ برین

Чу таии тариқ адаб дод даст

چو طی طریق ادب داد دست

зи нақши паии ?ути нақш давлат нишаст

ز نقش پی‌ات نقش دولت نشست

Турогар адаб бошад омӯзгор

تو را گر ادب باشد آموزگار

Ба давлати рисӣ дар саранҷоми кор

به دولت رسی در سرانجام کار

Адаби нури ойӣна давлат аст

ادب نور آیینه دولت است

Адаби нақди ганҷина давлат аст

ادب نقد گنجینه دولت است

Бузургон ки шоиста афсаранд

بزرگان که شایسته افسرند

Ниҳоли адабро ба ҷон парваранд

نهال ادب را به جان پرورند

Адаб бо тавозуъ чу гардад яке

ادب با تواضع چو گردد یکی

Дигар дар бузургӣ намонад шаккӣ

دگر در بزرگی نماند شکی

Чу гардад ба давлат адаб ҳамнишин

چو گردد به دولت ادب همنشین

з дар ояд иқболу бӯсади замин

ز در آید اقبال و بوسد زمین

Касеро ки давлат буд роҳбар

کسی را که دولت بود راهبر

Ба пой тавозуъ кунад роҳ , сар

به پای تواضع کند راه، سر

Ба таслим душман шавад дӯстат

به تسلیم دشمن شود دوستت

Чу уфтӣ , науфтанд дар пӯстат

چو افتی، نیفتند در پوستت

Пас аз шуълаи ахгари мунодӣ даҳ аст

پس از شعله اخگر منادی ده است

Ки аз саркашӣ , хоксорӣ ба аст

که از سرکشی، خاکساری به است

Тавозуъ надорад касеро зиён

تواضع ندارد کسی را زیان

Ба дӯш аз хмидн кунад ҷои камон

به دوش از خمیدن کند جا کمان

Ба ибрат назар кун ба чархи барин

به عبرت نظر کن به چرخ برین

Ки шуд аз тавозуъи баланд инчунин

که شد از تواضع بلند اینچنین

зи таъзим то шуд маи нави ду то

ز تعظیم تا شد مه نو دو تا

Чу абрӯ кунад бар сари дидаи ҷо

چو ابرو کند بر سر دیده جا

Бадан дар гудоз аз ғурур сараст

بدن در گداز از غرور سرست

Далелаши худ аз шамъ равшан тараст

دلیلش خود از شمع روشن‌ترست

Ба наргиси нигар каз сарафкандагӣ

به نرگس نگر کز سرافکندگی

Диҳад чашми ёраши хати бандагӣ

دهد چشم یارش خط بندگی

Бар давлати оради ниҳоли адаб

بر دولت آرد نهال ادب

Буд авҷи давлат , камоли адаб

بود اوج دولت، کمال ادب

Адаби ҷузв фазласт ва набӯд аҷаб

ادب جزو فضل است و نبود عجب

Ки ноқис буд фозил бе адаб

که ناقص بود فاضل بی‌ادب

Накӯ донад он кас ки донишвараст

نکو داند آن کس که دانشورست

Ки чӯби адаб ба з лавҳ зараст

که چوب ادب به ز لوح زرست

Адаб чун кашад пои хеш аз миён

ادب چون کشد پای خویش از میان

зи ҳам бугсалади интизоми ҷаҳон

ز هم بگسلد انتظام جهان

Адабро магӯ банда давлат аст

ادب را مگو بنده دولت است

Адаби офаринанда давлат аст

ادب آفریننده دولت است

Адаб бар сари илм ва фазласт тоҷ

ادب بر سر علم و فضل است تاج

Адаб мекунад беадабро алоҷ

ادب می‌کند بی‌ادب را علاج

Чу наргис фиканд аз адаби сар ба пеш

چو نرگس فکند از ادب سر به پیش

Ту созяши ҳам чашми маъшӯқи хеш

تو سازیش هم‌چشم معشوق خویش

зи парвонаи ин нуктаи омухтам

ز پروانه این نکته آموختم

Ки аз тарки поси адаби сӯхтам

که از ترک پاس ادب سوختم

Набошад ниҳони пеши аҳли тамиз

نباشد نهان پیش اهل تمیز

Ки Юсуф ба Миср аз адаб шуд азиз

که یوسف به مصر از ادب شد عزیز

зи манзил ки ва ма равад бар карон

ز منزل که و مه رود بر کران

Набошад чу пои адаб дар миён

نباشد چو پای ادب در میان

Нагирад хирадманд азон каси шумор

نگیرد خردمند ازان کس شمار

Ки лавҳ адаб набӯдаш дар канор

که لوح ادب نبودش در کنار

Дил аз кӯдак беадаб хӯн шавад

دل از کودک بی‌ادب خون شود

Бузургӣ ки шуд беадаб , чун шавад ?

