Агар зон раги абр , барқии ҷаҳд

اگر زان رگ ابر، برقی جهد

Бақоро , ҳалокӣ тахаллус диҳад

بقا را، هلاکی تخلص دهد

Ба гетии ҷузи ин теғи гўҳрнгор

به گیتی جز این تیغ گوهرنگار

Ки дидаи раги абри ёқӯти бор ?

که دیده رگ ابر یاقوت‌بار؟

Ки аз по даромад зи мардони ҷанг ?

که از پا درآمد ز مردان جنگ؟

Ки нагирифт дастӣ ба поиши хаданг

که نگرفت دستی به پایش خدنگ

Каллаи худҳо чун фалаки сарнигӯн

کله‌خودها چون فلک سرنگون

Ҷаҳон дар талотуми зи дарёии хӯн

جهان در تلاطم ز دریای خون

Ялони ҷомаи тор дар тани кашанд

یلان جامه تار در تن کشند

Ки худро ба сӯрохи сӯзани кашанд

که خود را به سوراخ سوزن کشند

зи баси хӯни равони гашт аз фарқи мард

ز بس خون روان گشت از فرق مرد

Заминро сар аз хӯн даромад ба дард

زمین را سر از خون درآمد به درد

зи бас кушта афтод бар рӯй ҳам

ز بس کشته افتاد بر روی هم

зи ҷой фитодани баромади илм

ز جای فتادن برآمد علم

Чу тасбеҳи зоҳид дар он гиру банд

چو تسبیح زاهد در آن گیر و بند

Кам аз сад набуданд дар як каманд

کم از صد نبودند در یک کمند

Наёбад касе бар гирифтор , даст

نیابد کسی بر گرفتار، دست

Каманд аз барои асираст шаст

کمند از برای اسیرست شست

Бикованд агар устихони ялон

بکاوند اگر استخوان یلان

Наёбанд бераг , чу шамъ , устихон

نیابند بی رگ، چو شمع، استخوان

Азин қиссаи дили печ ва тоб оварад

ازین قصه دل پیچ و تاب آورد

Гузашти он ки афсона хоб оварад

گذشت آن که افسانه خواب آورد

Надоранд фатҳу зафари қиблаи гоҳ

ندارند فتح و ظفر قبله‌گاه

Ба ҷузи тоқи абрӯии шамшери шоҳ

به جز طاق ابروی شمشیر شاه

Чу дар ғамзаи абрӯ тнк ме кунад

چو در غمزه ابرو تُنُک می‌کند

Сипоҳи гаронро сабк ме кунад

سپاه گران را سبک می‌کند

Аҷал буд номаш чу ингора буд

اجل بود نامش چو انگاره بود

Плорк лақаб ёфт чун рух намӯд

پلارک لقب یافت چون رخ نمود

Азон фитна дар аҳди мо хуфта аст

ازان فتنه در عهد ما خفته است

Ки ин теғаш аз бодҳо рафта аст

که این تیغش از بادها رُفته است

Буд фатҳ аз нисбаташи муҳтарам

بود فتح از نسبتش محترم

Зафарро ба ин қабза бошад қисм

ظفر را به این قبضه باشد قسم

Кунад захми ин теғ , аз бахяи ор

کند زخم این تیغ، از بخیه عار

Руфӯ кӣ пазиради лаби ҷӯйбор ?

رفو کی پذیرد لب جویبار؟

Забонаш ба гӯш аҷал гуфта роз

زبانش به گوش اجل گفته راز

Ки захмам ба марҳам надорад ниёз

که زخمم به مرهم ندارد نیاز

Хаёлаши ҷигари хастаи бедод ро

خیالش جگر خسته بیداد را

Чаҳ нисбат ба алмос , фӯлодро ?

چه نسبت به الماس، فولاد را؟

Ба ҳар ҷилва ӯ ҷаҳонии асир

به هر جلوه او جهانی اسیر

Як абрӯ , вале ғамзаи офоқи гир

یک ابرو، ولی غمزه آفاق گیر

Наёбади фурӯи ҷуз ба душмани сараш

نیابد فرو جز به دشمن سرش

Буд заҳри чашми аҷали ҷавҳараш

بود زهر چشم اجل جوهرش

Яроқи ғилофаш азон рӯ тиллост

یراق غلافش ازان رو طلاست

Ки алмосро хона зар сазост

که الماس را خانه زر سزاست

зи барқаши ҳаворо ҷаҳон гашта соф

ز برقش هوا را جهان گشته صاف

Мёи гӯи буруни теғи барқ аз ғилоф

میا گو برون تیغ برق از غلاف

Шавад бар сари турбатигар чароғ

شود بر سر تربتی گر چراغ

Кунад дар кафани мурдаро хӯни димоғ

کند در کفن مرده را خون‌دماغ

Ҷузи он пайкари андари ғилофи сиёҳ

جز آن پیکر اندر غلاف سیاه

Лаболаби кас аз об , кам дидаи чоҳ

لبالب کس از آب، کم دیده چاه

зи барқи дамаши шуъла дар изтироб

ز برق دمش شعله در اضطراب

Баномаш чаҳ , аммо лаболаби зи об

بنامش چَه، اما لبالب ز آب

Ба хотир ки дорад дарин арсаи гоҳ ?

