Сазадгар ба меҳраш кунад дили ҳавас

سزد گر به مهرش کند دل هوس

Ба моҳӣ ки рӯйиш ту дидӣу бас

به ماهی که رویش تو دیدیّ و بس

Ба сад дили тавон нози чашмии харид

به صد دل توان ناز چشمی خرید

Ки то чашм бикшод , рӯй ту дид

که تا چشم بگشاد، روی تو دید

Бирав фарш кун чун садаф , хона Эй

برو فرش کن چون صدف، خانه‌ای

Ки шамъаши надидаи сети парвона Эй

که شمعش ندیده‌ست پروانه‌ای

Чароғӣ ки ҷой дигар барфурӯхт

چراغی که جای دگر برفروخت

Нишоед ба хлўтгаҳи хеши сӯхт

نشاید به خلوتگه خویش سوخت

Арӯсӣ ки бӯда сети ҳамсар ба ғайр

عروسی که بوده‌ست همسر به غیر

Туро сарнавишташ набошад ба хайр

تو را سرنوشتش نباشد به خیر

Бар он мард , чун зан бибояд гирист

بر آن مرد، چون زن بباید گریست

Ки умрӣ ба фармон зан кард зист

که عمری به فرمان زن کرد زیست

зи ҳмхўобаҳи бад ҳазар кун , ҳазар

ز همخوابه بد حذر کن، حذر

Мабар умр бо хор чун гул , ба сар

مبر عمر با خار چون گل، به‌سر

Ба гардани расани ҳалқа дар пои дор

به گردن رسن حلقه در پای دار

Ба аз дасти бонӯии носозгор

به از دست بانوی ناسازگار

Занонанд дар ҳила чун раҳзанон

زنانند در حیله چون رهزنان

Мабошед ғофили зи макри занон

مباشید غافل ز مکر زنان

Агар зан ба фармон набошад ту ро

اگر زن به فرمان نباشد تو را

Дар оғӯш ба , ҷои зан , аждаҳо

در آغوش به، جای زن، اژدها

Нарай чун кунад моя эй дар қатор

نری چون کند مایه‌ای در قطار

Бунаи сорибони дӯши гӯ , зери бор

بنه ساربان دوش گو، زیر بار

Зибардаст домод шуд чун арӯс

زبردست داماد شد چون عروس

Бунаи байза чун мокиён , гӯи хурӯс

بنه بیضه چون ماکیان، گو خروس

Макун модагии марди гӯи он қадр

مکن مادگی مرد گو آنقدر

Ки донанд Тифлони зи модар , падар

که دانند طفلان ز مادر، پدر

Хари мода ҳарҷо ъўонӣ кунад

خر ماده هرجا عوانی کند

Нараш чун дигар паҳливонӣ кунад ?

نرش چون دگر پهلوانی کند؟

Ба сад шавқи марг аз худо хостан

به صد شوق مرگ از خدا خواستن

Ба аз ҷуфти нопорсо хостан

به از جفت ناپارسا خواستن

Занонро рух аз пардаи як сӯ манеҳ

زنان را رخ از پرده یک سو منه

Ки розаст зан , роз дар парда ба

که رازست زن، راز در پرده به

Чу зан роз шуд , мард ба роздор

چو زن راز شد، مرد به رازدار

Макун рози худ пеши каси ошкор

مکن راز خود پیش کس آشکار

Надорад зан аз розпўшии хабар

ندارد زن از رازپوشی خبر

Буд , зон ки доне , даҳани бозтар

بود، زان که دانی، دهن بازتر

Зани он ба ки ноошкоро буд

زن آن به که ناآشکارا بود

Балӣ , роз нанаҳуфта расво буд

بلی، راز ننهفته رسوا بود

Занонро баради иффат , оростан

زنان را برد عفّت، آراستن

Чу иффат набошад , кам хостан

چو عفّت نباشد، کمِ خواستن

Чу розӣ ба ҳар ҳафт зани гашти шӯй

چو راضی به هر هفت زن گشت شوی

Ба ҳафт об , гӯи даст аз вай бишӯй

به هفت آب، گو دست از وی بشوی

Занонро диҳад порсоеи сафо

زنان را دهد پارسایی صفا

Буд зан ба аз марди нопорсо

بود زن به از مرد ناپارسا

Дил аз марди нопорсои хӯн буд

دل از مرد ناپارسا خون بود

Зан уфтад чу нопорсо , чун буд ?

