Шомгон ки шаҳи хайли нуҷум аз ховар

شامگان که شه خیل نجوم از خاور

Кард зии мамлакати бохтари оҳанги сафар

کرد زی مملکت باختر آهنگ سفر

Ман оҳанги тафарруҷро аз мшкўии хеш

من آهنگ تفرج را از مشکوی خویش

Андаки андаки басӯи диҷла шудам роҳи сипар

اندک اندک بسوی دجله شدم راه سپر

Дидам аз тоби хури афрӯхта чунон диҷла

دیدم از تاب خور افروخته چونان دجله

Ки ҳамеи рехти бхок аз ҷигари оби шарар

که همی ریخت بخاک از جگر آب شرر

Акси хуршеди фурӯ ҳашта биравӣ диҷла

عکس خورشید فرو هشته بروی دجله

Сахту стўори яке ҷсри мусалсал аз зар

سخت و ستوار یکی جسر مسلسل از زر

Лек ҷсрӣ чунон соф кигар мардуми чашм

لیک جسری چونان صاف که گر مردم چشم

Бунаади гоми фурӯи лғзд аз ӯ пои назар

بنهد گام فرو لغزد از او پای نظر

Бадари афканд аз ин пардаи шаби бозии боз

بدر افکند از این پرده شب بازی باز

Лаъибатони бимр , ин ҳндўки бозигар

لعبتان بیمر، این هندوک بازیگر

Аз шаби тира чаҳ лухтӣ шуд , баргаштами боз

از شب تیره چه لختی شد، برگشتم باز

Басӯии мшкўии вайрона ва багушӯдам дар

بسوی مشکوی ویرانه و بگشودم در

Дар фурӯи бастам ва бинишастам ва бикшодам пеш

در فرو بستم و بنشستم و بگشادم پیش

Ҷузвае чанд парешони зи китобу дафтар

جزوه ای چند پریشان ز کتاب و دفتر

Ма набар хоста ва ман базмин ннштаҳ

مه نبر خواسته و من بزمین ننشته

Ки муҳими ҳалқаи бадари кӯфт чу меҳри ховар

که مهم حلقه بدر کوفت چو مهر خاور

Ҷустам аз ҷой ва гушӯдам дар ва биниҳод қадам

جستم از جای و گشودم در و بنهاد قدم

Бдрўни танг чу ҷонаши бкшидм дар бар

بدرون تنگ چو جانش بکشیدم در بر

Гуҳи бшўхии зи даҳонаш бшхрдм чу қадаҳ

گه بشوخی ز دهانش بشخردم چو قدح

Ки ба танагӣ бамӣонаш бигирифтам чу камар

که به تنگی بمیانش بگرفتم چو کمر

Бодае пеши нҳодмш ки гуфтӣ хумор

باده ای پیش نهادمش که گفتی خمار

Бар кашидааст магари зоташи сӯзони ҷавҳар

بر کشیده است مگر زاتش سوزان جوهر

Бодае чунон каз фарт латофат гуфтӣ

باده ای چونان کز فرط لطافت گفتی

Акси хуршеди фитода ба булӯрӣни соғар

عکس خورشید فتاده به بلورین ساغر

Бмсл гуфт хирад бода магӯ хӯн парӣаст

بمثل گفت خرد باده مگو خون پریست

Ки Биҷӯш омада дар шишаи з бас карда мақар

که بجوش آمده در شیشه ز بس کرده مقر

Ончунон бода ки гуфтӣ зи зари сурхи музоб

آنچنان باده که گفتی ز زر سرخ مذاب

Об додааст магари деҳқонаш аз хӯшаи зар

آب داده است مگر دهقانش از خوشه زر

ё ки бо хокаши омехтаи ақди лўлў

یا که با خاکش آمیخته عقد لولو

Бо ки аз тогши овехтаи ақди гавҳар

با که از تاگش آویخته عقد گوهر

Аз гули рӯҳу мроҷи хираду ҷону ҷӯад

از گل روح و مراج خرد و جان و جود

Аз дили ақлу равони ҳунару рӯҳи фикр

