зи мардон буд шукри пайкон ба ҷо

ز مردان بود شکر پیکان به جا

Ки дил медиҳад , дили зи ҷои рафта ро

که دل می‌دهد، دل ز جا رفته را

Яке гурзрогар фишурдӣ ба мушт

یکی گرز را گر فشردی به مشت

Нмондии зи аъзоаши чизеи дуруст

نماندی ز اعضاش چیزی درست

Яке дар қалам кардани хушк ва тар

یکی در قلم کردن خشک و تر

Шикофаши ду сар карда теғи ду сар

شکافش دو سر کرده تیغ دو سر

Чунон гарм шуд дастбурди ялон

چنان گرم شد دستبرد یلان

Ки помол гардид аҷал дар миён

که پامال گردید اجل در میان

Ҳамаи тан , бару паҳлуу пушт , дил

همه تن، بر و پهلو و پشت، دل

Саропоӣ чун ғунчаи як мушти дил

سراپای چون غنچه یک مشت دل

Азин фавҷ , гардӣ ба дарё расед

ازین فوج، گردی به دریا رسید

Ба дарёи нами обро хоки чид

به دریا نم آب را خاک چید

Шавад гарм , ҳангома раст хез

شود گرم، هنگامه رست‌خیز

Замони фитнаи бору замини фитнаи хез

زمان فتنه‌بار و زمین فتنه‌خیز

зи сарнайзаи сарсабзи олами чунон

ز سرنیزه سرسبز عالم چنان

Ки то сабза чарх хӯрд об азон

که تا سبزه چرخ خورد آب ازان

зи баси теғу пайкону гурзу табар

ز بس تیغ و پیکان و گرز و تبر

Ҷаҳон гашта дукони фӯлодгар

جهان گشته دکان فولادگر

зи қаҳти саломат дар он анҷуман

ز قحط سلامت در آن انجمن

Хӯриш буд шамшеру пӯшиши кафан

خورش بود شمشیر و پوشش کفن

Агар кӯҳ қофаст агар баҳри нил

اگر کوه قاف است اگر بحر نیل

Буд луқмаи пеши дандони фил

بود لقمه پیش دندان فیل

зи баси кӯҳи оҳан дар он дашти кин

ز بس کوه آهن در آن دشت کین

Шудаи риш , кӯҳони гови замин

شده ریش، کوهان گاو زمین

Арӯси зафарро дар он корзор

عروس ظفر را در آن کارزار

Сару гардани ойӣнаи дастаи дор

سر و گردن آیینه دسته‌دار

Ниҳодаи ялони захмро бар канор

نهاده یلان زخم را بر کنار

Ба хӯни панҷаи оғиштаи қассоби вор

به خون پنجه آغشته قصاب‌وار

зи баси хезад аз ҷони гардони хурӯш

ز بس خیزد از جان گردان خروش

Фитад деги ошӯби маҳшари зи ҷӯш

فتد دیگ آشوب محشر ز جوش

Баровард хашм аз тараҳҳуми дамор

برآورد خشم از ترحم دمار

Ғазаби ҷавҳар хеш кард ошкор

غضب جوهر خویش کرد آشکار

Намакдон он хон шудаи табли боз

نمکدان آن خوان شده طبل باز

Сарони миҳмон , кӯси меҳмони навоз

سران میهمان، کوس مهمان‌نواز

Сарангушти оҳани танон , бе ҳарос

سرانگشت آهن‌تنان، بی‌هراس