زن افتد چو ناپارسا، چون بود؟

Азон зани ҳикоят писандида аст

ازان زن حکایت پسندیده است

Ки ҷузи ҳарф номӯс нашунида аст

که جز حرف ناموس نشنیده است

Мадаи роҳ дар хонаи бегона ро

مده راه در خانه بیگانه را

Вагарнаи саро ном кун хона ро

وگرنه سرا نام کن خانه را

Чаро баҳри номӯс афсӯс нест

چرا بهر ناموس افسوس نیست

Ки дайн нест онро ки номӯс нест

که دین نیست آن را که ناموس نیست

Буд марги беҳтари басӣ зон ҳаёт

بود مرگ بهتر بسی زان حیات

Ки дар ҳифз номӯс набӯд сабот

که در حفظ ناموس نبود ثبات

Касеро ки номӯс дайн дошт пос

کسی را که ناموس دین داشت پاس

Чу мардони з мардон набошад ҳарос

چو مردان ز مردان نباشد هراس

Ба номӯси аҷал гар занад бар ту чанг

به ناموس اجل گر زند بر تو چنگ

Ба аз зиндагонӣ беному нанг

به از زندگانیّ بی نام و ننگ

Басаст ин сухан ҳарчӣ шуд беш ва кам

بس است این سخن هرچه شد بیش و کم

Ки чун ғунча , дилҳо баромад ба ҳам

که چون غنچه، دل‌ها برآمد به هم

Арӯсӣ чаҳ лозим буд хостан

عروسی چه لازم بود خواستن

Ки аз суҳбаташ боядат костан

که از صحبتش بایدت کاستن

Мадор аз занони симу гавҳари дареғ

مدار از زنان سیم و گوهر دریغ

Вагар баъд азон бад кунад , дасту теғ

وگر بعد ازان بد کند، دست و تیغ

Ман ин гуфтугӯ , кардам аз содагӣ

من این گفتگو، کردم از سادگی

Вагарна биҳиштаст озодагӣ

وگرنه بهشت است آزادگی

Касе дар таҷарруди камари басти чуст

کسی در تجرد کمر بست چست

Ки даст аз зану молу фарзанди шаст

که دست از زن و مال و فرزند شست

з тнҳоншинӣ макун иҷтиноб

ز تنهانشینی مکن اجتناب

Ки танҳо буд нуқтаи интихоб

که تنها بود نقطه انتخاب

Ба роҳ аз рафиқи бад андеша кун

به راه از رفیق بد اندیشه کن

Чу хуршед , тнҳорўӣ пеша кун

چو خورشید، تنهاروی پیشه کن

Дар оташ агар фардсозӣ ватан

در آتش اگر فرد سازی وطن

Ба аз маҷмаъи халқ дар анҷуман

به از مجمع خلق در انجمن

зи ҷӯши рафиқон буд заъфи ҳол

ز جوش رفیقان بود ضعف حال

Чу шуд фард , қӯти пазиради ниҳол

چو شد فرد، قوت پذیرد نهال

Бидон раҳ ки рафтанди мардони мард

بدان ره که رفتند مردان مرد

Туоне шудан ,гар шӯии фарди фард

توانی شدن، گر شوی فردِ فرد

Ту худ оқилӣ , ҷо дар онҷо хуш аст

تو خود عاقلی، جا در آنجا خوش است

Ки як лаҳза бе худ туоне нишаст

که یک لحظه بی‌خود توانی نشست

Таъаллуқ наярзад ба гуфт ва шунид

تعلق نیرزد به گفت و شنید

Масеҳ аз таҷарруд ба гардун расед

مسیح از تجرد به گردون رسید

Машав ҷузи худо бо касе ҳамнишин

مشو جز خدا با کسی همنشین

Ҳаминаст миъроҷи хилват , ҳамин

همین است معراج خلوت، همین

з танҳо шудан гӯ макун шикваи кас

ز تنها شدن گو مکن شکوه کس

Паии ҷамъи кунин , як фарди бас

پی جمع کونین، یک فرد بس

Таҷарруд агар нест маҳзи савоб

تجرد اگر نیست محض صواب

Чаро фард толеъ шавад офтоб ?

چرا فرد طالع شود آفتاب؟

з танҳо шудан ҳам ним бе ҳарос

ز تنها شدن هم نیم بی‌هراس

Ки ҷамъаст хилват нишинро ҳавос

که جمع است خلوت‌نشین را حواس

Ба дунё ки гуфтат ки олӯда бош ?

به دنیا که گفتت که آلوده باش؟

Бирав гӯшае гир ва осӯда бош

برو گوشه‌ای گیر و آسوده باش

Ривоҷи фалак аз ривоҷ ту нест

رواج فلک از رواج تو نیست

Мадори ҷаҳон бар натоҷ ту нест

مدار جهان بر نتاج تو نیست

Саранҷоми азин хокдон рафтанаст

سرانجام ازین خاکدان رفتنست

Чаҳ ҳоҷат ба ногуфтан ва гуфтан аст

چه حاجت به ناگفتن و گفتن است

Чу зини роҳ , озода бояд шудан

چو زین راه، آزاده باید شدن

Аёли аёлат чаҳ бояд шудан ?

