Чу хоҳӣ тамошо кунӣ аслу фаръ

چو خواهی تماشا کنی اصل و فرع

Буд айнаки дурбини айни шаръ

بود عینک دوربین عین شرع

Чу шӯи завқи худогоҳии ?ути зини сухан

چو شو ذوق خودآگاهی‌ات زین سخن

Бирав даст дар домани шаръи зан

برو دست در دامن شرع زن

Макун гӯш бар гуфта бўолФзўл

مکن گوش بر گفته بوالفضول

Тавассул макун ҷуз ба оли расӯл

توسل مکن جز به آل رسول

Чаҳ пурсӣ ту аз банда роз наҳуфт

چه پرسی تو از بنده راز نهفت

Худо гуфтааст ончӣ боист гуфт

خدا گفته است آنچه بایست گفت

Азин пеш гуфт ончии пурсӣ зи мо

ازین پیش گفت آنچه پرسی ز ما

Расӯли худо аз каломи худо

رسول خدا از کلام خدا

Мурӣдони ноқиси зи тақсири хеш

مریدان ناقص ز تقصیر خویش

Каромот банданд бар пери хеш

کرامات بندند بر پیر خویش

Набошад камолӣ чу дафъи газанд

نباشد کمالی چو دفع گزند

Сапандӣ бисӯзон барои сапанд

سپندی بسوزان برای سپند

зи сӯзи дилам , дида дорад ҳиҷоб

ز سوز دلم، دیده دارد حجاب

Арақ карда абр аз таби офтоб

عرق کرده ابر از تب آفتاب

Мгир аз паии ишқ , гӯи ақли фол

مگیر از پی عشق، گو عقل فال

Ки бо ҳам нҷўшнди шеру ғизол

که با هم نجوشند شیر و غزال

Надоранд завқи ҳавас , аҳли дард

ندارند ذوق هوس، اهل درد

зи ҷӯши афканди дегро оби сард

ز جوش افکند دیگ را آب سرد

Садафи вор , мушкил буд бе шикаст

صدف‌وار، مشکل بود بی‌شکست

Ки ояд дили поки тинат ба даст

که آید دل پاک‌طینت به دست

Парешон чу шуд дил , кунад файзи сар

پریشان چو شد دل، کند فیض سر

Диҳад дар парокандагии дона бар

دهد در پراکندگی دانه بر

Фазояд тараб , доғ , девона ро

فزاید طرب، داغ، دیوانه را

Чироғон , буд ид , парвона ро

چراغان، بود عید، پروانه را

зи дили сӯии худ раҳ баранд аҳли ҳол

ز دل سوی خود ره برند اهل حال

Дар ойӣнаи бенанди акси ҷамол

در آیینه بینند عکس جمال

Бар афтодагон по мазан зинҳор

بر افتادگان پا مزن زینهار

Буд нахли афтодаро , шуълаи бор

بود نخل افتاده را، شعله بار

Машав парда даргар сабои нестӣ

مشو پرده‌در گر صبا نیستی

Мҷуи ганҷ ,гар аждаҳои нестӣ

مجو گنج، گر اژدها نیستی

Нкўождҳоиии сети марди хасис

نکواژدهایی‌ست مرد خسیس

Ки бо ганҷи гавҳар буд хоки лӣс

که با گنج گوهر بود خاک‌لیس

Карам пеша кун то макрами шӯй

کرم پیشه کن تا مکرّم شوی

Қадами пеш на то мақдами шӯй

قدم پیش نه تا مقدّم شوی

Касеро ки ҳиммат ба кор оядаш

کسی را که همت به کار آیدش

Сазадгар зи таъзим , ор оядаш

سزد گر ز تعظیم، عار آیدش

Тавозуъи зи манъами хасисӣ буд

تواضع ز منعم خسیسی بود

Нигаҳдории песа , писӣ буд

نگهداری پیسه، پیسی بود

?герат май хулди хори хори карам

گرت می‌خلد خار خار کرم

Тавозуъ макун сарф , ҷои дирам

تواضع مکن صرف، جای درم

Тиҳии каф ба айби ғанӣ гӯ макуш

تهی کف به عیب غنی گو مکوش

Ки айбаст зардору зари айби пӯш

که عیب است زردار و زر عیب‌پوش

Надонад дили озурдаи зебоу зишт

نداند دل آزرده زیبا و زشت

Бар мурда , болин чаҳ дебо , чаҳ хишт

بر مرده، بالین چه دیبا، چه خشت

Такаббур кунад марди днёпрст

تکبّر کند مرد دنیاپرست

Шавад саргарон , хӯша чун донаи баст

شود سرگران، خوشه چون دانه بست