Чу миқроз , моил ба қатъи либос

چو مقراض، مایل به قطع لباس

Ба ҳам оҳанӣни панҷаҳо дар ситез

به هم آهنین پنجه‌ها در ستیز

Сарангуштҳо ҳамчуи миқрози тез

سرانگشت‌ها همچو مقراض تیز

зи бас танг шуд арса аз кндраҳ

ز بس تنگ شد عرصه از کندره

ТФкро нафас дар гулӯ шуд гиреҳ

تفک را نفس در گلو شد گره

з ҳар сӯи камон ҳо даромад ба чанг

ز هر سو کمان‌ها درآمد به چنگ

Ба тайрон даромад уқоби хаданг

به طیران درآمد عقاب خدنگ

Ҷудо гашта аз ҳам зи тоби ҷадал

جدا گشته از هم ز تاب جدل

Тан аз ҷони ширин , чу мум аз асал

تن از جان شیرین، چو موم از عسل

Фишурданд дар арсаи пои сабот

فشردند در عرصه پای ثبات

Шавад аз пиёда , басии шоҳ , мот

شود از پیاده، بسی شاه، مات

Сар аз тан ба таклифи теғи ҷафо

سر از تن به تکلیف تیغ جفا

з ҳам гашта чун бе вафоёни ҷудо

ز هم گشته چون بی‌وفایان جدا

Магари бод шамшер омад фурӯд ?

مگر باد شمشیر آمد فرود؟

Ки чун ғунчаи бушковат аз захм , худ

که چون غنچه بشکفت از زخم، خود

Наёбӣ дарин арса аз пеш ва пас

نیابی درین عرصه از پیش و پس

Науфтода бар хок , ҷузи тир , кас

نیفتاده بر خاک، جز تیر، کس

Нагашта зи шамшер , кас рӯй тоб

نگشته ز شمشیر، کس روی تاب

Шудаи бистари моҳи нав , офтоб

شده بستر ماه نو، آفتاب

Шудаи захми теғ аз тани фили бон

شده زخم تیغ از تن فیل‌بان

Намоён чу моҳи нав аз осмон

نمایان چو ماه نو از آسمان

Чу пайванди тан , ҷон ба захмӣ гусехт

چو پیوند تن، جان به زخمی گسیخت

Саросема дар захм дигар гурехт

سراسیمه در زخم دیگر گریخت

Барои лаҳад буд дар кор , хишт

برای لحد بود در کار، خشت

Ткоўри зи сам , гул ба хӯн май сиришт

تکاور ز سُم، گِل به خون می‌سرشت

Кунад устихони наҳанги ошкор

کند استخوان نهنگ آشکار

Ду шамшери ҳам пушти дандонаи дор

دو شمشیر هم‌پشت دندانه‌دار

Ба кӯҳ ар ситезанд шерон ба ҷанг

به کوه ار ستیزند شیران به جنگ

Ба пайкон рубойанд хол аз паланг

به پیکان ربایند خال از پلنگ

Бисоти замини гашти дигари сипеҳр

بساط زمین گشت دیگر سپهر

зи ойӣнаи пӯшони пар аз моҳу меҳр

ز آیینه‌پوشان پر از ماه و مهر

зи гирди саворон , илм дошт дод

ز گرد سواران، علم داشت داد

Ба сар хок мекард чун гирдбод

به سر خاک می‌کرد چون گردباد

Чу нагузашт аз хӯни каси найза , чун

چو نگذشت از خون کس نیزه، چون

Гузашт аз сари найзаи тӯфони хӯн ?