از دل عقل و روان هنر و روح فکر

Гуфтам эй бодаи ту аз насл ки зодии гуфто

گفتم ای باده تو از نسل که زادی گفتا

Оби Хизрам падараст , оташи Мӯсои модар

آب خضرم پدر است، آتش موسی مادر

Гуфтамаш тарбият аз даст ки дидӣ гуфто

گفتمش تربیت از دست که دیدی گفتا

Дасти ҷамшед ки аз ҷом маро дод хатар

دست جمشید که از جام مرا داد خطر

Илму ҳикмати з ки омӯхта Эй гуфтам , гуфт

علم و حکمت ز که آموخته ای گفتم، گفت

Шарҳи ин қисса дарозаст аз ин раҳ бигузар

شرح این قصه دراز است از این ره بگذر

БоФлотўни андари майкада дар мударриси хам

بافلاطون اندر میکده در مدرس خم

Солҳо будам ҳамдарс дар ойини назар

سالها بودم همدرس در آئین نظر

Аўқлидси зи ман омухти магари ҳандаса ро

اوقلیدس ز من آموخت مگر هندسه را

Ки бтҳрир кашид ин ҳамаи ашколи всўр

که بتحریر کشید این همه اشکال وصور

Пӯри синои змни омухти ҳамаи донишу рой

پور سینا زمن آموخت همه دانش و رای

Коидри андари гетии шайх раисаст смр

کایدر اندر گیتی شیخ رئیس است سمر

Рехт аз шиша чу дар ҷоми булӯрӣн , гуфтам

ریخت از شیشه چو در جام بلورین، گفتم

Об хушкӣаст дар омехта бо оташ тар

آب خشکی است در آمیخته با آتش تر

Хӯрд бории ду се паймонау паймӯди бмн

خورد باری دو سه پیمانه و پیمود بمن

Бадви сад ишва ва сад ноз , ду паймона дигар

بدو صد عشوه و صد ناز، دو پیمانه دگر

Чун май аз лаб бглў рафт ва шуд аз ҷоми бком

چون می از لب بگلو رفت و شد از جام بکام

Нашоҳ бодаи давиди андари мағзаш чу фикр

نشاه باده دوید اندر مغزش چو فکر

Чун хиради хона тиҳӣ карду зи сар бирн рафт

چون خرد خانه تهی کرد و ز سر بیرن رفت

Бар замин зад калла аз мастӣ ва бикшод камар

بر زمین زد کله از مستی و بگشاد کمر

Ханда аз гӯшаи лаб , нози ҳам аз гӯшаи чашм

خنده از گوشه لب، ناز هم از گوشه چشم

Биниҳоданд зи мастии ду се гоми онсӯтар

بنهادند ز مستی دو سه گام آنسوتر

Дар сухан гарм шуд аз нашоҳ мастии чўнонк

در سخن گرم شد از نشاه مستی چونانک

Ҳаии биҷои сухан аз лаъли лабаши рехти шукр

هی بجای سخن از لعل لبش ریخت شکر

Дида бошӣ ки чисони маст сухан мегуяд

دیده باشی که چسان مست سخن میگوید

Масту мастона сухан гуфт ҳаме аз ҳар дар

مست و مستانه سخن گفت همی از هر در

Алғрз гуфт яке турфа ҳикоят дорам

الغرض گفت یکی طرفه حکایت دارم

Тозау нағзи чунон каз лаби ман ширин тар

تازه و نغز چنان کز لب من شیرین تر

Андарин моҳи яке воқеа сахт афтод

اندرین ماه یکی واقعه سخت افتاد

Ки надидааст касаш дар бтўориху сайр

که ندیده است کسش در بتواریخ و سیر

Ҳафтае пиштрк дар нуҳуми моҳи рабиъ

هفته ای پیشترک در نهم ماه ربیع

Фитна Эй рафт ки бар халқи биФзўди ъбр

فتنه ای رفت که بر خلق بیفزود عبر

Ҳасани зоҳиди каш бо ишқ ки шоҳиди бозӣ