عیال عیالت چه باید شدن؟

Чаҳ гулбуни саҳаргоҳи гули гули шкФт

چه گلبن سحرگاه گل‌گل شکفت

Надонам шунидӣ ки булбул чаҳ гуфт

ندانم شنیدی که بلبل چه گفت

Ки эй равшании бахши чашми чаман

که‌ای روشنی‌بخش چشم چمن

Набинӣ ба раҳмат чаро сӯии ман

نبینی به رحمت چرا سوی من

Маро дар раҳи ишқи сари зери санг

مرا در ره عشق سر زیر سنگ

Туро мекашад дар бағали хор , танг

تو را می‌کشد در بغل خار، تنگ

Марои бардаи шавқи ту дар боғ , ҳуш

مرا برده شوق تو در باغ، هوش

Ту дар сайри бозор бо глФрўш

تو در سیر بازار با گلفروش

Ман афтода дар пои гулбуни зи пой

من افتاده در پای گلبن ز پای

Туро бар сари дасту дастор , ҷой

تو را بر سر دست و دستار، جای

Марои суҳбат хор шуд сарнавишт

مرا صحبت خار شد سرنوشت

зи ту ҷайбу домони гулчини биҳишт

ز تو جیب و دامان گلچین بهشت

Шӯй бо касе дам ба дами ҳамнафас

شوی با کسی دم‌به‌دم همنفس

Ндонӣ чаро ошиқ аз булҳавас

ندانی چرا عاشق از بوالهوس

зи ғами хӯн , дили ғайрати андеши ман

ز غم خون، دل غیرت‌اندیش من

Ту хандон ба рӯй сабои пеши ман

تو خندان به روی صبا پیش من

Туро муштаригар буд бе шумор

تو را مشتری گر بود بی‌شمار

Вале нест чун ман , яке аз ҳазор

ولی نیست چون من، یکی از هزار

Ман аз ишқ , бо хори ҳам ошён

من از عشق، با خار هم‌آشیان

Ту дар дасти инӣу дастори он

تو در دست اینیّ و دستار آن

Ман афтода аз ишқ , масту хароб

من افتاده از عشق، مست و خراب

Ту бар рӯй ҳар хас фишонӣ гулоб

تو بر روی هر خس فشانی گلاب

Саборо ту кардӣ далери ӣнқадар

صبا را تو کردی دلیر اینقدر

Вагарна чаро шуд чунин парда дар ?

وگرنه چرا شد چنین پرده‌در؟

Дар аввал , сабо аз ту рӯ ёфта

در اول، صبا از تو رو یافته

Дар охир азон панҷаи ?ути тофта

در آخر ازان پنجه‌ات تافته

Сабо май баради кӯбаи кӯи буи ӯ

صبا می‌برد کوبه‌کو بوی او

зи бас ғунча хандид бар рӯй ӯ

ز بس غنچه خندید بر روی او

зи хору сабо ҳар ду бурдор даст

ز خار و صبا هر دو بردار دست

Ки инат ҷигар хаст ва онат шикаст

که اینت جگر خست و آنت شکست

Марои ошёнии сет дар боғу бас

مرا آشیانی‌ست در باغ و بس

Ба як мушти пар , мондаи як мушти хас

به یک مشت پر، مانده یک مشت خس

Ту бо ҳар сари хор , дории сиррӣ

تو با هر سر خار، داری سری

Ба ҳар хас , ҳам оғӯш ва ҳам бистарӣ

به هر خس، هم‌آغوش و هم‌بستری

Ду рӯз дигар , аз мулоқоти бод

دو روز دگر، از ملاقاتِ باد

Вафоӣ миннат хоҳад омад ба ёд

وفای منت خواهد آمد به یاد

Азин гуфтугӯ , гул шуд ошуфтаи ҳол

ازین گفتگو، گل شد آشفته‌حال

Ба булбул чунин гуфт к-эй ҳарза на?ил

به بلبل چنین گفت کای هرزه نال

Кунад сабр дар ҳеҷ буму барӣ ?

کند صبر در هیچ بوم و بری؟

Чу ман оташ , аз чун ту хокистарӣ

چو من آتش، از چون تو خاکستری

Ду гуфтӣ , яке бишинав эй ҳарзаи кеш

دو گفتی، یکی بشنو ای هرزه‌کیش

Чаро ошиқии пеши овози хеш

چرا عاشقی پیش آواز خویش

зи шӯри ту бар бод шуд хирманам

ز شور تو بر باد شد خرمنم

Худоро туе бевафо ё манам ?

