Ба саҳрои магари сояаш пои фишурд ?
به صحرا مگر سایهاش پا فشرد؟
Ки дар хок , хӯн дар дили лолаи мард
که در خاک، خون در دل لاله مرد
Ба дарё агар акс дар об ронад
به دریا اگر عکس در آب راند
Ба батни садаф дар ғалтон намонад
به بطن صدف دُرّ غلتان نماند
Шикастаи сет аз сояаш осмон
شکستهست از سایهاش آسمان
Ҳаминаст агар ҳаст бори гарон
همین است اگر هست بار گران
Чу аксаш ба дарё шавад худфуруш
چو عکسش به دریا شود خودفروش
Садафро гаронии фурушад ба гӯш
صدف را گرانی فروشد به گوش
Фитад сояаш бар фалакгар ба фарз
فتد سایهاش بر فلک گر به فرض
Кунад осмони рифъат аз хок , қарз
کند آسمان رفعت از خاک، قرض
Набӯдӣ агар пой ӯ дар миён
نبودی اگر پای او در میان
намедошт маънӣ , сипоҳи гарон
نمیداشت معنی، سپاه گران
Ба майдони саъй ӣ ки афшурдаи по
به میدان سعیی که افشرده پا
Гарони хӯрда бар гӯш , ҳарфи баҳо
گران خورده بر گوش، حرف بها
зи болояши анҷуми шиносон ба зер
ز بالایش انجمشناسان به زیر
Шиносанд сайёраро дайри дайр
شناسند سیاره را دیر دیر
зи хрқи фалаки бас ки дорад ҳиҷоб
ز خرق فلک بس که دارد حجاب
Ба андозаи тани нёшомди об
به اندازه تن نیاشامد آب
Ба қаҳт ва ғло нест табъаши далер
به قحط و غلا نیست طبعش دلیر
Насозад шиками ҳаргиз аз донаи сайр
نسازد شکم هرگز از دانه سیر
Фалак бар сараш карда ахтари нисор
فلک بر سرش کرده اختر نثار
Вале нақши поиш азон карда ор
ولی نقش پایش ازان کرده عار
Чҳо чархи атлас ба ҳам бофта
چها چرخ اطلس به هم بافته
Ки ҷои гулӣ бар ҷлш ёфта
که جای گلی بر جلش یافته
Равад роҳи борӣкро хуши чунон
رود راه باریک را خوش چنان
Ки боринди сайл аз мижаи ошиқон
که بارند سیل از مژه عاشقان
Ба найранг бар карда нақши паланг
به نیرنگ بر کرده نقش پلنگ
Вагарна ки сайлобро карда ранг ?
وگرنه که سیلاب را کرده رنگ؟
зи дандон ӯ кӯҳ дорад хабар
ز دندان او کوه دارد خبر
Ки аз лолаи дандон наад бар ҷигар
که از لاله دندان نهد بر جگر
Кашад фили бонгар зи нилаш ба санг
کشد فیلبان گر ز نیلش به سنگ
Барояд хами нили гардуни зи ранг
برآید خم نیل گردون ز رنگ
Гар аз соя аш нест умедвор
گر از سایهاش نیست امیدوار
Чаро дар замини мондаи тухми виқор ?
چرا در زمین مانده تخم وقار؟
Мусаввир кашад сӯраташгар ба санг
مصوّر کشد صورتش گر به سنگ
зи сангиниаш бишиканади санг , ранг
ز سنگینیاش بشکند سنگ، رنگ
Ба тамкин фишорад чу бар хоки пой
به تمکین فشارد چو بر خاک پای
Билразад замин ва биҷунбад зи ҷой
بلرزد زمین و بجنبد ز جای
Назд бодмши боди сарсари нафас
نزد بادمش باد صرصر نفس
Ба поиш буд на фалаки як ҷарас
به پایش بود نه فلک یک جرس
Замин оварад сояашро ба даст
زمین آورد سایهاش را به دست
Ки бозори тамкини наёбади шикаст
که بازار تمکین نیابد شکست
намедоштгар мехи кӯбии чунин
نمیداشت گر میخکوبی چنین
Сабк тар набӯдӣ касе аз замин
سبکتر نبودی کسی از زمین
Нҷнбондаҳ бероҳ , поиши ҷарас
نجنبانده بیراه، پایش جرس
Тааммули зи сайлоб , кам дидаи кас
تامل ز سیلاب، کم دیده کس
Нагардад буриши нози сабзони сифед
نگردد برش ناز سبزان سفید
Чунин саргарони сабки по ки дид ?
چنین سرگران سبکپا که دید؟
зи сарсари гарави барда бо ин шиква
ز صرصر گرو برده با این شکوه
Ба суръат ки дидаи сет чун бод , кӯҳ ?