گذشت از سر نیزه طوفان خون؟

зи бозуии гардон ба рӯзи масоф

ز بازوی گردان به روز مصاف

Сабк кард гурзи гарон , кӯҳи қоф

سبک کرد گرز گران، کوه قاف

зи пайкони пурхӯн , ҷаҳони лолаи зор

ز پیکان پرخون، جهان لاله‌زار

Ба сари абр шамшер шуд жолаи бор

به سر ابر شمشیر شد ژاله‌بار

зи пайкони нштррсони дам ба дам

ز پیکان نشتررسان دم‌به‌دم

Кашид аз раги найзаҳо хӯни илм

کشید از رگ نیزه‌ها خون علم

зи парвози тир аз паии икдгр

ز پرواز تیر از پی یکدگر

Тбрзин чу таркиш баровард пар

تبرزین چو ترکش برآورد پر

Илмро таб ва ларз гирад зи бим

علم را تب و لرز گیرد ز بیم

Намонад мизоҷи синони мустақӣм

نماند مزاج سنان مستقیم

Чу шмширбознди мардони кор

چو شمشیربازند مردان کار

Буд қабзаи теғашони дастёр

بود قبضه تیغشان دستیار

Фалаки тарҳи он фитнаи имрӯзи рехт

فلک طرح آن فتنه امروز ریخت

Ки ҳавли қиёмати з фардо гурехт

که هول قیامت ز فردا گریخت

Чу бодом , мардони кинро ба бар

چو بادام، مردان کین را به بر

Қабоу зира , абрау остар

قبا و زره، ابره و آستر

зи бас танг гардид ҷо бар сипоҳ

ز بس تنگ گردید جا بر سپاه

Бадани гашти нилӣ ва тан шуд сиёҳ

بدن گشت نیلی و تن شد سیاه

Баромади чунон зон ду лашкари ғарив

برآمد چنان زان دو لشکر غریو

Ки май ҷуст ҳар сӯ ба лои ҳавл , дев

که می‌جست هر سو به لا حول، دیو

зи бими синони зиндагӣ дар гурез

ز بیم سنان زندگی در گریز

Аҷалро зи шамшер , бозори тез

اجل را ز شمشیر، بازار تیز

Ялонро утоқа ба сар карда ҷой

یلان را اتاقه به سر کرده جای

Ниҳон гашта дар зери бол ҳамЭй

نهان گشته در زیر بال همای

Ба дӯши ҳужаброни зи гирди набард

به دوش هژبران ز گرد نبرد

Камони пушт хам кард аз бори гирд

کمان پشت خم کرد از بار گرد

Гусаст он қадри Зуҳраи прдлон

گسست آنقدر زهره پردلان

Ки пурзаҳр шуд шишаи осмон

که پرزهر شد شیشه آسمان

зи бонги мухолифи ҷаҳони прсдоӣ

ز بانگ مخالف جهان پرصدای

Дам сувар шуд дмкши кара ноӣ

دم صور شد دمکش کرّه نای

Гирифтанд гардони камонҳо ба чанг

گرفتند گردان کمان‌ها به چنگ

Чу пайкон ниҳоданд дил бар хаданг

چو پیکان نهادند دل بر خدنگ

Ҳамаи панҷа чун ғунча аз прдлӣ

همه پنجه چون غنچه از پردلی

Ҳаросон азон қавм , шери ялӣ

هراسان ازان قوم، شیر یلی

Далерон ба ҷон бохтан бе дареғ

دلیران به جان‌باختن بی‌دریغ

Ба ҷон даст шастанд аз оби теғ

به جان دست شستند از آب تیغ

Синон гашта бар тираи рӯзии далел

سنان گشته بر تیره‌روزی دلیل

Ки дар чашми хуршеди гардондаи майл

که در چشم خورشید گردانده میل

зи тӯфони мастӣ дар он арсаи фил

ز طوفان مستی در آن عرصه فیل

Каф оварда бар лаб чу дарёии нил

کف آورده بر لب چو دریای نیل

Шудаи масти пархош , фили дмон

شده مست پرخاش، فیل دمان

Хам нил оварда каф бар даҳон

خم نیل آورده کف بر دهان

зи даҳшати фурӯи бардаи гардан ба дӯш

ز دهشت فرو برده گردن به دوش