بزرگی که شد بی‌ادب، چون شود؟

Буд бе адаби дархур сӯхтан

بود بی‌ادب درخور سوختن

зи парвона май бояд омухтан

ز پروانه می‌باید آموختن

з ҳар илм , илм адаб беҳтараст

ز هر علم، علم ادب بهترست

Нагӯйӣ ки аз илм адаб камтараст

نگویی که از علم ادب کمترست

Адабро гиромии сети аслу насаб

ادب را گرامی‌ست اصل و نسب

зи имони ҳаё , вази ҳаёи зоди адаб

ز ایمان حیا، وز حیا زاد ادب

Такаббур ба хоки афканди афсарат

تکبر به خاک افکند افسرت

Тавозуъ ба гардуни расонади сарат

تواضع به گردون رساند سرت

Надорад гурези оташ аз оташӣ

ندارد گریز آتش از آتشی

з саркаш кунад коф чун саркашӣ ?

ز سرکش کند کاف چون سرکشی؟

Маҳоласт бе хоксории камол

محال است بی خاکساری کمال

Буд дар замини реша ҳар ниҳол

بود در زمین ریشه هر نهال

Тавозуъ буд дар ҷавонии ҳунар

تواضع بود در جوانی هنر

На ҳангоми перии зи заъфи камар

نه هنگام پیری ز ضعف کمر

Дар афтодагӣ бошад озодагӣ

در افتادگی باشد آزادگی

Набошадгар аз аҷз , афтодагӣ

نباشد گر از عجز، افتادگی

Шаҳидони зи теғи бало ҷуста анд

شهیدان ز تیغ بلا جسته‌اند

зи афтодани афтодагон руста анд

ز افتادن افتادگان رسته‌اند

Надонист чун шамъ , каси зиндагӣ

ندانست چون شمع، کس زندگی

Ки шуд сарфароз аз сарафкандагӣ

که شد سرفراز از سرافکندگی

Чаҳ бинад кас аз даъвии хору хас ?