به سرعت که دیدهست چون باد، کوه؟
Барояд чунон кӯҳро бар фароз
برآید چنان کوه را بر فراز
Ки вақти иҷобат , ба гардун , намоз
که وقت اجابت، به گردون، نماز
Хиромон чу ояд зи боло ба зер
خرامان چو آید ز بالا به زیر
намегардад аз диданаши дидаи сайр
نمیگردد از دیدنش دیده سیر
Заминро кашандашгар аз зери пой
زمین را کشندش گر از زیر پای
зи сангинӣ тан наҷунбад зи ҷой
ز سنگینی تن نجنبد ز جای
зи дандони хартум , ҳангоми кин
ز دندان خرطوم، هنگام کین
براردи ду даст аз яке остин
برآرد دو دست از یکی آستین
Чу хартуми худро гузорад ба об
چو خرطوم خود را گذارد به آب
Аҷаб нест дарё шавадгар сароб
عجب نیست دریا شود گر سراب
Чу аз пушташ ояд фурӯи фили бон
چو از پشتش آید فرو فیلبان
Гузорад қадам бар сари ломакон
گذارد قدم بر سر لامکان
Ба болой ӯ фили бон , бе газоф
به بالای او فیلبان، بی گزاف
Чу симурғ бар қуллаи кӯҳи қоф
چو سیمرغ بر قله کوه قاف
з бас шуд гарони бор аз мағзи ҳуш
ز بس شد گرانبار از مغزِ هوش
Фурӯи баради сар , гарданашро ба дӯш
فرو برد سر، گردنش را به دوش
Ду дандонаш аз тавқи зар дар назар
دو دندانش از طوق زر در نظر
Буд шамъи кофурӣу тоҷи зар
بود شمع کافوری و تاج زر
Наёрад фурӯи сар ба чархи нижанд
نیارد فرو سر به چرخ نژند
з хартум дорад димоғии баланд
ز خرطوم دارد دماغی بلند
Ду дандони хартуми он фили маст
دو دندان خرطوم آن فیل مست
Чу як остин дар миёни ду даст
چو یک آستین در میان دو دست
зи машриқи нигоҳаш ба мағриби замин
ز مشرق نگاهش به مغربزمین
Ки чашмаш буд айнаки дурбин
که چشمش بود عینک دوربین
Агар гардад овози зангаши баланд
اگر گردد آواز زنگش بلند
Дами сувар то ҳашар уфтад ба банд
دم صور تا حشر افتد به بند
Фалаки паст дар ҷанби болой ӯ
فلک پست در جنب بالای او
Замини танг бар нақши як пой ӯ
زمین تنگ بر نقش یک پای او
Гиронмоягӣ дода он поя аш
گرانمایگی داده آن پایهاش
Ки санадон шавад тоба дар соя аш
که سندان شود تابه در سایهاش
зи паҳлавӣ ӯ чархро рафтаи об
ز پهلوی او چرخ را رفته آب
Чу далви тиҳии монда дар офтоб
چو دلو تهی مانده در آفتاب
Тавоно вале баҳри тадбиру фан
توانا ولی بهر تدبیر و فن
з хартум дорад Асои ҷузви тан
ز خرطوم دارد عصا جزو تن
Ба дандон фиканда сет дар шаҳр , шӯр
به دندان فکندهست در شهر، شور
з ҳар дасти боло , буд дасти зӯр
ز هر دست بالا، بود دست زور
Ба як ҳамла бар ҳам занад лашгарӣ
به یک حمله بر هم زند لشگری
Ба як дам мусаххар кунад кишварӣ
به یک دم مسخر کند کشوری
Мусаллаҳ чу гардад паии корзор
مسلّح چو گردد پی کارزار
Буд осмонро аз оҳани ҳисор
بود آسمان را از آهن حصار
Чаҳ сафҳо ки бар ҳам занад рӯзи кин
چه صفها که بر هم زند روز کین
Ба размӣ ки васфаш кунам баъд аз ин
به رزمی که وصفش کنم بعد از این
* * *
***
Балои фитнаро боз дар ме занад
بلا فتنه را باز در میزند
Магари субҳи шамшер сар мезанад ?