Дарун лек чун хами зи ғайрат ба ҷӯш

درون لیک چون خم ز غیرت به جوش

Фалакро давоир дар он гирудор

فلک را دوایر در آن گیرودار

Шудаи ҷамъ бо ҳам чу як ҳалқаи тор

شده جمع با هم چو یک حلقه تار

з бас хӯрд аз гурз , мушт аз қафо

ز بس خورد از گرز، مشت از قفا

Пар аз муҳра шуд чун садаф , сина ҳо

پر از مهره شد چون صدف، سینه‌ها

Гуҳи ҳамла чун ҳай бар абраш заданд

گه حمله چون هی بر ابرش زدند

Ту гуфтӣ ки оташ дар оташ заданд

تو گفتی که آتش در آتش زدند

зи барқи синони сӯхти боли малик

ز برق سنان سوخت بال ملک

Нитсаатон шуд аз найзаи неи фалак

نیستان شد از نیزه نی فلک

зи кини бас ки абрӯи пазируфти чин

ز کین بس که ابرو پذیرفت چین

Пай саҷда шуд танг , ҷо бар замин

پی سجده شد تنگ، جا بر زمین

Ба тақлид , номи оварони гарми ҷанг

به تقلید، نام‌آوران گرم جنگ

зи ҷони шастаи даст аз паии ному нанг

ز جان شسته دست از پی نام و ننگ

Синонро расад лофи мардонагӣ

سنان را رسد لاف مردانگی

Ки сармоя дорад зи фарзонагӣ

که سرمایه دارد ز فرزانگی

Камон , каҷ наҳодӣ буд пушти хам

کمان، کج نهادی بود پشت خم

Синон , рости корӣ ба ёрии илм

سنان، راست‌کاری به یاری علم

Накарда сари мардро тани видоъ

نکرده سر مرد را تن وداع

Сараш бар сар найза кардӣ самоъ

سرش بر سر نیزه کردی سماع

Кунад сабзаи теғи зҳроби дор

کند سبزه تیغ زهراب‌دار

Чанори куҳанро қалам чун хиёр

چنار کهن را قلم چون خیار

Азон арсаи ҷустӣ чу тири шаҳоб

ازان عرصه جستی چو تیر شهاب

Илмро агар по набӯдӣ ба хоб

علم را اگر پا نبودی به خواب

зи теғу синони бас ки хӯрданд рию

ز تیغ و سنان بس که خوردند ریو

Рамеданд гардони зи оҳан чу дев

رمیدند گردان ز آهن چو دیو

зи бас фол зад панҷа дар дору гир

ز بس فال زد پنجه در دار و گیر

Шуд аз муҳраи пуштҳо қуръа , тир

شد از مهره پشت‌ها قرعه، تیر

зи деги ғазаб гар нахезад хурӯш

ز دیگ غضب گر نخیزد خروش

Дами сарди шамшераши орад ба ҷӯш

دم سرد شمشیرش آرد به جوش

Муборизи сипар бар сипари бас ки бофт

مبارز سپر بر سپر بس که بافت

Паии бурдани ҷон , аҷал раҳ наёфт

پی بردن جان، اجل ره نیافت

Ба кӯшиши муборизи чунон бе дареғ

به کوشش مبارز چنان بی دریغ

Ки мӯ бар бадан ҳо кашида сети теғ

که مو بر بدن‌ها کشیده‌ست تیغ

Чаҳ хнҷргзор ва чаҳ шамшерзан

چه خنجرگذار و چه شمشیرزن

Ҳама сртрош саранд аз бадан

همه سرتراش سرند از بدن

Далерон накарданд хуфтон ҳавас

دلیران نکردند خفتان هوس

Ки айбаст шери жён дар қафас

که عیب است شیر ژیان در قفس

Нигоҳи далерони сӯии ҳам ба қаҳр

نگاه دلیران سوی هم به قهر

Ҳарифони паймонаи паймои заҳр

حریفان پیمانه‌پیمای زهر

зи ҷамъи афканиҳои марди далер

ز جمع‌افکنی‌های مرد دلیر

Ба як захм , чун ҷаъба , сад чӯбаи тир

به یک زخم، چون جعبه، صد چوبه تیر

Ба ҷузи қабзаи теғ , каси дастгир

به جز قبضه تیغ، کس دستگیر

