Сухани баҳри ҷисм забонаст ҷон

سخن بهر جسم زبان است جان

Сухани бас гиромӣ тараст аз забон

سخن بس گرامی‌ترست از زبان

Сухан чист , перояи нафъу зр

سخن چیست، پیرایه نفع و ضر

Ки ҳам хайр маҳзаст ва ҳам маҳзи шар

که هم خیر محض است و هم محض شر

Ки бахшад ба ҷузи сонеъи ҷону тан ?

که بخشد به جز صانع جان و تن؟

Суханро забону забонро сухан

سخن را زبان و زبان را سخن

Аёнаст аз маънӣ кун факон

عیان است از معنی کن‌فکان

Ки аввали сухани зоду охири ҷаҳон

که اول سخن زاد و آخر جهان

Суханро ҳамин бас буд эътибор

سخن را همین بس بود اعتبار

Ки ношӣ шуд аввали зи парвардгор

که ناشی شد اول ز پروردگار

Сухан бодаасту забон май фуруш

سخن باده است و زبان می‌فروش

Шносндаҳи ҳушу харидори гӯш

شناسنده هوش و خریدار گوش

Ба гӯши шаҳон , гавҳари шоҳвор

به گوش شهان، گوهر شاهوار

Барои сухан мекашад интизор

برای سخن می‌کشد انتظار

зи дил то забони вази забон то ба гӯш

ز دل تا زبان وز زبان تا به گوش

Азин нашъа доранд ҷӯшу хурӯш

ازین نشئه دارند جوش و خروش

Гувоҳӣ диҳандаш ба ҳасани қабул

گواهی دهندش به حسن قبول

Каломи худоу ҳадиси расӯл

کلام خدا و حدیث رسول

Равони равон дар риёзи бадан

روان روان در ریاض بدن

Буд шабнамӣ аз баҳори сухан

بود شبنمی از بهار سخن

Сухани мояи куфру имон буд

سخن مایه کفر و ایمان بود

Сухани офаринандаи ҷон буд

سخن آفریننده جان بود

Сухан кард эҳёии ҷон дар бадан

سخن کرد احیای جان در بدن

Ки гуяд зи ҷон гар набошад сухан ?

که گوید ز جان گر نباشد سخن؟

Суханро харидор нашимурда суст

سخن را خریدار نشمرده سست

Буд аз сухани сиккаи зари дуруст

بود از سخن سکه زر درست

Румузи маъонӣ баён ме кунад

رموز معانی بیان می‌کند

Неи хушкротар забон ме кунад

نی خشک را تر زبان می‌کند

Ба абрӯи сухангар надодии забон

به ابرو سخن گر ندادی زبان

Наме буд абрӯи ашороти дон

نمی‌بود ابرو اشارات‌دان

Сухан чист , сармояи хайру шар

سخن چیست، سرمایه خیر و شر

Ки ҳам парда дораст ва ҳам парда дар

که هم پرده‌دارست و هم پرده‌در

Лаб аз ваии гуҳар сифтани андӯхта

لب از وی گهر سفتن اندوخته

Забонро забон доне омӯхта

زبان را زبان‌دانی آموخته

Сухан офтобасту лаби машриқаш

سخن آفتاب است و لب مشرقش

Сухан ҳаст узро , забони Вомиқаш

سخن هست عذرا، زبان وامقش

зи нақдаш буд пар чу ҳамёни қалам

ز نقدش بود پر چو همیان قلم

Ки то шуд нигун , рехт бар рӯй ҳам

که تا شد نگون، ریخت بر روی هم

Азуи гӯшҳо пургуҳар чун садаф

ازو گوش‌ها پرگهر چون صدف

Взўи зинда бар мурда дорад шараф

وزو زنده بر مرده دارد شرف

Гуҳии риштаи назмро гавҳар аст

گهی رشته نظم را گوهر است

Гуҳии тораки нашрро афсараст

گهی تارک نشر را افسرست

Чу Юсуф равад ҷониби чоҳи гӯш

چو یوسف رود جانب چاه گوش

Ки нохун занад бар дил аз роҳи гӯш

که ناخن زند بر دل از راه گوش

Румуз мъониш бошад баён

رموز معانیش باشد بیان

Буд лавҳи маҳфӯзи илмаши забон

بود لوح محفوظ علمش زبان

Сазад бар варақгар зи оби сухан

سزد بر ورق گر ز آب سخن

Сиёҳӣ , сиёҳӣ бишӯяд зи тан

سیاهی، سیاهی بشوید ز تن

Накардӣ агар ҳимматаши ёварӣ

نکردی اگر همتش یاوری

Қаламро ки додӣ забоноварӣ ?