به خاطر که دارد درین عرصه‌گاه؟

Ки баранда бошад чунин оби чоҳ

که برّنده باشد چنین آب چاه

Аҷал ҷӯяд аз зрбтш зинҳор

اجل جوید از ضربتش زینهار

зи ёдаш ба дилҳо нафаси захми дор

ز یادش به دل‌ها نفس زخم دار

зи иқболи ин қабза то кард ёд

ز اقبال این قبضه تا کرد یاد

Қазои бӯса бар қабза хеш дод

قضا بوسه بر قبضه خویش داد

Азон кас назд бӯса бар қабза аш

ازان کس نزد بوسه بر قبضه‌اش

Ки гавҳар шуд алмос дар қабза аш

که گوهر شد الماس در قبضه‌اش

Сарангушт ӯ бар сарон дар набард

سرانگشت او بر سران در نبرد

Гузаштаи сет чун сбҳаҳ бар ФрдФрд

گذشته‌ست چون سبحه بر فردفرد

Хаёлаш ба дил чун баробар шавад

خیالش به دل چون برابر شود

Дил аз захми бор санавбар шавад

دل از زخم بار صنوبر شود

Чу ҳарфаш кунад бар забонҳо гузор

چو حرفش کند بر زبان‌ها گذار

Даҳанҳо зи хӯн пар шавад лолаи вор

دهن‌ها ز خون پر شود لاله‌وار

Кунад аз дили сахти душмани ғилоф

کند از دل سخت دشمن غلاف

Ҳаминасту бас , теғи оҳани шикоф

همین است و بس، تیغ آهن‌شکاف

Гар ин шуъларо шер бинад ба хоб

گر این شعله را شیر بیند به خواب

Хӯрд беша аз Зуҳраи шер , об

خورد بیشه از زهره شیر، آب

Ба васфаши қаламро ки шуд раҳнамӯн ?