حسن زاهد کش با عشق که شاهد بازی

Баҳамаи халқ дар офоқ аз ӯ гашта смр

بهمه خلق در آفاق از او گشته سمر

Дар ниҳони хонаи дили хилват айшӣ карданд

در نهان خانه دل خلوت عیشی کردند

Ки наёраст сӯии хилваташони боди гузар

که نیارست سوی خلوتشان باد گذر

Барбати вуруду дафу авду шаробу шоҳид

بربط ورود و دف و عود و شراب و شاهد

Миҷмару авду рубобу неу тору мзмр

مجمر و عود و رباب و نی و تار و مزمر

Шаҳду шмомаҳу бт , шишау паймонау ҷом

شهد و شمامه و بط، شیشه و پیمانه و جام

Булбулу булбулау сунбулу гул , шамъу шукр

بلبل و بلبله و سنبل و گل، شمع و شکر

Ғамза , соқӣ ва , фараҳ , бодаи кашу соғари гир

غمزه، ساقی و، فرح، باده کش و ساغر گیر

Ишва , раққос ва , тараб , чнгзну ромишгар

عشوه، رقاص و، طرب، چنگزن و رامشگر

намебихӯраданду ҳаме арбада карданд баҳам

می بخوردند و همی عربده کردند بهم

Аз тараби рақси кунони шаби ҳамаи шаб то бсҳр

از طرب رقص کنان شب همه شب تا بسحر

Сар назд субҳи нахустин ки шаби оҳанги хаёл

سر نزد صبح نخستین که شب آهنگ خیال

Сар фаро кард зи болину равон аз бистар

سر فرا کرد ز بالین و روان از بستر

Ногаҳон дид ки дар хилвати дили машғалаи ист

ناگهان دید که در خلوت دل مشغله ایست

Ки шудаи хотаҳи эҷод аз ӯ зеру зибр

که شده خاته ایجاد از او زیر و زبر

Шуд саросемау ошуфтаи сӯии шаҳнаи ҳуш

شد سراسیمه و آشفته سوی شحنه هوش

Ки абаси хуфтаи осӯдаи бхлўтгаҳи сар

که عبث خفته آسوده بخلوتگه سر

Шаҳнаи ҳуш бар ошуфт ҳам аз боми димоғ

شحنه هوش بر آشفت هم از بام دماغ

Боъўонии ду зи қаҳру ғазабу кӣнау шар

باعوانی دو ز قهر و غضب و کینه و شر

Ногаҳонӣ чу фалони худро бе изни духул

ناگهانی چو فلان خود را بی اذن دخول

Андари афканди бмшкўии дилу ҷони андар

اندر افکند بمشکوی دل و جان اندر

Мастӣ аз ҷой фурӯҷасту гиреҳи барзади мушт

مستی از جای فروجست و گره برزد مشت

Бар сараш зад ки парешон шуд мағзаш дар сар

بر سرش زد که پریشان شد مغزش در سر

Сари маҷрӯҳу тани хаста бирўҳ омад

سر مجروح و تن خسته بیروح آمد

Бар дар ақл ки эй мейри адолати густар

بر در عقل که ای میر عدالت گستر

Ин чаҳ ғавғоаст ки дар малики вуҷӯд афтода аст

این چه غوغا است که در ملک وجود افتاده است

Аз ду се ринди қадаҳи хора беақлу ҳунар

از دو سه رند قدح خواره بی عقل و هنر

Ва илои ақли бтблу илму хайлу ҳашам

و الی عقل بطبل و علم و خیل و حشم

Бар дар хилвати дили баради ду сад гӯнаи ҳашар

بر در خلوت دل برد دو صد گونه حشر

Ишқи сармасти бҳмдстии савдоу ҷунун

عشق سرمست بهمدستی سودا و جنون

Ҳасани махмури бпои мардии мастӣу назар

حسن مخمور بپا مردی مستی و نظر

Шӯришии сахти маъаи алқсаҳ дар афтод , казон