قلم را که دادی زبان‌آوری؟

Ба Хизр қалам медиҳад аз дуот

به خضر قلم می‌دهد از دوات

зи сарчашмаи қӣри оби ҳаёт

ز سرچشمه قیر آب حیات

Суханро хамӯшӣ чу гардад гарав

سخن را خموشی چو گردد گرو

Шавад эмин аз офати бади шинав

شود ایمن از آفت بد شنو

Сухан чун занад бонг бар муштарӣ

سخن چون زند بانگ بر مشتری

Кашад пунбаи беруни зи гӯши карӣ

کشد پنبه بیرون ز گوش کری

Дарин бӯстони булбул хуш навост

درین بوستان بلبل خوش‌نواست

Ҷаҳонии зи овозааш пурсадост

جهانی ز آوازه‌اش پرصداست

Суханро худованд чун офарид

سخن را خداوند چون آفرید

Ду муздур додаш з гуфт ва шунид

دو مزدور دادش ز گفت و شنید

Яке гираду ҷаҳл вомаш кунад

یکی گیرد و جهل وامش کند

Яке донаду илм номаш кунад

یکی داند و علم نامش کند

Неи калаки азин мойеъи нафъу зр

نی کلک ازین مایع نفع و ضر

Гуҳии заҳр бор оварад , гуҳи шукр

گهی زهر بار آورد، گه شکر

Забони гоҳи азуи нарм ва гоҳе дурушт

زبان گاه ازو نرم و گاهی درشت

Гуҳии ҷуфти санҷоб ё хорпушт

گهی جفت سنجاب یا خارپشت

Гуҳ аз об , оташи барангехта

گه از آب، آتش برانگیخته

Ба ҳам заҳру трёқи омехта

به هم زهر و تریاق آمیخته

Кунад нақли мардуми зи рангӣ ба ранг

کند نقل مردم ز رنگی به رنگ

Азуи гарми ҳангомаи сулҳу ҷанг

ازو گرم هنگامه صلح و جنگ

Сухани хуб хубаст ё зишти зишт

سخن خوب خوب است یا زشت زشت

Азуи каъба рӯзӣ шавад , ё кунишат

ازو کعبه روزی شود، یا کنشت

Агар хуби гӯйии биё ва бигӯ

اگر خوب گویی بیا و بگو

Вагар бад , з гуфтан бирав лаб башу

وگر بد، ز گفتن برو لب بشو

Сухани Юсуфи Мисри маънӣ буд

سخن یوسف مصر معنی بود

Дарин ҳарф , касро чаҳ даъвӣ буд

درین حرف، کس را چه دعوی بود

Суханро мабар гӯ касе обрӯ

سخن را مبر گو کسی آبرو

Ки гулбарг ҳайфаст берангу бӯ

که گلبرگ حیف است بی رنگ و بو

Ба дастоварӣ хати пояндагӣ

به دست آوری خط پایندگی

Ба ҷони сухан гар кунӣ зиндагӣ

به جان سخن گر کنی زندگی

Сухани одамии зодаро ҷон буд

سخن آدمی‌زاده را جان بود

Сухани чашмаи оби ҳайвон буд

سخن چشمه آب حیوان بود

Сухани з одамият надорад камӣ

سخن ز آدمیت ندارد کمی

Кунад одамиро сухани одамӣ

کند آدمی را سخن آدمی

Сухани рост бар авҷи фикрати каманд

سخن راست بر اوج فکرت کمند

Ба ғайр аз сухан нест шеъри баланд

به غیر از سخن نیست شعر بلند

Надонам сухан халқ шуд аз чаҳ даст

ندانم سخن خلق شد از چه دست

Казу офариданд ҳар чиз ҳаст

کزو آفریدند هر چیز هست

Шиносад касе кин чаҳ рангасту бӯ

شناسد کسی کاین چه رنگ است و بو

Ки ҷон сухан ҳаст дар даст ӯ

که جان سخن هست در دست او

Магӯ андалебон наво ме зананд

مگو عندلیبان نوا می‌زنند

Барои сухани даст ва по ме зананд

برای سخن دست و پا می‌زنند

Сухани нури ойӣна олам аст

سخن نور آیینه عالم است

Сухани ёдгор банӣ одам аст

سخن یادگار بنی آدم است

Ба ғайр аз сухан нест нақди равон

به غیر از سخن نیست نقد روان

Сухан ҳам айёраст бо нақди ҷон

سخن هم‌عیارست با نقد جان

Бикун аз садафи ҳоли гавҳари қиёс