خدا را تویی بی‌وفا یا منم؟

Кунӣ майли ҳрдми зи шохӣ ба шох

کنی میل هردم ز شاخی به شاخ

Ҳавоу ҳаваси рости майдони фарох

هوا و هوس راست میدان فراخ

Ба сад даст , ман гарчи гардӣда ам

به صد دست، من گرچه گردیده‌ام

Ҳаваси пешае чун ту кам дида ам

هوس‌پیشه‌ای چون تو کم دیده‌ام

Марои таъна каш кардӣ эй дилхарош

مرا طعنه‌کش کردی ای دلخراش

Ки сар барнаме кардам аз шох , кош

که سر برنمی‌کردم از شاخ، کاش

Гирифтам ки маъшӯқ бозорӣ ам

گرفتم که معشوق بازاری‌ام

Худ охир на дархуради ин хорӣ ам

خود آخر نه درخورد این خواری‌ام

Надорӣ чу ман дафтари содаи пеш

نداری چو من دفتر ساده پیش

Ки нозӣ ба таҳрири овози хеш

که نازی به تحریر آواز خویش

Нашуд тӯҳмати олӯдаи колои ман

نشد تهمت‌آلوده کالای من

зи домон покаст аҷзои ман

ز دامان پاک است اجزای من

Дарин тангно бо дили пари зи хӯн

درین تنگنا با دل پر ز خون

Шавам ғунчаи ваз шох оем бурун

شوم غنچه وز شاخ آیم برون

з вайронӣам чун шуд обод , боғ

ز ویرانی‌ام چون شد آباد، باغ

Маро остин зад сабо бар чароғ

مرا آستین زد صبا بر چراغ

Марои боғбони чид аз бӯстон

مرا باغبان چید از بوستان

Ба ҷӯрӣ ки хӯн шуд дили дӯстон

به جوری که خون شد دل دوستان

Сабо чашм зад рангу буии маро

صبا چشم زد رنگ و بوی مرا

Ба оташ гирифт обрӯии маро

به آتش گرفت آبروی مرا

Ба ман қатрае обрӯ чун наҳашт

به من قطره‌ای آبرو چون نهشت

з оташ баровард ва бо гули сиришт

ز آتش برآورد و با گل سرشت

Броиӣ агар гирди ин на чаман

برآیی اگر گرد این نُه چمن

Наёбӣ ситами дидае ҳамчуи ман

نیابی ستم‌دیده‌ای همچو من

Ту озодӣ аз қайд афрӯхтан

تو آزادی از قید افروختن

Ки хокистараст эмин аз сӯхтан

که خاکسترست ایمن از سوختن

Наме дар дили шаби з мижгон барор

نمی در دل شب ز مژگان برآر

Чу ашкат шуд алмос , аз кон барор

چو اشکت شد الماس، از کان برآر

Ба соғари зи мино май рашки рез

به ساغر ز مینا می رشک ریز

Ҷигар хӯн куну ашк бар ашки рез

جگر خون کن و اشک بر اشک ریز

Шносндаҳи баҳр ва бар нестӣ

شناسنده بحر و بر نیستی

Гар аз дидаи хушк ,тар нестӣ

گر از دیده خشک، تر نیستی

Тару хушк аз олимӣ дигараст

تر و خشک از عالمی دیگرست

Ки чашмат буд хушку доман тар аст

که چشمت بود خشک و دامن تر است

Бабанд аз раги гиря бар дидаи об

ببند از رگ گریه بر دیده آب

Хаҷали шӯи зи дарё ки гардад сароб

خجل شو ز دریا که گردد سراب

Сиришкат Каримасту домани гадо

سرشکت کریم است و دامن گدا

Чаро бухл дар оби дарё , чаро ?

چرا بخل در آب دریا، چرا؟

Чаҳ афсонае беғамӣ гуфта аст

چه افسانه‌ای بی‌غمی گفته است

Ки ашкати чунин дар ҷигар хуфта аст

که اشکت چنین در جگر خفته است

Шавад риққати қалб чун ҷилва гар

شود رقّت قلب چون جلوه‌گر

Ба аз сад лаби хушк , як чашм тар

به از صد لب خشک، یک چشم تر

Ба гули дидарогар нинбоштӣ

به گِل دیده را گر نینباشتی

Бигӯ тухми ашкӣ куҷо коштӣ ?

بگو تخم اشکی کجا کاشتی؟

зи дили нолае субҳгоҳӣ бикаш

ز دل ناله‌ای صبحگاهی بکش

Агар нестии мурда , оҳӣ бикаш

اگر نیستی مرده، آهی بکش

Маро бар дил аз доғи сад гули шкФт

مرا بر دل از داغ صد گل شکفت

зи ҳарфӣ ки бо ғунчае лола гуфт

ز حرفی که با غنچه‌ای لاله گفت

Ки чун мекунӣ ханда бе доғи дил ?

که چون می‌کنی خنده بی داغ دل؟

Хаҷали нестии зини шукуфтан , хаҷал ?

خجل نیستی زین شکفتن، خجل؟