شورشی سخت مع القصه در افتاد، کزان

Гашти шӯридаи ҳамаи лашкару шаҳру кишвар

گشت شوریده همه لشکر و شهر و کشور

Муфтии тақвоу шайхи вараъу қозии зуҳд

مفتی تقوی و شیخ ورع و قاضی زهد

Бинишастанду нбштнд бад-инсон маҳзар

بنشستند و نبشتند بدینسان محضر

Ки ҳама халқ бидонед ки имрӯзи ҷиҳод

که همه خلق بدانید که امروز جهاد

Воҷиб омад бҷҳон аз пай наҳй мункир

واجب آمد بجهان از پی نهی منکر

Масҳу тахти алҳнку сбҳаҳу мисвоку Асо

مسح و تخت الحنک و سبحه و مسواک و عصا

Бигирифтанд ва бирафтанд се шайхи раҳбар

بگرفتند و برفتند سه شیخ رهبر

Омён низ зи дунболи машойихи пӯён

عامیان نیز ز دنبال مشایخ پویان

Бар сар ҳар гузари афзӯни зи ду панҷоҳ нафар

بر سر هر گذر افزون ز دو پنجاه نفر

Бар дар хилвати дили яксараи бурданди ҳуҷум

بر در خلوت دل یکسره بردند هجوم

Ҳама бо ханҷар ва бо чӯбу Асо , тири втбр

همه با خنجر و با چوب و عصا، تیر وتبر

Бархе аз бому гуруҳеи з дар ва аз равзан

برخی از بام و گروهی ز در و از روزن

Бемуҳобо бигирифтанд дар хонау сар

بی محابا بگرفتند در خانه و سر

Бишикастанд ва ба бастанду бхстнди ҳаме

بشکستند و به بستند و بخستند همی

Ҳар ки диданди бшмширу бгрзу ханҷар

هر که دیدند بشمشیر و بگرز و خنجر

Шиками хами бдриднд ва кашиданд онгоҳ

شکم خم بدریدند و کشیدند آنگاه

Ҳамли шаш моҳа май аз раҳми моам бадар

حمل شش ماهه می از رحم مام بدر

Чун тани куштаи бғлтиди суроҳе дар хӯн

چون تن کشته بغلطید صراحی در خون

Бскаҳ ҷӯшед зи шарёнаши ҳамеи хӯни ҷигар

بسکه جوشید ز شریانش همی خون جگر

Соғару мино монанди сари куштау тан

ساغر و مینا مانند سر کشته و تن

Ки ҷудо гашта ба теғи ситам аз якдигар

که جدا گشته به تیغ ستم از یکدیگر

Ин яке чун сари бибрида ки бошад бе тан

این یکی چون سر ببریده که باشد بی تن

Ваон яке чун тани афтода ки бошад бесар

وان یکی چون تن افتاده که باشد بیسر

Ин танӣ гашта ҷудо аз сари худ бе шамшер

این تنی گشته جدا از سر خود بی شمشیر

Ваон сиррӣ гашта сӯй аз тани худ бе ханҷар

وان سری گشته سوی از تن خود بی خنجر

Ишқи бечораи бади бахт ба ҳамроҳи ҷунун

عشق بیچاره بد بخت به همراه جنون

Ҳар ду дар дом фитоданд ва надиданд мФр

هر دو در دام فتادند و ندیدند مفر

Сари икҳлқаҳи занҷири абри гардани ишқ

سر یکحلقه زنجیر ابر گردن عشق

Биниҳоданд абри пои ҷунуни ондигр

بنهادند ابر پای جنون آندیگر

Бкшиднд бар сўоӣишон дар бозор

بکشیدند بر سوائیشان در بازار

То расиданди бмснди гуҳи шаръи анвар

تا رسیدند بمسند گه شرع انور

Бар дар шаръ ситоданд хилоиқи анбӯҳ

بر در شرع ستادند خلایق انبوه

То чаҳ фармон диҳад ва сабт кунад дрмҳзр

تا چه فرمان دهد و ثبت کند درمحضر

Ақлу ҳушу вараъу тақво ва зуҳд овараданд