Гар инаст дорандаро зиндагӣ

گر این است دارنده را زندگی

Тиҳии кӣсагӣ ба зи дорандагӣ

تهی‌کیسگی به ز دارندگی

Ба ҳар рқъаҳи хирқа сад маҳзараст

به هر رقعه خرقه صد محضرست

Ки дарвешӣ аз хоҷагӣ беҳтараст

که درویشی از خواجگی بهترست

Заъифӣ буд ба зи тани парварӣ

ضعیفی بود به ز تن‌پروری

Ма нав азизаст аз лоғарӣ

مه نو عزیزست از لاغری

Ма аз кигар имдод ҷӯяд равост

مِه از کِه گر امداد جوید رواست

Барояд зи паҳлавии чап , теғи рост

برآید ز پهلوی چپ، تیغ راست

Ба ноомўздаҳи мФрмои кор

به ناآموزده مفرمای کار

Ки дар равшаноӣ чу нураст нор

که در روشنایی چو نورست نار

Ба чашми ту равшани намояди зи давр

به چشم تو روشن نماید ز دور

Агар дида созад касе аз булӯр

اگر دیده سازد کسی از بلور

Кунад хом аз пухтаи пайдо , шароб

کند خام از پخته پیدا، شراب

Ки беҳтари шиносади сабуро , зи об ?

که بهتر شناسد سبو را، ز آب؟

Ба чаҳ дрниФтӣ , ки аз роҳи давр

به چَه درنیفتی، که از راه دور

Намояди яке , оби ширину шӯр

نماید یکی، آب شیرین و شور

Ба оби риёи куштаи сабзи ин чаман

به آب ریا کشته سبز این چمن

Махӯр гӯли ъамомаи норван

مخور گول عمامه نارون

Паии бадара зоҳид фишонд ашки ноб

پی بدره زاهد فشاند اشک ناب

Буд доми сайёди моҳӣ дар об

بود دام صیاد ماهی در آب

Дилати мурдау хоҳишат зинда аст

دلت مرده و خواهشت زنده است

Балӣ , дом дар хок гӣранда аст

بلی، دام در خاک گیرنده است

Чу хоҳӣ ба дили сими Ҷайҳуни кашӣ

چو خواهی به دل سیم جیحون کشی

Нафасро ба гирдоби воруни кашӣ

نفس را به گرداب وارون کشی

Буд чораи зарқ , мушкили падед

بود چاره زرق، مشکل پدید

Буд қуфли васвос , худ бе калид

بود قفل وسواس، خود بی‌کلید

Насиҳати шинави гӯи миФзо касе

نصیحت شنو گو میفزا کسی

Ки дорад димоғи насиҳатгарӣ ?

که دارد دماغ نصیحت‌گری؟

Ба даст омадат гарчи беранҷ , ганҷ

به دست آمدت گرچه بی‌رنج، گنج

Мадаи музди муздури нобардаи ранҷ

مده مزد مزدور نابرده رنج

зи душмани бтар , ёр хашм овараст

ز دشمن بتر، یار خشم‌آورست

Шавад талхтар , ончӣ ширин тараст

شود تلخ‌تر، آنچه شیرین‌ترست

з нашутур шавад раги ҷароҳат пазир

ز نشتر شود رگ جراحت‌پذیر

Чаҳ ҳосили з печиданаш дар ҳарир

چه حاصل ز پیچیدنش در حریر

Мазан лоф , гӯи марди лоф аз дурӯғ

مزن لاف، گو مرد لاف از دروغ

Ки субҳ нахустин надорад фурӯғ

که صبح نخستین ندارد فروغ

Хато аз асилон набошад савоб

خطا از اصیلان نباشد صواب

Сабки сари мабодо касе чун ҳубоб

سبک‌سر مبادا کسی چون حباب

Садаф дорад аз бурдбории сабот

صدف دارد از بردباری ثبات

Ҳубоби сабки сар буд кам ҳаёт

حباب سبک‌سر بود کم‌حیات

?герати асли хоҳиш буд эй ҳаким

گرت اصل خواهش بود ای حکیم

Кунад олимиро гадо , як Карим

کند عالمی را گدا، یک کریم

Хатои ҳам з бахшанда бошад савоб

خطا هم ز بخشنده باشد صواب

Ба даврон задан ҷом бахшад шароб

به دوران زدن جام بخشد شراب

Ба дарё кунад мавҷи абрӯи тнк

به دریا کند موج ابرو تُنُک

Ки чун зуҳд хушкасту хушкии хунак

که چون زهد خشک است و خشکی خُنُک

Назар бар тиҳӣ дидагон нест нағз

نظر بر تهی‌دیدگان نیست نغز

Чаҳ ҳосили зи бодоми нобастаи мағз ?