به وصفش قلم را که شد رهنمون؟

Ки меояд аз ҳарфи он буии хӯн

که می‌آید از حرف آن بوی خون

зи съиш буд маликро баргу соз

ز سعیش بود ملک را برگ و ساز

Забонаш ба таъни мухолифи дароз

زبانش به طعن مخالف دراز

Чу хоҳад кунад хомаи номаши рақам

چو خواهد کند خامه نامش رقم

Шикофади бенон чун забони қалам

شکافد بنان چون زبان قلم

Ба тезии чунон каз мулоқоти вай

به تیزی چنان کز ملاقات وی

Раг санг шуд решаи реша чу не

رگ سنگ شد ریشه ریشه چو نی

Чу бенуқта захмаш нагорд қалам

چو بی نقطه زخمش نگارد قلم

Ду пайкар шавад нутфаҳо дар рақам

دو پیکر شود نطفه‌ها در رقم

Буд фатҳи парвонаи ин чароғ

بود فتح پروانه این چراغ

зи бодаши зафари бушковади боғи боғ

ز بادش ظفر بشکفد باغ باغ

Кашида сети ин қабза аз иқтидор

کشیده‌ست این قبضه از اقتدار

зи фӯлод бар гирди олами ҳисор

ز فولاد بر گرد عالم حصار

Ҳисорӣ ки мислаши надидаи сети кас

حصاری که مثلش ندیده‌ست کس

Буд қалъаи давлати ободу бас

بود قلعه دولت‌آباد و بس

Дар чархро рқътӣ ёд нест

در چرخ را رقعتی یاد نیست

Ки дар қалъаи давлат обод нест

که در قلعه دولت‌آباد نیست

Баландяши хуршедро бастаи даст

بلندیش خورشید را بسته دست

зи хмхонаҳи рифъаташи чархи маст

ز خمخانه رفعتش چرخ مست

зи девор ӯ , муҳкамӣ дар ҳисор

ز دیوار او، محکمی در حصار

Баландии зи болой ӯ чираи дор

بلندی ز بالای او چیره‌دار

Хиради санги азуи кимиёгар ба ҷон

خرد سنگ ازو کیمیا گر به جان

Ки дорад зи гӯгирди аҳмари нишон

که دارد ز گوگرد احمر نشان

зи болой ӯ монад то дар шигифт

ز بالای او ماند تا در شگفت

Баландии зи ҳиммат канорӣ гирифт

بلندی ز همت کناری گرفت

Ҷаҳонро зарураст хамёза Эй

جهان را ضرورست خمیازه‌ای

Ки аз соя аш гирад андоза Эй

که از سایه‌اش گیرد اندازه‌ای

Буд аз таби рашк дар изтироб

بود از تب رشک در اضطراب

зи гули мехи дарвозааш офтоб

ز گل میخ دروازه‌اش آفتاب

Фалакро гузида ба дрўонгӣ

فلک را گزیده به دروانگی

Кунад кангараши Зуҳраро шонагӣ

کند کنگرش زهره را شانگی

зи рифъати барад бо дили чоки чок

ز رفعت برد با دل چاک چاک

Замини ҳасрати сояашро ба хок

زمین حسرت سایه‌اش را به خاک

Фалакро рух аз рифъати поя аш

فلک را رخ از رفعت پایه‌اش

Кабӯдаст аз силии соя аш

کبودست از سیلی سایه‌اش

Фазои ҷаҳон бар фарохяши танг

فضای جهان بر فراخیش تنگ

зи девор ӯ чархи як пораи санг

ز دیوار او چرخ یک پاره‌سنگ

Мадад ҷӯяд аввали зи чандини таноб

مدد جوید اول ز چندین طناب

Ки то хокрӣзаш расад офтоб

که تا خاکریزش رسد آفتاب

Ки гуфташ казин қалъаи дории нишон ?

که گفتش کزین قلعه داری نشان؟

Ки болида бар хештани осмон

که بالیده بر خویشتن آسمان

Чунон сангҳояш ба ҳам дарзи танг

چنان سنگ‌هایش به هم درز تنگ

Ки гӯйӣ банно шуд зи як пораи санг

که گویی بنا شد ز یک پاره‌سنگ

Надорадгар ин қалъаро дар хаёл

ندارد گر این قلعه را در خیال

Ҳаким аз чаҳ донад халоро маҳол ?

حکیم از چه داند خلا را محال؟

Шудаи рифъат аз рифъаташи сарбаланд

شده رفعت از رفعتش سربلند

зи болоаши кӯтаҳ , хаёли каманд

ز بالاش کوته، خیال کمند

Фалак гашта беравнақ аз равнақаш

فلک گشته بی‌رونق از رونقش

Чарогоҳи гови замини хандақаш

چراگاه گاو زمین خندقش

зи девораши афтода то бар замин

ز دیوارش افتاده تا بر زمین

Рух офтобаст зарди ин чунин

رخ آفتاب است زرد این چنین

Дарашро кунад посбон чун фароз

درش را کند پاسبان چون فراز

Млоик дар арши бенанди боз

ملایک در عرش بینند باز

Сари кангар аз чархи берун шуда

سر کنگر از چرخ بیرون شده

Пули хандақаши тоқи гардун шуда

پل خندقش طاق گردون شده

Ба дарвозааш гар диҳад тан дар он

به دروازه‌اش گر دهد تن در آن

Шавад таҳтаи пул , курсии осмон

شود تخته پل، کرسی آسمان

Уториди з дастам сетанд қалам

عطارد ز دستم ستاند قلم

Ки фаслӣ кунад аз Фсилши рақам

که فصلی کند از فصیلش رقم

Шуд аз кангари худ ба чандини забон

شد از کنگر خود به چندین زبان

Ситоишгар рифъаташи осмон

ستایش‌گر رفعتش آسمان

зи кори фалак , умрҳои дароз

ز کار فلک، عمرهای دراز

Ба нохун кунад кангараши уқдаи боз

به ناخن کند کنگرش عقده باز

Ба сахтии ҳамаи сангаши оҳан вааш аст

به سختی همه سنگش آهن‌وش است

зи тӯбу тФки минқал оташ аст

ز توپ و تفک منقل آتش است

Паии таъна , бурҷаш ба чандини забон

پی طعنه، برجش به چندین زبان

Чҳо гуфта дарбора осмон !

چها گفته درباره آسمان!

Лаби хандақаши баста аз саҳари дам

لب خندقش بسته از سحر دم

Тилисмии миёни вуҷӯду адам

طلسمی میان وجود و عدم

Хирадро буд хандақаш дар назар

خرد را بود خندقش در نظر

зи ғӯри хирадманд , таҳи дортар

ز غور خردمند، ته‌دارتر

Надидаи фалаки хандақии ин чунин

ندیده فلک خندقی این چنین

Ҳаминаст миъроҷи пастӣ , ҳамин

همین است معراج پستی، همین

Азин хандақу қалъаи бошукӯҳ

ازین خندق و قلعه باشکوه

Ба ҳам гашта марбӯт , дарёу кӯҳ

به هم گشته مربوط، دریا و کوه

Ки дидаи ҳисории зи як пораи санг ?