عقل و هوش و ورع و تقوی و زهد آوردند

Маҳзарии сабт дар ӯ номи ҷаҳони сртои сар

محضری ثبت در او نام جهان سرتا سر

Кин ду хӯрданд май ва арбада карданд баҳам

کین دو خوردند می و عربده کردند بهم

Ҳушро сар бишикастанду хирадро лашгар

هوش را سر بشکستند و خرد را لشگر

Шаръ пурсед боҳстгӣ аз ишқу ҷунун

شرع پرسید بآهستگی از عشق و جنون

Ки сухани рости бгўӣид чун бӯдааст хабар

که سخن راست بگوئید چون بوده است خبر

Ишқи афканди сар аз хиҷлат дар зеру ҷунун

عشق افکند سر از خجلت در زیر و جنون

Хост бар пой ки аихсрў бо шавкату фар

خاست بر پای که ایخسرو با شوکت و فر

Сухани рости зи девона бибояд пурсед

سخن راست ز دیوانه بباید پرسید

Гӯямат банда ки аз ростем нест гузар

گویمت بنده که از راستیم نیست گذر

Ману ёрии ду се таррору қадаҳи хору ҳариф

من و یاری دو سه طرار و قدح خوار و حریف

Ҳамчуи ман балки , бадӯр аз ту , зи ман низ бтар

همچو من بلکه، بدور از تو، ز من نیز بتر

Аҳд кардем ки аз ғарраи моҳи зии ҳаҷ

عهد کردیم که از غره ماه ذی حج

Лаб насоземтар аз бода то слхи сифр

لب نسازیم تر از باده تا سلخ صفر

Ин ду маро ки ҳаромаст дар ӯ қатлу қаттол

این دو مه را که حرام است در او قتل و قتال

Доман олӯда насозем бхўни соғар

دامن آلوده نسازیم بخون ساغر

Чун муҳаррам шуд ва бар басти сифр борӯ расед

چون محرم شد و بر بست صفر بارو رسید

Изки моҳи рабиъи он маи ъушрати густар

یزک ماه ربیع آن مه عشرت گستر

Мо баҳами гуфтем акнӯн ки бишуд моҳи ҳаром

ما بهم گفتیم اکنون که بشد ماه حرام

Ъушрату айш ҳалол омад бори дигар

عشرت و عیش حلال آمد بار دیگر

Хоссаи андари нуҳуми моҳ ки ҳар ъсёнро

خاصه اندر نهم ماه که هر عصیانرا

То се рӯзи омадаи ирлиғи бъФў аз довар

تا سه روز آمده یرلیغ بعفو از داور

Бода хӯрдему бойени қайди гирифтори шудем

باده خوردیم و باین قید گرفتار شدیم

Ту бидиҳ дод ки ҳастӣ малики дайн парвар

تو بده داد که هستی ملک دین پرور

Шаръ рӯ кард бзҳду вараъу тақво ва гуфт

شرع رو کرد بزهد و ورع و تقوی و گفت

Ки накӯ гуфт ва саҳеҳаст мари ин нақлу асар

که نکو گفت و صحیح است مر این نقل و اثر

Пас бифармуд ки зинҳрсаҳи риёи кори кашам

پس بفرمود که زینهرسه ریا کار کشم

БмкоФоти ситамкорӣ айдун кайфар

بمکافات ستمکاری ایدون کیفر

Гуфт онгоҳи яке силсила аз зулф батон

گفت آنگاه یکی سلسله از زلف بتان

Бар кашиданд зи сбъўни зроъи афзӯнтар

بر کشیدند ز سبعون ذراع افزونتر

Дасти тақворо , бо пои вараъ , гардани зуҳд

دست تقوی را، با پای ورع، گردن زهد

Сахт ва стўор бибастанд бзнҷири андар

سخت و ستوار ببستند بزنجیر اندر

Ҳафта Эй рафт кунун каз вараъу тақвоу зуҳд

هفته ای رفت کنون کز ورع و تقوی و زهد