بکن از صدف حال گوهر قیاس

Суханро ба қадари сухани дори пос

سخن را به قدر سخن دار پاس

Барои сухани ҷони макрам буд

برای سخن جان مکرم بود

Сухани ростии ҷони одам буд

سخن راستی جان آدم بود

Накардӣ сухангар ба ҷони ҳамдамӣ

نکردی سخن گر به جان همدمی

Чаҳ мекард ҷон дар тани одамӣ

چه می‌کرد جان در تن آدمی

Фитод аз барои сухани густарӣ

فتاد از برای سخن‌گستری

Қаламро ба гардан , забон оварӣ

قلم را به گردن، زبان‌آوری

Сухани наварӯсии сети доими ҷавон

سخن نوعروسی‌ست دایم جوان

Баҳори суханро набошад хазон

بهار سخن را نباشد خزان

зи сари сухан ҳар дил огоҳ нест

ز سر سخن هر دل آگاه نیست

Дарин пардаи бегонаро роҳ нест

درین پرده بیگانه را راه نیست

зи чандини хилоиқи дарин анҷуман

ز چندین خلایق درین انجمن

Яке бас буд меҳрбони сухан

یکی بس بود مهربان سخن

Буд дар сафи мард , як марди ҷанг

بود در صف مرد، یک مرد جنگ

Яке бар ҳадаф ояд аз сад хаданг

یکی بر هدف آید از صد خدنگ

Сухан офарин бош гӯ бе шумор

سخن‌آفرین باش گو بی‌شمار

Сухани раси яке бас буд аз ҳазор

سخن‌رس یکی بس بود از هزار

Суханро ба ҷурми сухани вари мсўз

سخن را به جرم سخن‌ور مسوز

Диҳад нисбати шаб , чаҳ нуқсон ба рӯз ?

دهد نسبت شب، چه نقصان به روز؟

Ба дарди сухани вар касе ошност

به درد سخن‌ور کسی آشناست

Ки чун мӯӣ дар диққати лафзи кост

که چون موی در دقت لفظ کاست

Ҳалоласт бар лафзи гаштан , ҳалол

حلال است بر لفظ گشتن، حلال

На чандон ки маънӣ шавад поймол

نه چندان که معنی شود پایمال

Дарин олами пари ҳавоу ҳавас

درین عالم پر هوا و هوس

Ба шеъраст хурсандии моу бас

به شعرست خرسندی ما و بس

Магӯ табъам афсурда шуд аз сухан

مگو طبعم افسرده شد از سخن

Намурда сети хӯн , лаълро дар бадан

نمرده‌ست خون، لعل را در بدن

Ҳанузам зи маънии мадон бе насиб

هنوزم ز معنی مدان بی نصیب

Ки дар парда дорам гуруҳеи ғариб

که در پرده دارم گروهی غریب

Наҷӯшида бо ҳам ба ҳам хонагӣ

نجوشیده با هم به هم‌خانگی

Ҳамаи шамъи фонӯси бегонагӣ

همه شمع فانوس بیگانگی

Фурӯ бардаам сар ба дарёии фикр

فرو برده‌ام سر به دریای فکر

Чу фикрам ба дунболи мазмуни бикр

چو فکرم به دنبال مضمون بکر

Гуҳи фикр чун дар сухани истам

گه فکر چون در سخن ایستم

Ҳамин бас , ки аз худ хаҷал нестам

همین بس، که از خود خجل نیستم

Шароби сухан гарм дорад серум

شراب سخن گرم دارد سرم

Хароботи маънӣ буд дафтарам

خرابات معنی بود دفترم

зи назораи шеърам буд дар ҳиҷоб

ز نظّاره شعرم بود در حجاب

Ки иғмоз айн оварад офтоб

که اغماض عین آورد آفتاب

Аннани сухани дастгоҳ ман аст

عنان سخن دستگاه من است

Ҷаҳони сухан дар паноҳ ман аст

جهان سخن در پناه من است

Чу Тифл сухан шавед аз шер , лаб

چو طفل سخن شوید از شیر، لب

з калакам кунад нутқи ширини талаб

ز کلکم کند نطق شیرین طلب

Сухани файз аз табъи ман май барад

سخن فیض از طبع من می‌برد

Сабои атри гул аз чаман май барад

صبا عطر گل از چمن می‌برد

Сногўии ман чун набошад сухан ?