چه حاصل ز بادام نابسته مغز؟

Мазан чанг дар домани ҳирсу оз

مزن چنگ در دامن حرص و آز

Ки мард аз қаноат шавад бе ниёз

که مرد از قناعت شود بی‌نیاز

Ҳаваси малики дайнро з бунёд кунад

هوس ملک دین را ز بنیاد کند

Амӣрӣ кунад нафаси аммора чанд ?

امیری کند نفس امّاره چند؟

Бипарҳез азон қавми ноҳақи шинос

بپرهیز ازان قوم ناحق‌شناس

Ки ҳақи намакро надоранд пос

که حق نمک را ندارند پاس

Чаҳ шӯриш фиканданд дар анҷуман

چه شورش فکندند در انجمن

Намаки хўоргони намакдони шикан

نمک‌خوارگان نمکدان‌شکن

Мадони даъвии тираи рӯзони газоф

مدان دعوی تیره‌روزان گزاف

Ки дар чашма ҷӯшад зи гул , оби соф

که در چشمه جوشد ز گل، آب صاف

Ба як ҳарфи рангин , лаби ҳӯшманд

به یک حرف رنگین، لب هوشمند

Забонро кушояди зи сад солаи банд

زبان را گشاید ز صد ساله بند

зи маънии ҷаҳони пари зи нақш ва нигор

ز معنی جهان پر ز نقش و نگار

Туро чашм бар сӯрати ойӣнаи вор

تو را چشم بر صورت آیینه‌وار

Чу симоб то ним ҷонят ҳаст

چو سیماب تا نیم جانیت هست

Мадаи доман бе қарории зи даст

مده دامن بی‌قراری ز دست

зи мурдани дилами ҷуз ба ин шод нест

ز مردن دلم جز به این شاد نیست

Ки рӯзи ҷазо аз касам дод нест

که روز جزا از کسم داد نیست

Диламро тнки зарфӣ Эй дода даст

دلم را تُنُک ظرفی‌ای داده دست

Ки бар сангам аз шиша уфтад шикаст

که بر سنگم از شیشه افتد شکست

зи танагии чунон олам омад ба ҳам

ز تنگی چنان عالم آمد به هم

Ки на ҷои шодии сет , на ҷои ғам

که نه جای شادی‌ست، نه جای غم

Зиҳии вусъати осмони ду ранг

زهی وسعت آسمان دو رنگ

Ки бар тор мӯе кунад ҷои танг

که بر تار مویی کند جای تنگ

Чу аз дард , ғам бар худ осон кунам

چو از درد، غم بر خود آسان کنم

Агар дард набӯд , чаҳ дармон кунам ?

اگر درد نبود، چه درمان کنم؟

Мадаи гӯи ғам аз даст , бедод ро

مده گو غم از دست، بیداد را

Куҷо май барам хотири шод ро

کجا می‌برم خاطر شاد را

зи гулшан , пай гул нагирам суроғ

ز گلشن، پی گل نگیرم سراغ

Шавад равшан аз лолаам чашми доғ

شود روشن از لاله‌ام چشم داغ

Кӣ аз ғам буд бок , девона ро

کی از غم بود باک، دیوانه را

Чаҳ нуқсони зи сайлоб , вайрона ро

چه نقصان ز سیلاب، ویرانه را

Сари ман ба доғ ҷунун шуд гарав

سر من به داغ جنون شد گرو

Хиради гӯи сари хеши гир ва бирав

خرد گو سر خویش گیر و برو

Буд ташти оташи зи доғам ба сар

بود طشت آتش ز داغم به سر

Ки бозор савдо шавад гарм тар

که بازار سودا شود گرم‌تر

Нашуд хоҳишами нафасро поимзд

نشد خواهشم نفس را پایمزد

Тиҳии кӣса шарманда бошад зи дузд

تهی‌کیسه شرمنده باشد ز دزد

Ба дарди дилам кӣ даво мерасад ?