که دیده حصاری ز یک پاره‌سنگ؟

Ки бо бурҷ чархаст бурҷаш ба ҷанг

که با برج چرخ است برجش به جنگ

Дарин кор чун тешаи сад кӯҳкан

درین کار چون تیشه صد کوهکن

зи ҳайрати сарангуштҳо дар даҳан

ز حیرت سرانگشت‌ها در دهن

Касе дар тарошидан ин ҳисор

کسی در تراشیدن این حصار

Назд тешаи ҷузи қудрати кирдигор

نزد تیشه جز قدرت کردگار

Киро буд ё раби дарин кор , чанг ?

که را بود یا رب درین کار، چنگ؟

Магари пеши азин мум бӯда сети санг

مگر پیش ازین موم بوده‌ست سنگ

Раҳаш чун минор аз назарҳо ниҳон

رهش چون منار از نظرها نهان

Яке нақб дар санг то осмон

یکی نقب در سنگ تا آسمان

Манолед аз сустии рӯзгор

منالید از سستی روزگار

Ки шуд муҳкамиҳоаш ӣнҷо ба кор

که شد محکمی‌هاش اینجا به کار

Фалак аз сари меҳр бо ахтараш

فلک از سر مهر با اخترش

Чун парвона гардад ба гирди сараш

چون پروانه گردد به گرد سرش

Шабӣ нагзарад бар сипеҳри баланд

شبی نگذرد بر سپهر بلند

Ки бар ваии з ахтар насузад сапанд

که بر وی ز اختر نسوزد سپند

Ба хӯбӣ буд дидаи рӯзгор

به خوبی بود دیده روزگار

Буд мардуми он дидаро шаҳриёр

بود مردم آن دیده را شهریار

Нахобида шаби ҳорсш бар фароз

نخوابیده شب حارسش بر فراز

зи бедориаш чашми сайёраи боз

ز بیداری‌اش چشم سیاره باز

Фазои ҷаҳон бар фарохяши танг

فضای جهان بر فراخیش تنگ

Азуи кӯҳи Албурзи як пораи санг

ازو کوه البرز یک پاره‌سنگ

Расидаи сети бурҷаш ба айвони чарх

رسیده‌ست برجش به ایوان چرخ

Магари даста май хости чавгони чарх ?

مگر دسته می‌خواست چوگان چرخ؟

Сӯй хокрӣзаш равад чун шимол

سوی خاکریزش رود چون شمال

Нахусти осмонро кунад поймол

نخست آسمان را کند پایمال

Надидаи фалак аз фарозаши асар

ندیده فلک از فرازش اثر

Замин чун диҳад аз нишебаши хабар ?

زمین چون دهد از نشیبش خبر؟

Арӯсӣ буд маликро ин ҳисор

عروسی بود ملک را این حصار

Ки поиш буд аз шафақ дар нигор

که پایش بود از شفق در نگار

Ба дарвозааш чархи пардохта

به دروازه‌اش چرخ پرداخته

з на таҳта , як лухт дар сохта

ز نُه تخته، یک لخت در ساخته

Надидаи сет то шуд баннои рӯзгор

ندیده‌ست تا شد بنا روزگار

Чунин қалъае чашми ин на ҳисор

چنین قلعه‌ای چشم این نُه حصار

Ба гуфтан намеояд ин ҳарф , рост

به گفتن نمی‌آید این حرف، راست

Биё ва бибин то бибинӣ чаҳ ҷост

بیا و ببین تا ببینی چه جاست

Агар умрҳо қад кашад кӯҳи қоф

اگر عمرها قد کشد کوه قاف

Наёрад задан бо баландяши лоф

نیارد زدن با بلندیش لاف

з бурҷаш надорад ҷузи ин каси хабар

ز برجش ندارد جز این کس خبر

Ки бркрдаҳ аз ҷайби афлок , сар

که برکرده از جیب افلاک، سر

зи болои дарвозааш осмон

ز بالای دروازه‌اش آسمان

Нигун чун сари хасми шоҳи ҷаҳон

نگون چون سر خصم شاه جهان

Нишоед гирифтан ба тӯбу туфанг

نشاید گرفتن به توپ و تفنگ

Ҷаҳди оташ аз ҷанги фӯлоду санг

جهد آتش از جنگ فولاد و سنگ

Дарӣ дорад ин арш , пайкари ҳисор

دری دارد این عرش، پیکر حصار

Чу аҳди асирони ишқ , устувор

چو عهد اسیران عشق، استوار

Ба ҷон май хирад ,гар фурушад ба ҷон

به جان می‌خرد، گر فروشد به جان

Ситабрии зи девор ӯ осмон

ستبری ز دیوار او آسمان

Натобида бар хандақаши офтоб

نتابیده بر خندقش آفتاب

Чу фикри муҳандис , амиқу пуроб

چو فکر مهندس، عمیق و پرآب