چه بیند کس از دعوی خار و خس؟

Нагирадгар афтодагии дасти кас

نگیرد گر افتادگی دست کس

Диҳад оина бо ҳамаи содагӣ

دهد آینه با همه سادگی

Ба дили аксро ҷои зи афтодагӣ

به دل عکس را جا ز افتادگی

Дар ойӣна акс уфтад ва равшан аст

در آیینه عکس افتد و روشن است

Ки афтода дар қалъа оҳан аст

که افتاده در قلعه آهن است

Чу гардун , бдохтр набошад замин

چو گردون، بداختر نباشد زمین

Нахезад каси афтодаро аз камӣн

نخیزد کس افتاده را از کمین

Кунад тўФи гирди замини осмон

کند طوف گرد زمین آسمان

Ки бошад замин , ҷои афтодагон

که باشد زمین، جای افتادگان

Дар афтодагӣ аз ту амнаст кох

در افتادگی از تو امن است کاخ

намеларзад аз бод , афтодаи шох

نمی‌لرزد از باد، افتاده شاخ

Буд сарбаландӣ дар афтодагӣ

بود سربلندی در افتادگی

Туҳидастӣ , орад бар , озодагӣ

تهیدستی، آرد بر، آزادگی

Ман афтодагиро ба ҷон банда ам

من افتادگی را به جان بنده‌ام

Гули нақши поро сароянда ам

گل نقش پا را سراینده‌ام

Ба афғони парастӣ чу даврон мабош

به افغان‌پرستی چو دوران مباش

Сабурӣ кун аз носбўрон мабош

صبوری کن از ناصبوران مباش

Дар носабурии баровар ба гул

در ناصبوری برآور به گل

Вагарнаи хаҷали гардӣ аз худ , хаҷал

وگرنه خجل گردی از خود، خجل

Шикебе аз халқ бошад савоб

شکیبایی از خلق باشد صواب

Шавад куштаи симоб аз изтироб

شود کشته سیماب از اضطراب

з хомӣ макун бар дили хеши ҷабр

ز خامی مکن بر دل خویش جبر

Шавад пухта ҳар хом , аммо ба сабр

شود پخته هر خام، اما به صبر

зи як дона каз сабри корӣ ба гул

ز یک دانه کز صبر کاری به گل

Диҳад баҳраи сад хирмани коми дил

دهد بهره صد خرمن کام دل

Шавадгар ду олами саросари калид

شود گر دو عالم سراسر کلید

Буд сабри дандона ҳар калид

بود صبر دندانه هر کلید

Чаҳ ҳосили зи бедоди шаби изтироб ?

