Агар чашм чашмаст , намнок ба

اگر چشم چشم است، نمناک به

Вагар нам надорад , пар аз хок ба

وگر نم ندارد، پر از خاک به

. . . Ба гӯш ту хоҳад расед

... به گوش تو خواهد رسید

Ки чашмати зи хушкӣ чаҳ хоҳад кашид

که چشمت ز خشکی چه خواهد کشید

Гар аз гиря иззат надорад саҳоб

گر از گریه عزت ندارد سحاب

Кашандаш чаро бар рухи офтоб ?

کشندش چرا بر رخ آفتاب؟

Нагардад мау сол ,тар дидаи ?ут

نگردد مه و سال، تر دیده‌ات

Магари хушксолии сет дар дидаи ?ут ?

مگر خشکسالی‌ست در دیده‌ات؟

Чу афви худованди дониста Эй

چو عفو خداوند دانسته‌ای

Лаби узрхоҳӣ чаро баста Эй

لب عذرخواهی چرا بسته‌ای

Шабиро чу маи зинда гар доштӣ

شبی را چو مه زنده گر داشتی

Дигар рӯзро мурда ингоштӣ

دگر روز را مرده انگاشتی

Ба даргоҳи ҳақ , рўззорити кӯ ?

به درگاه حق، روززاریت کو؟

Нае мурда , шаби зиндаи доряти кӯ ?

نه‌ای مرده، شب‌زنده‌داریت کو؟

Маҳоласт бе гиряи таъсии оҳ

محال است بی گریه تاثیر آه

Ки бе гули начасбад ба девор , коҳ

که بی گل نچسبد به دیوار، کاه

Гулии зини ҳадисам гиребон дарид

گلی زین حدیثم گریبان درید

Ки бо булбулӣ гуфту дами дркшид

که با بلبلی گفت و دم درکشید

Ба бе дардии худ чаҳ дармон кунӣ ?

به بی‌دردی خود چه درمان کنی؟

Ки бе синаи чок , афғон кунӣ ?

که بی سینه چاک، افغان کنی؟

Дарин анҷуман , он шавад тираи рӯ

درین انجمن، آن شود تیره‌رو

Ки болоншинӣ кунад орзӯ

که بالانشینی کند آرزو

Сиёҳӣ чу худ бар нигин ёфт даст

سیاهی چو خود بر نگین یافت دست

Сияҳ рӯ шавад онкӣ боло нишаст

سیه‌رو شود آنکه بالا نشست

Шавад дар сари ном , воломақом

شود در سر نام، والامقام

Чаҳ шудгар буд бар нигини пушти бом ?

