Сухан аз гардиши қазоу қадар

سخن از گردش قضا و قدر

То бчнд эй ҳакими донишвар

تا بچند ای حکیم دانشور

Ғайри шахси ман ва ту кист қазо

غیر شخص من و تو کیست قضا

Ғайри зоти ман ва ту чист қадар

غیر ذات من و تو چیست قدر

Карданӣ ҳар чаҳ буд кард худо

کردنی هر چه بود کرد خدا

Ҳам бдонсон ки буд андари хур

هم بدانسان که بود اندر خور

Чист ҳастӣ ? падед кардани онк

چیست هستی؟ پدید کردن آنک

Аз азали бади наҳуфта дар гавҳар

از ازل بد نهفته در گوهر

Чист гавҳар ? ҳрончаҳ мумкин нест

چیست گوهر؟ هرآنچه ممکن نیست

Кардан он бҳикли дигар

کردن آن بهیکل دیگر

Хорро гули нмитўон кардан

خار را گل نمیتوان کردن

Вар кунӣ гул буд на хор эдар

ور کنی گل بود نه خار ایدر

Андари ин кишт зор нест гзир

اندر این کشت زار نیست گزیر

Аз бау себу кндноу кзр

از به و سیب و کندنا و کزر

Кард гетӣ бидон низоми атум

کرد گیتی بدان نظام اتم

Ки нишоед низом аз он беҳтар

که نشاید نظام از آن بهتر

Онкии ақл бузург карда ӯст

آنکه عقل بزرگ کرده اوست

Кӣ бадв дар расад уқули башар

کی بدو در رسد عقول بشر

Бехи афъии нпрўрди хурмо

بیخ افعی نپرورد خرما

Тухм ҳанзал наёвард шукр

تخم حنظل نیاورد شکر

Ҳар киро сӯй ҳарчӣ шоён дид

هر که را سوی هرچه شایان دید

Дод додари доварони довар

داد دادار داوران داور

Дод чбўд ниҳодан ва додан

داد چبود نهادن و دادن

Ҳар ксирои биҷои хеши андар

هر کسیرا بجای خویش اندر

Ашъаригар ҷузи ин сурӯди хрост

اشعری گر جز این سرود خراست

Бшъирши мхр ки лоишър

بشعیرش مخر که لایشعر

Додро худ ситуд ва дод накард

داد را خود ستود و داد نکرد

Шаҳ бар ин феъли зишти мстнкр

شه بر این فعل زشت مستنکر

Бо чунин бихрд чаҳ шояд гуфт

با چنین بیخرد چه شاید گفت

Ки хиради сӯй ӯ буд мункир

که خرد سوی او بود منکر

Ҳар киро дид лоиқи афсор

هر که را دید لایق افسار

Кӣ наад бар сараши ҳакими афсар

کی نهد بر سرش حکیم افسر

Ха бар он хар ки ранҷи бодоФзо

خه بر آن خر که رنج بادافزا

наменадонад зи ганҷи бод овар

می نداند ز گنج باد آور

Заҳр аз поад заҳр нашносад

زهر از پاد زهر نشناسد

наменадонад кбст аз шукр

می نداند کبست از شکر

эй хирадманди мард бо тадбир

ای خردمند مرد با تدبیر

Чанд пўӣии бкохи мейру вазир

چند پوئی بکاخ میر و وزیر

Мейрро гашта бандаи фармон

میر را گشته بنده فرمان

Ки бимирӣ ?герат бигӯед мейр

که بمیری گرت بگوید میر

Пои садри кабӣрро бӯсӣ

پای صدر کبیر را بوسی

Ки нишонди турои бадасти ксир

که نشاند ترا بدست کسیر

Баҳри нони мушту силӣ аз дарбон

بهر نان مشت و سیلی از دربان

Хӯрдаи чандон ки гашта хираду хамир

خورده چندان که گشته خرد و خمیر

То бихонад магарати шоҳи ?ниядам

تا بخواند مگرت شاه نیدم

То бигӯед магарати мейри смир

تا بگوید مگرت میر سمیر

Баҳри ду нони бхдмти ду нон

بهر دو نان بخدمت دو نان

Пери гаштӣу мингштии сайр

پیر گشتی و مینگشتی سیر

Ранги ришати сиёҳу бўру сипед

رنگ ریشت سیاه و بور و سپید

Гашту ранги дилати ҳамон чун қӣр

گشت و رنگ دلت همان چون قیر

Сӯрати зоҳирати басии тағйир

صورت ظاهرت بسی تغییر

Кард ва ботин надодае тағйир

کرد و باطن نداده ای تغییر

Хонаи дниити басии таъмир

خانه دنییت بسی تعمیر

Гашту дайнро накардае таъмир

گشت و دین را نکرده ای تعمیر

Чаҳ шуд онтраҳи сиёҳ чу қӣр

چه شد آنطره سیاه چو قیر

Чаҳ шуд он чеҳраи сипед чу шер

چه شد آن چهره سپید چو شیر

Рух чун гулистонати гашти хазон

رخ چون گلستانت گشت خزان

Ранг чун арғавонати гашти зрир

رنگ چون ارغوانت گشت زریر

Аз пас перӣ оядат мурдан

از پس پیری آیدت مردن

Ҳамчу мурдод коед аз паии тир

همچو مرداد کاید از پی تیر