مگر صبح شمشیر سر میزند؟
з ҳар гӯша сар кард сайлоби зӯр
ز هر گوشه سر کرد سیلاب زور
зи шӯриши ҷаҳони гашти дарёии шӯр
ز شورش جهان گشت دریای شور
Ғубори он қадри сӯй афлок шуд
غبار آنقدر سوی افلاک شد
Ки қутби фалак , марказ хок шуд
که قطب فلک، مرکز خاک شد
Падаргар азин қисса ёбад хабар
پدر گر ازین قصه یابد خبر
зи модари зира пӯш зояд писар
ز مادر زرهپوش زاید پسر
Чунон теғи кинро шуд оташи баланд
چنان تیغ کین را شد آتش بلند
Ки аз ҷои ҷаҳди ҷавҳараш чун сапанд
که از جا جهد جوهرش چون سپند
зи нӯки синон , осмони суфтаи гӯш
ز نوک سنان، آسمان سفته گوش
зи наъли сутурон , замини ҷбаҳи пӯш
ز نعل ستوران، زمین جبّهپوش
зи шамшери мардони оҳани шикоф
ز شمشیر مردان آهنشکاف
Шудаи теғро теғи дигари ғилоф
شده تیغ را تیغ دیگر غلاف
намеояд аз найза чун тир , кор
نمیآید از نیزه چون تیر، کار
Буд як сари тир , сад найзаи вор
بود یک سر تیر، صد نیزهوار
Ҷаҳон шуд чунон пари зи мардони ҷанг
جهان شد چنان پر ز مردان جنگ
Ки бар акс , шуд ҷо дар ойӣнаи танг
که بر عکس، شد جا در آیینه تنگ
Камонро чунон гӯша ҳо шуд баланд
کمان را چنان گوشهها شد بلند
Ки шуд бар фалаки нохуни тири банд
که شد بر فلک ناخن تیر بند
ТФки норасидаи зи ҷӯшу хурӯш
تفک نارسیده ز جوش و خروش
Ки доруӣ беҳушӣ аш дода ҳуш
که داروی بیهوشیاش داده هوش
Чу нахли шукуфа дар он бум ва бар
چو نخل شکوفه در آن بوم و بر
Ялон карда чодари зи дастори сар
یلان کرده چادر ز دستار سر
Ба пайкони тири устихони сохта
به پیکان تیر استخوان ساخته
Уқоби хаданги ошёни сохта
عقاب خدنگ آشیان ساخته
Ба хӯни ғарқаи домани сипарҳои курк
به خون غرقه دامن سپرهای کرک
зи шамшер чун лола шуд тарки тарк
ز شمشیر چون لاله شد ترک ترک
Сари сода бар найза бе шумор
سر ساده بر نیزه بیشمار
Ҷаҳони пари зи ойӣнаи дастаи дор
جهان پر ز آیینه دستهدار
зи хашми тФки доғҳо бар ҷигар
ز خشم تفک داغها بر جگر
Бар он доғҳо пунба аз мағзи сар
بر آن داغها پنبه از مغز سر
Кашад мавҷи хӯни ғоза бар рӯй моҳ
کشد موج خون غازه بر روی ماه
Хӯрд ғӯта дар хӯни моҳӣ , нигоҳ
خورد غوطه در خون ماهی، نگاه
Шудаи тир бар худ баланди он қадр
شده تیر بر خود بلند آنقدر
Ки чун ғунчаи гӯйии баровардаи пар
که چون غنچه گویی برآورده پر
зи баси рехти болои ҳам дасти мард
ز بس ریخت بالای هم دست مرد
Замини чанг дар чанг ноҳид кард
زمین چنگ در چنگ ناهید کرد
зи қайди бадан , новаки коргар
ز قید بدن، ناوک کارگر
Диҳад тоири рӯҳро болу пар
دهد طایر روح را بال و پر
Далерӣ ки гирад кмндоФкнш
دلیری که گیرد کمندافکنش
Кунад муҳра бо мор дар гарданаш
کند مهره با مار در گردنش
Чу холӣ шудаи хоки дашти набард
چو خالی شده خاک دشت نبرد
Тан кушта шуд хок ва гардид гирд
تن کشته شد خاک و گردید گرد
Буд мушкил аз зарби гурзи гарон
بود مشکل از ضرب گرز گران
Ҷудо кардани мағз аз устихон
جدا کردن مغز از استخوان
Синон чун шумор аз сарон барграфт
سنان چون شمار از سران برگرفت
Мукаррар ғалат кард ва аз сар гирифт
مکرر غلط کرد و از سر گرفت
Чу теғи афканди даст аз пайкарӣ
چو تیغ افکند دست از پیکری
Хӯрд силиаш бар рухи дайгарӣ
خورد سیلیاش بر رخ دیگری
Далерони шамшерзан беш ва кам
دلیران شمشیرزن بیش و کم
Бихуфтанд дар сояи теғи ҳам
بخفتند در سایه تیغ هم
Ба теғи ду дами бас ки пардохтанд
به تیغ دو دم بس که پرداختند
Ба як дами ҳамаи кор ҳам сохтанд
به یک دم همه کار هم ساختند
Кунад теғ дар синаҳо чок азон
کند تیغ در سینهها چاک ازان
Ки бодӣ хӯрд бар дили прдлон
که بادی خورد بر دل پردلان
Азон рзмгаҳи ҷони бурноу пер
ازان رزمگه جان برنا و پیر
Гурезон , вале рахнаи сӯфори тир
گریزان، ولی رخنه سوفار تیر
Башу даст аз шишаи ному нанг
بشو دست از شیشه نام و ننگ
Бароед чу пои таҳаввур ба санг
براید چو پای تهوّر به سنگ
Дару дашти дарёӣ хӯн шуд тамом
در و دشت دریای خون شد تمام
Зира , моҳии даштро гашти дом
زره، ماهی دشت را گشت دام
Ялонро чунон мурдаи хӯн дар дарун
یلان را چنان مرده خون در درون
Ки аз захми шан хӯн наёяд бурун
که از زخمشان خون نیاید برون
Ба сад рахнаи шамшер хуш ме бурид
به صد رخنه شمشیر خوش میبرید
Ба дандонаи син , алиф ме кашид
به دندانه سین، الف میکشید
Чаҳ ғами рӯзи майдони зи саргаштагӣ ?