به درد دلم کی دوا می‌رسد؟

Асар меравад , то дуо ме расад

اثر می‌رود، تا دعا می‌رسد

Агар мӯрам ояд ба ҳамсоягӣ

اگر مورم آید به همسایگی

Шавад худфуруш аз тнки моиагӣ

شود خودفروش از تُنُک‌مایگی

Чаҳ шудгар дил аз нағма аз ҳуш рафт

چه شد گر دل از نغمه از هوش رفت

Казин гӯш омад , взон гӯш рафт

کزین گوش آمد، وزآن گوش رفت

Суҷудам ба он тоқ абрӯ равост

سجودم به آن طاق ابرو رواست

Ки ояд ба миҳроби каҷ , қиблаи рост

که آید به محراب کج، قبله راست

Буд ният , ошуфтаеро ҳалол

بود نیت، آشفته‌ای را حلال

Ки дар шонаи зулфи дидаи сети фол

که در شانه زلف دیده‌ست فال

Марои доим аз глФрўш аст дод

مرا دایم از گلفروش است داد

Ки бар андалебон кунад гули мурод

که بر عندلیبان کند گل مراد

зи баси тираи сӯзади чароғи сухан

ز بس تیره سوزد چراغ سخن

Сухан ҳам надорад димоғи сухан

سخن هم ندارد دماغ سخن

Шуд аз шоирии иззатами бартараф

شد از شاعری عزتم برطرف

Гҳрсозии оради шикасти садаф

گهرسازی آرد شکست صدف

Ҷӯй ба зи сад малики Кайхусравӣ

جوی به ز صد ملک کیخسروی

Ки худ кории онро ва худ бдрўӣ

که خود کاری آن را و خود بدروی

Ба хокистар аз малики худ сохтан

به خاکستر از ملک خود ساختن

Ба аз чанг дар кишвар андохтан

به از چنگ در کشور انداختن

Надорад шарар гарчи дар санги тоб

ندارد شرر گرچه در سنگ تاب

Кунад дар ҷилои ватани изтироб

کند در جلای وطن اضطراب

Гуҳарро ки бар тоҷ ва тахтаст умед

گهر را که بر تاج و تخت است امید

Ба роҳи садаф , чашм гашта сифед

به راه صدف، چشم گشته سفید

Азон лаълро наъл дар оташ аст

ازان لعل را نعل در آتش است

Ки ҷои лаълро дар Бадахшон хуш аст

که جا لعل را در بدخشان خوش است

Хӯрд оби ҳаркаси зи обишхурӣ

خورد آب هرکس ز آبشخوری

Ба ҷое буд майл ҳар унсурӣ

به جایی بود میل هر عنصری

Сабк сар кунад тарки маъвои хеш

سبک‌سر کند ترک ماوای خویش

Ба доман буд кӯҳро пои хеш

به دامن بود کوه را پای خویش

Ба сӯрат буд хор , ғурбати насиб

به صورت بود خار، غربت نصیب

Мабодо касе ғайри маънӣ , ғариб

مبادا کسی غیر معنی، غریب

Ғубор оварад аз ватангар сабо

غبار آورد از وطن گر صبا

Ба чашми ғарибон буд тўтё

به چشم غریبان بود توتیا

Ки дидаи сети тнҳоншинӣ чу ман ?

که دیده‌ست تنهانشینی چو من؟

Бадан дар ғарибӣу ҷон дар ватан

بدن در غریبیّ و جان در وطن

з бас дода ғурбати диламро фиреб

ز بس داده غربت دلم را فریب

зи ҷои дрнёбм ба назми ғариб

ز جا درنیابم به نظم غریب

Чаҳ ҳайратгар аз худ ҳазар мекунам ?

چه حیرت گر از خود حذر می‌کنم؟

Ба худ ҳам ғарибона сар ме кунам

به خود هم غریبانه سر می‌کنم

Агар дар ватан марг гардад насиб

اگر در وطن مرگ گردد نصیب

Буд беҳтар аз зинда бӯдани ғариб

بود بهتر از زنده بودن غریب

зи бас каз ғарибии дил афсурда ам

ز بس کز غریبی دل‌افسرده‌ام

Ту гӯйӣ ки дар зиндагӣ мурда ам

تو گویی که در زندگی مرده‌ام

Ба ғурбат , чу мӯ бар сари оташам

به غربت، چو مو بر سر آتشم

Ба ин заъф , чун бори ғурбати кашам ?

به این ضعف، چون بار غربت کشم؟

Дарахтӣ ки афкандаш аз пой , бахт

درختی که افکندش از پای، بخت

Ба гулхани кшдшохш аз боғ , рахт

به گلخن کشدشاخش از باغ، رخت

Бар он Кебек , шоҳин тараҳҳум кунад

بر آن کبک، شاهین ترحّم کند

Ки чун байза кард , ошён гум кунад

که چون بیضه کرد، آشیان گم کند

Тараҳҳум бар он сайд бошад зарур

ترحّم بر آن صید باشد ضرور

Каз обишхури хеши афтодаи давр

کز آبشخور خویش افتاده دور

Агар булбулӣ гум кунад ошён

اگر بلبلی گم کند آشیان

Ба чашмаши намояди қафас , бӯстон

به چشمش نماید قفس، بوستان

Чу моҳии зи сарчашмаи афтодаи давр

چو ماهی ز سرچشمه افتاده دور

Сӯии тоба аш мекашад бахти шӯр

سوی تابه‌اش می‌کشد بخت شور

Баду некро ҷо ба момн хуш аст

بد و نیک را جا به مامن خوش است

Агар хор , агар гул , ба гулшан хуш аст

اگر خار، اگر گل، به گلشن خوش است

Ба гетӣ агар подшо , вар гадост

به گیتی اگر پادشا، ور گداست

Чу афтод аз ҷои худ , бенавост

چو افتاد از جای خود، بینواست