Рух нишаста ду гона наниҳода

رخ نشسته دو گانه ننهاده

Ки битозӣ ду асба бар дар мейр

که بتازی دو اسبه بر در میر

Пеш аз Андам ки навбатии навбат

پیش از آندم که نوبتی نوبت

Занаду мурғи субҳгоҳи сафир

زند و مرغ صبحگاه صفیر

Даҳани злмрои сӯии дӯзах

دهن ظلمرا سوی دوزخ

Аз пай шимур мекунӣ тшмир

از پی شمر میکنی تشمیر

Бъбси мигризӣ эй хоҷа

بعبث میگریزی ای خواجه

Ки набошад туро зи марги гзир

که نباشد تو را ز مرگ گزیر

Лабат аз гуфтугӯ фурӯ монад

لبت از گفتگو فرو ماند

Бсхнгар Фрздқӣу ҷрир

بسخن گر فرزدقی و جریر

Қасри ҷоҳати басар фурӯд ояд

قصر جاهت بسر فرود آید

Бмслгар хўрнқасту Содир

بمثل گر خورنق است و سدیر

Карда гетии чунонкӣ бояд кард

کرده گیتی چنانکه باید کرد

Ҳазрати кирдигори ҳии қадир

حضرت کردگار حی قدیر

Рӯзии мӯру мору пашшау пел

روزی مور و مار و پشه و پیل

Ҳама биниҳода аз қалилу касӣр

همه بنهاده از قلیل و کثیر

Накунад костӣу афзӯнӣ

نکند کاستی و افزونی

Ҳар ки тақсир кард ё тавфир

هر که تقصیر کرد یا توفیر

Талаби ризқро бунаи гомӣ

طلب رزق را بنه گامی

Дўбди инсон ки гуфта шаръи минбар

دوبد انسان که گفته شرع منبر

Ки чу кӯдаки бгриаҳи оғозад

که چو کودک بگریه آغازد

Модар меҳрбонаш бахшад шер

مادر مهربانش بخشد شیر

На бдонсон ки бо қазоу қадар

نه بدانسان که با قضا و قدر

Бстизӣ ба панҷаи тадбир

بستیزی به پنجه تدبیر

Кор чун баста гардаду душвор

کار چون بسته گردد و دشوار

Бигушояш бинола шабгир

بگشایش بناله شبگیر

Ки ман ин ноларо фузун донам

که من این ناله را فزون دانم

Аз такопуии ин ва он таъси

از تکاپوی این و آن تاثیر

Кори як тира оҳ ме ноед

کار یک تیره آه می ناید

Аз ду сад найза ва ду сад шамшер

از دو صد نیزه و دو صد شمشیر

Ҳар ки ӯ панҷаи фақири шикаст

هر که او پنجه فقیر شکست

Бишиканади панҷааш худои фақир

بشکند پنجه اش خدای فقیر

Ки ситамдида чун кашад оҳӣ

که ستمدیده چون کشد آهی

Асараш бугзарад зи чархи асир

اثرش بگذرد ز چرخ اثیر

эй басои тоҷдори каши бедод

ای بسا تاجدار کش بیداد

Сарнигӯн кард аз фарози сарир

سرنگون کرد از فراز سریر

Дили бад-ӣни орзӯӣ бе поён

دل بدین آرزوی بی پایان

Хоб нодида мекунад таъбир

خواب نادیده میکند تعبیر

То кунад гирди дарҳаму динор

تا کند گرد درهم و دینار

Хоҷа беҳуда мебарад тшўир

خواجه بیهوده میبرد تشویر

Ду сухан гӯямат ҳакӣмона

دو سخن گویمت حکیمانه

Аз суханҳоӣ он бшири нзир

از سخن هایی آن بشیر نذیر

Толиби илму толиб дунё аст

طالب علم و طالب دنیا است

Ду гурусна ки менагардад сайр

دو گرسنه که مینگردد سیر

Орзӯяш ҷавон шавад бо оз

آرزویش جوان شود با آز

Одамизода ҳар чаҳ гардад пер

آدمیزاده هر چه گردد پیر

Сӯрати кори ин ҷаҳонаст онк

صورت کار این جهان است آنک

Бод бар об мекунад тасвир

باد بر آب می کند تصویر

Табл навбат заданд ва субҳ дамид

طبل نوبت زدند و صبح دمید

Хоҷа аз хоб менагашт ожир

خواجه از خواب مینگشت آژیر

Нимӣ аз рӯзи умри хоҷаи гузашт

نیمی از روز عمر خواجه گذشت

Низ ним дигар гузошта гир

نیز نیم دگر گذاشته گیر

Рӯзи равшан чу рафт нимӣ аз ӯ

روز روشن چو رفت نیمی از او

Бзўолш кунанд май таъбир

بزوالش کنند می تعبیر

Гар кунӣ гӯри мрдгонрои боз

گر کنی گور مردگانرا باز

Нашносад касе ғании зи фақир

نشناسد کسی غنی ز فقیر

Баҳс дониш кунӣу минкнӣ

بحث دانش کنی و مینکنی

Фарқи мавҷи ҳасиру нақши срир

فرق موج حصیر و نقش صریر

Сӯии донишварони мёўри лоф

سوی دانشوران میاور لاف

Ки баҳр кор ноқиданду басир

که بهر کار ناقدند و بصیر

Ман ҳамаи панди додмти лекин

من همه پند دادمت لیکن

Чаканам чун нае ту панд пазир

چکنم چون نه ای تو پند پذیر