چه شد گر بود بر نگین پشت بام؟

Гар аз садри маҷлиси кашами пои хеш

گر از صدر مجلس کشم پای خویش

Надорам сари шиква аз ҷои хеш

ندارم سر شکوه از جای خویش

Буд тарки мақсӯд , мақсӯди ман

بود ترک مقصود، مقصود من

Зиёнаст сармояи суди ман

زیان است سرمایه سود من

Расидам ба кому гузаштам азон

رسیدم به کام و گذشتم ازان

Хаданги ман озоди ҷуст аз камон

خدنگ من آزاد جست از کمان

Надорам сари саҷдаи ҳеҷ кас

ندارم سر سجده هیچ‌کس

Суҷудами ҳамин дар намозасту бас

سجودم همین در نماز است و بس

Чаҳ шудгар фалаки рости ҷавшан ба бар

چه شد گر فلک راست جوشن به بر

Кунад тири оҳами зи ҷавшани гузар

کند تیر آهم ز جوشن گذر

з гетӣ мапиндор ин сахту суст

ز گیتی مپندار این سخت و سست

Ҷаҳон бар ту танг аз дил танг туаст

جهان بر تو تنگ از دل تنگ توست

Накарда туро душмании дастгир

نکرده تو را دشمنی دستگیر

Ба дасти таманнои хешии асир

به دست تمنای خویشی اسیر

Забони ту чун шамъ , саркаш буд

زبان تو چون شمع، سرکش بود

Азон ҷисми зорат дар оташ буд

ازان جسم زارت در آتش بود

Чу кардӣ бадӣ , аз бад эмин мабош

چو کردی بدی، از بد ایمن مباش

Ки раҷъат кунад феъли бад бе талош

که رجعت کند فعل بد بی تلاش

Науфтода ғайриӣ ба дунболи ту

نیفتاده غیری به دنبال تو

Ба гирд ту мегардад афъоли ту

به گرد تو می‌گردد افعال تو

Чаҳ шудгар мукофоти бинии басӣ

چه شد گر مکافات بینی بسی

Чу худ кардае бад , манол аз касе

چو خود کرده‌ای بد، منال از کسی

Нигаҳи дори дам , то нагардӣ хароб

نگه‌دار دم، تا نگردی خراب

зи поси нафас зинда бошад ҳубоб

ز پاس نفس زنده باشد حباب

Набандад ба қасди ту шамшер , кас

نبندد به قصد تو شمشیر، کس

Забони ту хасмятро теғи бас

زبان تو خصمیت را تیغ بس

Забон дар хамӯшӣ чу ром ту шуд

زبان در خموشی چو رام تو شد

Тараб кун ки душман ба ком ту шуд

طرب کن که دشمن به کام تو شد

зи бади эминӣ ,гар нае бдрсон

ز بد ایمنی، گر نه‌ای بدرسان

Набинад бадӣ , неки хоҳи касон

نبیند بدی، نیک‌خواه کسان

Ҳаминат бас аз толеъи арҷманд

همینت بس از طالع ارجمند

Ки ном ту гардад ба некии баланд

که نام تو گردد به نیکی بلند

Ба халқи хуши озодаро банда кун

به خلق خوش آزاده را بنده کن

Ба эҳсонаш аз хеш шарманда кун

به احسانش از خویش شرمنده کن

Забони хушу халқи хуш бар ба кор

زبان خوش و خلق خوش بر به کار

Вазин ҳар ду хуш бигузарон рӯзгор

وزین هر دو خوش بگذران روزگار

Шунидам зи ҳам дарди фарзона Эй

شنیدم ز هم‌درد فرزانه‌ای

Ки аз шуъла пурсед девона Эй

که از شعله پرسید دیوانه‌ای

Ки омухтӣ аз ки ин изтироб ?

که آموختی از که این اضطراب؟

Ба посухи чунин шуъла додаш ҷавоб

به پاسخ چنین شعله دادش جواب

Ки ин бехудиҳо ки андӯхтам

که این بی‌خودی‌ها که اندوختم

зи парвонаи хеши омухтам

ز پروانه خویش آموختم

Миндоз бар боми ғайбати каманд

مینداز بر بام غیبت کمند

Дар ғайбати халқ бар худ бабанд

در غیبت خلق بر خود ببند

Нагардад ҳузурати зи ғайбати зиёд

نگردد حضورت ز غیبت زیاد

Ки худ , бастагӣ оварад ин кушод

که خود، بستگی آورد این گشاد

зи ғайбати дарин олами обу гул

ز غیبت درین عالم آب و گل

Забони ту суд ва нёсуд дил

زبان تو سود و نیاسود دل

Бдондишгиро нае посбон

بداندیشگی را نه‌ای پاسبان

Чаро дориаш дар дили худ ниҳон ?

چرا داری‌اش در دل خود نهان؟

Ба дармони з ҳар дарди ёбии наҷот

به درمان ز هر درد یابی نجات

Чаҳ дармон кунӣ бо тақозои зот

چه درمان کنی با تقاضای ذات

Ба ботини бадӣ ва ба зоҳири накӯ

به باطن بدیّ و به ظاهر نکو

Дарунро надодӣ чаро шустушӯ ?