ثناگوی من چون نباشد سخن؟

Ки ҷон сухан ҳаст дар дасти ман

که جان سخن هست در دست من

Буд толеъам дар сухани арҷманд

بود طالعم در سخن ارجمند

Суханро зи ман поя гардад баланд

سخن را ز من پایه گردد بلند

Баҳори маъонӣ , баён ман аст

بهار معانی، بیان من است

Сухани сабзаи бӯстон ман аст

سخن سبزه بوستان من است

Чу субҳи замирами кушояди ниқоб

چو صبح ضمیرم گشاید نقاب

Наад бар замини пушти дасти офтоб

نهد بر زمین پشت دست آفتاب

Чу калакам кунад шеъри рангини рақам

چو کلکم کند شعر رنگین رقم

Шавад хушк дар дасти Монии қалам

شود خشک در دست مانی قلم

Шуд эҳёии маънӣ дар айёми ман

شد احیای معنی در ایام من

Суханро буд сикка бар номи ман

سخن را بود سکه بر نام من

Ба ашъори хешам ниёзасту бас

به اشعار خویشم نیاز است و بس

Ки эҳсон ва таҳсин нахоҳад зи кас

که احسان و تحسین نخواهد ز کس

Шавад нимагар зӯри бозуии ман

شود نیمه گر زور بازوی من

Ду олам буд ҳам тарозуии ман

دو عالم بود هم‌ترازوی من

Нагирам зи каси зар ба ишқи сухан

نگیرم ز کس زر به عشق سخن

Даҳум чун қалами сар ба ишқи сухан

دهم چون قلم سر به عشق سخن

Маро дар ситоиши ҳамин музди бас

مرا در ستایش همین مزد بس

Ки музд ситоиш нагирам зи кас

که مزد ستایش نگیرم ز کس

Марои дӯстии бас буд бо сухан

مرا دوستی بس بود با سخن

Ба ғайр аз сухан нест маъшӯқи ман

به غیر از سخن نیست معشوق من

Ба ҷон мекунам шеърро бандагӣ

به جان می‌کنم شعر را بندگی

Чу лафзам ба маънӣ буд зиндагӣ

چو لفظم به معنی بود زندگی

Чу маънӣ гар оем бурун аз сухан

چو معنی گر آیم برون از سخن

Бимонад тиҳӣ дар сухани ҷои ман

بماند تهی در سخن جای من

з ҳар байт ёбам равонӣ дигар

ز هر بیت یابم روانی دگر

Ба ҳар маънии тозаи ҷонӣ дигар

به هر معنی تازه جانی دگر

Сухани зодаи дудмон ман аст

سخن زاده دودمان من است

Агар нек , агар бад азон ман аст

اگر نیک، اگر بد ازان من است

Ба ҷузи маънӣ аз ман касе нашунӯд

به جز معنی از من کسی نشنود

Дилами лавҳи маҳфӯзи маънӣ буд

دلم لوح محفوظ معنی بود

Шавад нуқтаегар зи калаками талаф

شود نقطه‌ای گر ز کلکم تلف

Ҷаҳони пари з гавҳар шавад чун садаф

جهان پر ز گوهر شود چون صدف

Сари ҳам забонӣ надорам ба кас

سر هم‌زبانی ندارم به کس

зи ғаввос , шартаст поси нафас

ز غواص، شرط است پاس نفس

Надоданд бесаъй , касро ҳунар

ندادند بی سعی، کس را هنر

Садафи баҳр ғаввос созад гуҳар

صدف بهر غواص سازد گهر

Чароғи маъонии чароғ ман аст

چراغ معانی چراغ من است

Сухани лаб ба лаб дар суроғ ман аст

سخن لب به لب در سراغ من است

Манеҳ бар каломи ман ангушти рад

منه بر کلام من انگشت رد

Гул тозаамро макун даст зад

گل تازه‌ام را مکن دست‌زد

зи гавҳари бисотӣ Фрўчидаҳ ам

ز گوهر بساطی فروچیده‌ام

Ту дигари мснҷш ки санҷида ам

تو دیگر مسنجش که سنجیده‌ام

Вагар аз тақозои рашкӣ ба ранҷ

وگر از تقاضای رشکی به رنج

Тарозуӣ адлӣ бигир ва бисанҷ

ترازوی عدلی بگیر و بسنج

Ба ҳасани сухани бас ки пардохтам

به حسن سخن بس که پرداختم

зи маънии аҷаби сӯратии сохтам

ز معنی عجب صورتی ساختم

Ба чин гар кунад ҷилваи нақши чунин

به چین گر کند جلوه نقش چنین

Шавад нақши девор , наққоши чин

شود نقش دیوار، نقاش چین

Касе кӯ ки меъёр гавҳар шавад

کسی کو که معیار گوهر شود

Чу маънӣ ба мағзи сухан дар шавад

چو معنی به مغز سخن در شود

Кунад хешро аз ғараз бе ниёз

کند خویش را از غرض بی‌نیاز

зи рухсор маънӣ кунад пардаи боз

ز رخسار معنی کند پرده باز

Бар авранги инсоф шоҳӣ кунад

بر اورنگ انصاف شاهی کند

Тамошои сунъ илоҳӣ кунад

تماشای صنع الهی کند

Сухансанҷӣ онро мусаллам буд

سخن‌سنجی آن را مسلم بود

Ки бо табъаши инсофи туам буд

که با طبعش انصاف توام بود