چه غم روز میدان ز سرگشتگی؟
Мабод аз дами теғ , баргаштагӣ
مباد از دم تیغ، برگشتگی
зи бозандагони ҳавоу ҳавас
ز بازندگان هوا و هوس
Ба сарбозии найза , кам буд кас
به سربازی نیزه، کم بود کس
Рибоед сар аз тани зи болоравӣ
رباید سر از تن ز بالاروی
Мабодо ки аз найзаи ғофили шӯй
مبادا که از نیزه غافل شوی
зи новаки илмҳо зи по то ба сар
ز ناوک علمها ز پا تا به سر
Чу пой кабӯтар баровард пар
چو پای کبوتر برآورد پر
Ба гардон гузидан дар он корзор
به گردان گزیدن در آن کارزار
Кунад сояи тирҳо кори мор
کند سایه تیرها کار مار
зи гурзи устихони сару поу даст
ز گرز استخوان سر و پا و دست
Шуданд аз шикасти эмин , аз баси шикаст
شدند از شکست ایمن، از بس شکست
Шуд аз оби пайкон дар он бӯстон
شد از آب پیکان در آن بوستان
Хам аз миваи фатҳ , шохи камон
خم از میوه فتح، شاخ کمان
Назарҳо зи назораи ханҷар шуда
نظرها ز نظّاره خنجر شده
зи хӯн , чашми мардуми диловар шуда
ز خون، چشم مردم دلاور شده
Зада мавҷи хӯн , дами зи тӯфони Нӯҳ
زده موج خون، دم ز طوفان نوح
Шудаи ҷавҳари теғ , савҳони рӯҳ
شده جوهر تیغ، سوهان روح
Ситезандаро теғи кини дастгир
ستیزنده را تیغ کین دستگیر
Гурезандаро рахна , сӯфори тир
گریزنده را رخنه، سوفار تیر
Сар аз бас ки афтод бар икдгр
سر از بس که افتاد بر یکدگر
Кдўхонаҳ шуд , хонаи зини зи сар
کدوخانه شد، خانه زین ز سر
Фитодаи ҳарифони зи хӯн дар шароб
فتاده حریفان ز خون در شراب
зи пайкони дили хастаи дуздидаи об
ز پیکان دل خسته دزدیده آب
зи хӯни лолаи гавани қуббаҳои сипар
ز خون لالهگون قبههای سپر
Чу дар арсаи боғ , гулҳои тар
چو در عرصه باغ، گلهای تر
Чу гул сурх гардӣда аз хӯни изор
چو گل سرخ گردیده از خون عذار
Забонҳо чу сӯсани фитодаи зи кор
زبانها چو سوسن فتاده ز کار
Синони ҳалқа дръ кардӣ шумор
سنان حلقه درع کردی شمار
Чу соҳиби дилон , ҳалқаи зулфи ёр
چو صاحبدلان، حلقه زلف یار
Ҷаҳони зи оби шамшери Аммон шуда
جهان ز آب شمشیر عمّان شده
зи хӯни панҷаҳо шохи марҷон шуда
ز خون پنجهها شاخ مرجان شده
зи шамшер , аз хӯни равони равадҳо
ز شمشیر، از خون روان رودها
Қафасҳои оҳан , каллаи худҳо
قفسهای آهن، کلهخودها
Гурезади хаёл аз набардии чунин
گریزد خیال از نبردی چنین
зи ойӣна дар қалъаи оҳанӣн
ز آیینه در قلعه آهنین
Бар аъдои шаҳ , бастаи роҳи гурез
بر اعدای شه، بسته راه گریز
Ткоўр дар оҳан чу шамшери тез
تکاور در آهن چو شمشیر تیز
Камонро буд гарчи зӯроварӣ
کمان را بود گرچه زورآوری
Нишоед гузашт аз синони срсрӣ
نشاید گذشت از سنان سرسری