درون را ندادی چرا شستشو؟

Бадиро з некӣ гузидӣ чунон

بدی را ز نیکی گزیدی چنان

Ки он вирд лаб бошад , ин бар забон

که آن ورد لب باشد، این بر زبان

зи айби ҳҷогў , забон қосираст

ز عیب هجاگو، زبان قاصرست

Ҳиҷои лакка писӣ шоираст

هجا لکه پیسی شاعرست

зи захми забон май хурии нон , дареғ

ز زخم زبان می‌خوری نان، دریغ

Кушояди раҳи ризқи ҷарроҳ , теғ

گشاید ره رزق جراح، تیغ

Чу ҷарроҳ , нонро зи дармони хурӣ

چو جراح، نان را ز درمان خوری

Лаби захми дузӣ ки худ нони хурӣ

لب زخم دوزی که خود نان خوری

Мпз то туоне таманнои ҳаҷв

مپز تا توانی تمنای هجو

Забони лоли беҳтар ки гуёӣ ҳаҷв

زبان لال بهتر که گویای هجو

Туро нест чун бар касе ҳеҷ ҳақ

تو را نیست چون بر کسی هیچ حق

Ба ҳаҷваши сияҳ рӯ машав чун варақ

به هجوش سیه‌رو مشو چون ورق

Буд дар ҷаҳон то дуоу сано

بود در جهان تا دعا و ثنا

Магардон забонро ба ҳарфи ҳиҷо

مگردان زبان را به حرف هجا

Маро дар сухани мазҳаб инаст , ин

مرا در سخن مذهب این است، این

Тугар мункирӣ , роҳ дигар гузин

تو گر منکری، راه دیگر گزین

Сари худ ба миқроз агар бдрўӣ

سر خود به مقراض اگر بدروی

Азон ба ки мӯии димоғии шӯй

ازان به که موی دماغی شوی

Надоранд ин айби ҷӯёни хабар

ندارند این عیب‌جویان خبر

Ки пӯшидани айб , бошад ҳунар

که پوشیدن عیب، باشد هنر

Машав хирмани айбро хӯшаи чин

مشو خرمن عیب را خوشه‌چین

зи сари канда ба , дидаи айби байн

ز سر کنده به، دیده عیب‌بین

Магари дида ?ут сохтанд аз булӯр ?

مگر دیده‌ات ساختند از بلور؟

Ки бо ӣнқадари равшанои сети кӯр

که با اینقدر روشنایی‌ست کور

Наёсоед аз гуфтугӯии дурушт

نیاساید از گفتگوی درشت

Забонат гиреҳ карда чун ғунчаи мушт

زبانت گره کرده چون غنچه مشت

Даҳони ту сӯроху ақраби забон

دهان تو سوراخ و عقرب زبان

Мабодои забони чунин дар даҳон

مبادا زبان چنین در دهان

Ба ғайр аз забон дар даҳонат , куҷо

به غیر از زبان در دهانت، کجا

Ба сӯрох , ақраб газад халқро ?

به سوراخ، عقرب گزد خلق را؟

Касоне ки чун субҳ , раҳ сар кунанд

کسانی که چون صبح، ره سر کنند

Ҷаҳонро ба оҳӣ мусаххар кунанд

جهان را به آهی مسخر کنند

Дуо чун дамидӣ машав ноумед

دعا چون دمیدی مشو ناامید

Ки субҳ аз дамӣдан буд рӯсафед

که صبح از دمیدن بود روسفید

Асар карда оҳи марои интихоб

اثر کرده آه مرا انتخاب

Ки нгзордш дар дили шаб ба хоб

که نگذاردش در دل شب به خواب

Гуруҳе ки маънӣ адо ме кунанд

گروهی که معنی ادا می‌کنند

Шикояти зи гардун чаро мекунанд ?

شکایت ز گردون چرا می‌کنند؟

Ндонанд ширин кулланмон магар ?

ندانند شیرین‌کلامان مگر؟

Ки бебаҳрааст аз навои нешикар

که بی‌بهره است از نوا نیشکر

Дарин олами сифла аз дербоз

درین عالم سفله از دیرباز

Фикандам назар бар нишебу фароз

فکندم نظر بر نشیب و فراز

Надидам ду касро зи ҳам баҳраи манд

ندیدم دو کس را ز هم بهره‌مند

Ба ҷузи ҳиммати пасту бахти баланд

به جز همت پست و بخت بلند

Таассуф чаҳ нашутур ба ҷонами шикаст

تاسف چه نشتر به جانم شکست

зи фитрати баландони кӯтоҳи даст

ز فطرت‌بلندان کوتاه‌دست

Касе метавонад зад аз барад , дам

کسی می‌تواند زد از برد، دم

Ки бо хсл бисёр , зад нақш кам

که با خَصلِ بسیار، زد نقش کم

Касеро з домон макун дасти суст

کسی را ز دامان مکن دست سست

Ки нанашаста нақшаш ба гетии дуруст

که ننشسته نقشش به گیتی درست

Асираст шодӣ ба зиндони ғам

اسیرست شادی به زندان غم

Ғарибаст дар малики давлати карам

غریب است در ملک دولت کرم

Аҷаб гар нишинад бар ин хоки суст

عجب گر نشیند بر این خاک سست

Ба ҷузи нақши по , нақши як тани дуруст

به جز نقش پا، نقش یک تن درست

Чаҳ кард онкии даст ҳунар кард боз

چه کرد آنکه دست هنر کرد باز

Буд панҷаи шамъ , соъдгдоз

بود پنجه شمع، ساعدگداز

Ҳазимат чаҳ суд аз балои кӯбаи кӯй ?