چه حاصل ز بیداد شب اضطراب؟

Барояд зи машриқ ба сабри офтоб

برآید ز مشرق به صبر آفتاب

Шкибндаҳро баси ҳамин моҷаро

شکیبنده را بس همین ماجرا

Ки бошад рафиқи сабурони худо

که باشد رفیق صبوران خدا

Буд сабри сармоя ҳар мурод

بود صبر سرمایه هر مراد

Ниҳол сабурӣ диҳад бар , мурод

نهال صبوری دهد بر، مراد

Касеро ки аз сабр бошад насиб

کسی را که از صبر باشد نصیب

Ҳамин бас ки нозаш расад бар ҳабиб

همین بس که نازش رسد بر حبیب

Кунад бода дар хам чу сабрии тамом

کند باده در خم چو صبری تمام

Расад аз лаби хубрӯён ба ком

رسد از لب خوبرویان به کام

Мазан таъна бар собирон эй фузул

مزن طعنه بر صابران ای فضول

Ки мироси мондаи сети сабр аз расӯл

که میراث مانده‌ست صبر از رسول

зи сабри осмони истода ба пой

ز صبر آسمان ایستاده به پای

Валикин ба сабрӣ ки додаш худоӣ

ولیکن به صبری که دادش خدای

Агар мардӣ , аз сабр даврӣ макун

اگر مردی، از صبر دوری مکن

Макун такя бар носабурӣ , макун

مکن تکیه بر ناصبوری، مکن

Равадгар ба бесабрӣ аз пеш , роҳ

رود گر به بی‌صبری از پیش، راه

Намонад ҷанин дар раҳм чанд моҳ

نماند جنین در رحم چند ماه

Кунад шамъ чун сабр дар сӯхтан

کند شمع چون صبر در سوختن

Буд пешааш маҷлис афрӯхтан

بود پیشه‌اش مجلس‌افروختن

Чу Юсуф кунад сабр дар қаъри чоҳ

چو یوسف کند صبر در قعر چاه

Ба Миср аз азизӣ шавад подшоҳ

به مصر از عزیزی شود پادشاه

?герат ҳаст сабрӣ , машав ноумед

گرت هست صبری، مشو ناامید

Дар бастаро сабр бошад калид

در بسته را صبر باشد کلید

Ба хам аз сабурӣ занад ҷӯш , мл

به خم از صبوری زند جوش، مل

Барояд ба сабр аз раги хор , гул

برآید به صبر از رگ خار، گل

Баннои сабурии мабодои нигун

بنای صبوری مبادا نگون

Ба сабр омад аз чоҳ , бежани бурун

به صبر آمد از چاه، بیژن برون

Кунад сабр чун ғунча бар захми хор

کند صبر چون غنچه بر زخم خار

Барояд ба тахти чамани тоҷдор

برآید به تخت چمن تاجدار

Макун бар худ аз саъии беҳудаи ҷабр

مکن بر خود از سعی بیهوده جبر

Гул чин шавад чинӣ , аммо ба сабр

گل چین شود چینی، اما به صبر

Макаш аз раҳи сабри зинҳори пой

مکش از ره صبر زنهار پای

Ки бошад рафиқи сабурони худоӣ

که باشد رفیق صبوران خدای

Гризонм аз кӯчаи боғи ҳавас

گریزانم از کوچه باغ هوس

Марои чоки дил , кӯчаи боғу бас

مرا چاک دل، کوچه باغ و بس

Агар хок гардад саросари танам

اگر خاک گردد سراسر تنم

Наёрад гирифтани ҳавои доманам

نیارد گرفتن هوا دامنم

Набошад ҳавои марди майдони ман

نباشد هوا مرد میدان من

Надонам чаҳ мехоҳад аз ҷони ман

ندانم چه می‌خواهد از جان من

Агар кФчаҳ морат занад , зон ба аст

اگر کفچه مارت زند، زان به است

Ки бар хон дунон кунӣ кФчаҳ , даст

که بر خوان دونان کنی کفچه، دست

Чу нахлат буд бар гёи дастрас

چو نخلت بود بر گیا دسترس

Ба ҳар хон туфайлӣ машав чун магас

به هر خوان طفیلی مشو چون مگس

Агар бугзарад сайд аз пеши ман

اگر بگذرد صید از پیش من

Хаданг тамаъ нест дар кеши ман

خدنگ طمع نیست در کیش من

Маро бе ниёзии чунон чираи сохт

مرا بی‌نیازی چنان چیره ساخت

Ки аз ёди ман орзӯи ранги бохт

که از یاد من آرزو رنگ باخت

Надорад ба каси марди қонеъи ниёз

ندارد به کس مرد قانع نیاز

Ки иди қаноат буд марги оз

که عید قناعت بود مرگ آز

Ба нури қаноати дилам зинда аст

به نور قناعت دلم زنده است

Ба нафрин бидам зонка гӣранда аст

به نفرین بدم زانکه گیرنده است

Гирифтан ҳаромаст бар ҳӯшёр

گرفتن حرام است بر هوشیار

Биҷузи ҷуръаи бода аз дасти ёр

بجز جرعه باده از دست یار

Ба об қаноат сиришта гулам

به آب قناعت سرشته گلم

Сари кӯии азлат буд манзилам

سر کوی عزلت بود منزلم

Агар пушти поеи занӣ бар талаб

اگر پشت پایی زنی بر طلب

зи дарёи гузаштани тавон ташнаи лаб

ز دریا گذشتن توان تشنه‌لب

Бар онкии табъаши тамаъ банда нест

بر آنکه طبعش طمع بنده نیست

Ду олам ба як арзан арзанда нест

دو عالم به یک ارزن ارزنده نیست

Агар панҷа оз бартофтӣ

اگر پنجه آز برتافتی

зи арбоби ҳиммат назар ёфтӣ

ز ارباب همت نظر یافتی

Гирифтам зи омӯзгори ин сабақ

گرفتم ز آموزگار این سبق

Ки натавон гирифтан ба ҷузи роҳи ҳақ

که نتوان گرفتن به جز راه حق

Дуои марои баси асари ӣнқадар

دعای مرا بس اثر اینقدر

Ки оҳам нагирад Аннани асар

که آهم نگیرد عنان اثر

Маро ногирифтан чунон шуд шиор

مرا ناگرفتن چنان شد شعار

Ки дастам нагирад сари зулфи ёр

که دستم نگیرد سر زلف یار

Барои гирифтан махон тараот

برای گرفتن مخوان ترّهات

Аҷал гирадат ба кигирӣ ҳаёт

اجل گیردت به که گیری حیات

Зиҳии бахт агар бошиддати дастрас

زهی بخت اگر باشدت دسترس

Ба корӣ ки сӯрат нагирад зи кас

به کاری که صورت نگیرد ز کس

Нависад қаламгар ҳадиси карам

نویسد قلم گر حدیث کرم

Қалами боди дастӣ ки гирад қалам !

قلم باد دستی که گیرد قلم!

Вагар аз гирифтани надории гзир

وگر از گرفتن نداری گزیر

Бирав аз карямони карами ёди гир

برو از کریمان کرم یاد گیر

Худо донаду дил ки ҳангоми роз

خدا داند و دل که هنگام راز

Биҷуз ногирифтан надорам ниёз

بجز ناگرفتن ندارم نیاز

Гирифтан саропоӣ орасту нанг

گرفتن سراپای عارست و ننگ

Шавад тира чун гирад ойӣнаи занг

شود تیره چون گیرد آیینه زنگ

Агар ваъда васл бахшад нигор

اگر وعده وصل بخشد نگار

Ба хӯн гардад он дил ки гирад қарор !

به خون گردد آن دل که گیرد قرار!