Нагардад касеро зи бурноу пер

نگردد کسی را ز برنا و پیر

зи неруии борони тир аз ҳаво

ز نیروی باران تیر از هوا

Кунад сабза теғ нашаву намо

کند سبزه تیغ نشو و نما

Надида дар он арсаи дору гир

ندیده در آن عرصه دار و گیر

Ба ҷузи захми шамшер , марди далер

به جز زخم شمشیر، مرد دلیر

Чу барқ аз раги абр , вақти масоф

چو برق از رگ ابر، وقت مصاف

Буруни ҷусти шамшер , худ аз ғилоф

برون جست شمشیر، خود از غلاف

Набӯд аз сипаҳ бар замини ҷои кас

نبود از سپه بر زمین جای کس

Ҳамин хонаи зини тиҳӣ буду бас

همین خانه زین تهی بود و بس

зи баси кушта дар арсаи дору гир

ز بس کُشته در عرصه دار و گیر

Гирифт устихон дар гулӯии нафир

گرفت استخوان در گلوی نفیر

Фитодӣ чу аз тани сари ваҳми нок

فتادی چو از تن سر وهم‌ناک

Гирифтӣ з ларзиданаши ларзаи хок

گرفتی ز لرزیدنش لرزه خاک

Фурӯзони зи шамшери ҳрсўи чароғ

فروزان ز شمشیر هرسو چراغ

Ҳарифони расонида аз хӯн , димоғ

حریفان رسانیده از خون، دماغ

Агар дар фарангаш тавонанд дид

اگر در فرنگش توانند دید

Намонад зи куффор , як нобурид

نماند ز کفار، یک نابُرید

Ба ҳам оташу оби омехта

به هم آتش و آب آمیخته

Чаҳ хӯнҳо ки бар хоки раҳи рехта

چه خون‌ها که بر خاک ره ریخته

Чаманро агар бугзарад дар хаёл

چمن را اگر بگذرد در خیال

Қалам карда раведи зи хокаши ниҳол

قلم کرده روید ز خاکش نهال

Ба ҳарфаш кунад хирагигар забон

به حرفش کند خیرگی گر زبان

Шавад қатъи насли сухан дар баён

شود قطع نسل سخن در بیان

Барои нишоти дили дӯстон

برای نشاط دل دوستان

зи хӯн мухолиф кунад бӯстон

ز خون مخالف کند بوستان

Ба тезӣ чаҳ гӯям чҳо ме кунад

به تیزی چه گویم چها می‌کند

Арзро зи ҷавҳар ҷудо ме кунад

عرض را ز جوهر جدا می‌کند

Агар уфтадаш соя бар бесутун

اگر افتدش سایه بر بیستون

Ҷаҳд аз раги санг то ҳашари хӯн

جهد از رگ سنگ تا حشر خون

Назорааш гар занад дидаи лоф

نظّاره‌اش گر زند دیده لاف

Нигаҳ , хома мӯ шавад аз шикоф

نگه، خامه مو شود از شکاف

Ба дай , барқаш уфтад чу дар бӯстон

به دی، برقش افتد چو در بوستان

Кашад шуъла зу оташи арғавон

کشد شعله زو آتش ارغوان

Касодаст азуи нархи ҷинси ситез

کسادست ازو نرخ جنس ستیز

Гурез аз дамаш гашта бозор , тез

گریز از دمش گشته بازار، تیز

Чаҳ оғишта гардад ба хӯни ялон

چه آغشته گردد به خون یلان

Буд шуълаи оташи арғавон

بود شعله آتش ارغوان

Бақоро дамаш оташин аждаҳост

بقا را دمش آتشین اژدهاست

Ки захмаши хиёбон шаҳр фаност

که زخمش خیابان شهر فناست

Буд оташи пунбаи зори бақо

بود آتش پنبه‌زار بقا

Аҷал аз дамаши мустаъиди фано

اجل از دمش مستعد فنا

Касодии зи ваҳмаш буд гурез

کسادی ز وهمش بود گریز

Ҳаминаст агар ҳаст бозори тез

همین است اگر هست بازار تیز

зи бимаши чунон рехти ранги ялон

ز بیمش چنان ریخت رنگ یلان

Ки шуд қабзаи хок азон зарфишон

که شد قبضه خاک ازان زرفشان