هزیمت چه سود از بلا کوبه‌کوی؟

зи мстр , варақ чин хӯрд ҳар ду рӯй

ز مسطر، ورق چین خورد هر دو روی

Касеро ки шуд содаи лавҳии шиор

کسی را که شد ساده‌لوحی شعار

Чу ойӣна сӯрат пазираст кор

چو آیینه صورت‌پذیرست کار

Надорад шикан бар дили содаи даст

ندارد شکن بر دل ساده دست

Ки баъд аз рақам , бозмонди шикаст

که بعد از رقم، بازماند شکست

Махӯр гӯли афтодагон зинҳор

مخور گول افتادگان زینهار

Ки дар хоксорӣ диҳад заҳр , мор

که در خاکساری دهد زهر، مار

Чу занбӯр , олӯда гардад ба хок

چو زنبور، آلوده گردد به خاک

Буд неш ӯ бештари саъби нок

بود نیش او بیشتر صعب‌ناک

Фиғони заъифон ба зоҳир накӯаст

فغان ضعیفان به ظاهر نکوست

Нишоед раги чанг дар зери пӯст

نشاید رگ چنگ در زیر پوست

Макаши гӯи кас аз заъфи тан , сар ба ҷайб

مکش گو کس از ضعف تن، سر به جیب

Ки мӯ нест дар чашми хуршед , айб

که مو نیست در چشم خورشید، عیب

Агар аҳди бандӣ ба кас , поси дор

اگر عهد بندی به کس، پاس دار

Ҳазар кун зи бадаҳдии рӯзгор

حذر کن ز بدعهدی روزگار

Буд хоки аҳдӣ ки сӯрат набаст

بود خاک عهدی که صورت نبست

Ба аз хӯни аҳдӣ ки басту шикаст

به از خون عهدی که بست و شکست

Дар андешаи дӯшам ба хотир расед

در اندیشه دوشم به خاطر رسید

Ки мегуфт рӯзӣ ба перӣ , мурӣд

که می‌گفت روزی به پیری، مرید

Ки эй мҳбти файзу нури худоӣ

که ای مهبط فیض و نور خدای

Марои муршиду раҳбару раҳнамоӣ

مرا مرشد و رهبر و رهنمای

зи қолати ҳамаи ваҷд , аҳли ҷаҳон

ز قالت همه وجد، اهل جهان

зи ҳоли ту дар чархи ҳафт осмон

ز حال تو در چرخ هفت آسمان

зи ҳиммати нигун , косаи ?ут чун ҳубоб

ز همت نگون، کاسه‌ات چون حباب

Чу мавҷаст саҷҷодаи ?ут рӯй об

چو موج است سجاده‌ات روی آب

Ҳамаи зикри яздон буд фикри ту

همه ذکر یزدان بود فکر تو

Фалаки ҳалқа дар гӯш аз зикри ту

فلک حلقه در گوش از ذکر تو

Буд узри ҷурми сағиру кабӣр

بود عذر جرم صغیر و کبیر

зи нақши ҳасири ту сӯрат пазир

ز نقش حصیر تو صورت‌پذیر

Аён бар замири ту асрори ғайб

عیان بر ضمیر تو اسرار غیب

Марои огаҳии бахш аз кори ғайб

مرا آگهی بخش از کار غیب

зи анҷоми олами хабари даҳ маро

ز انجام عالم خبر ده مرا

Май аз ҷоми таҳқиқи дардаи маро

می از جام تحقیق درده مرا

Ҷавонро , хирадманд , перона гуфт

جوان را، خردمند، پیرانه گفت

Ки бар мо аён нест роз наҳуфт

که بر ما عیان نیست راز نهفت

Ту сар магӯ , ҳеҷ аз ман мапурс

تو سرّ مگو، هیچ از من مپرس

Чу аз ҷони хабари пурсӣ , аз тан мапурс

چو از جان خبر پرسی، از تن مپرس

Манам колбуд , ҷони ман дайгарии сет

منم کالبد، جان من دیگری‌ست

Азу пресс , бо пурсишатгар сиррии сет

ازو پرس، با پرسشت گر سری‌ست

Чаҳ пурсӣ зи ман ғайб агар оқилӣ ?

چه پرسی ز من غیب اگر عاقلی؟

зи лоиълми алғиб чун ғофилӣ ?

ز لایعلم الغیب چون غافلی؟

Дарин коргаҳ , ғайри парвардгор

درین کارگه، غیر پروردگار

Хабар нест касро зи анҷоми кор

خبر نیست کس را ز انجام کار

Расӯли худо ҳам нагуфт аз наҳуфт

رسول خدا هم نگفت از نهفت

Ки сар магӯ , дар наёяд ба гуфт

که سرّ مگو، در نیاید به گفت

Сухани баъди азин бетааммул макун

سخن بعد ازین بی‌تامل مکن

Шарик худоем таъаққул макун

شریک خدایم تعقل مکن

Ғалат кардае , тавба кун зини суол

غلط کرده‌ای، توبه کن زین سوال

Шарик худованд бошад маҳол

شریک خداوند باشد محال

Гузорӣ каломи худоу расӯл

گذاری کلام خدا و رسول

Кунӣ гуфта бўолФзўлони қабул

کنی گفته بوالفضولان قبول