Дам занад ҳар ки , бибаранди сараш бо ханҷар

دم زند هر که، ببرند سرش با خنجر

Гуфтам ?имааи магари моҳ рабиъ омад боз

گفتم ایماه مگر ماه ربیع آمد باز

Гуфт оре магарат нест аз ин қиссаи хабар

گفت آری مگرت نیست از این قصه خبر

Ки маин моҳи Музаффар ки буд моҳи сифр

که مهین ماه مظفر که بود ماه صفر

Бо ду сад дабдабау кабкабау фатҳу зафар

با دو صد دبدبه و کبکبه و فتح و ظفر

Ҳафтае икдўсаҳи бали биштрк , биштрк

هفته ای یکدوسه بل بیشترک، بیشترک

Бозгашт ӯ ва бурун рафт боҳнги сафар

بازگشت او و برون رفت بآهنگ سفر

Чун бишуд моҳи сифри моҳи рабиъи алаввал

چون بشد ماه صفر ماه ربیع الاول

Омад аз роҳи бахилу ҳашаму шавкату фар

آمد از راه بخیل و حشم و شوکت و فر

Чун хабардор шуд аз омадани моҳи рабиъ

چون خبردار شد از آمدن ماه ربیع

Бихбр омад ҳам , фасли рабиъаши боср

بیخبر آمد هم، فصل ربیعش باثر

Беқадаҳ зист дар ин фасл нишоед кардан

بی قدح زیست در این فصل نشاید کردن

Иваз май ҳамагар хӯн бихӯрад донишвар

عوض می همه گر خون بخورد دانشور

Ин на жолааст ки миризд аз файзи саҳоб

این نه ژاله است که میریزد از فیض سحاب

Вена на лолааст ки меравед аз батни ҳаҷар

وین نه لاله است که میروید از بطن حجر

Каз хам чарх расад соғари моро бода

کز خم چرخ رسد ساغر ما را باده

Каз дили санги дамади бодаи моро соғар

کز دل سنگ دمد باده ما را ساغر

Сангдил тар натавон зист дар ин фасли зкўаҳ

سنگدل تر نتوان زیست در این فصل زکوه

Ки тарабро зи гулу лолаи фурӯи бастаи камар

که طرب را ز گل و لاله فرو بسته کمر

Кам з наргис натавон буд ки бо дидаи кӯр

کم ز نرگس نتوان بود که با دیده کور

Масту бихўди зи дили хоки буруни оради сар

مست و بیخود ز دل خاک برون آرد سر

Айшро баҳри тиҳии дасти магар дар ин фасл

عیش را بهر تهی دست مگر در این فصل

Аз дили хоки дамади косаи симин бо зар

از دل خاک دمد کاسه سیمین با زر

Кам з мурғӣ натавон буд ки дар вақти ншид

کم ز مرغی نتوان بود که در وقت نشید

Аз варақи дафтар ва аз шохи намояди минбар

از ورق دفتر و از شاخ نماید منبر

Таҳниятро диҳад оҳанг дар ин иди Саид

تهنیت را دهد آهنگ در این عید سعید

Муждаи муваллиди дорои ҷаҳони хайри башар

مژده مولد دارای جهان خیر بشر

Амр кун асли сухани хоҷа ҳар донишманд

امر کن اصل سخن خواجه هر دانشمند

Рӯҳи ҷон , ҷони ҷаҳон , хотам ҳар пайғамбар

روح جان، جان جهان، خاتم هر پیغمبر

Онкӣ бе фурмонаши як қатра наризад зи саҳоб

آنکه بی فرمانش یک قطره نریزد ز سحاب

Онкӣ бе ирлиғши як барг наравед зи шаҷар

آنکه بی یرلیغش یک برگ نروید ز شجر

Гар ганди ршҳаҳи лутфаши бадали санги гузор

گر گند رشحه لطفش بدل سنگ گذار

Вар кунад шуълаи қаҳраши бадали хоки гузар

ور کند شعله قهرش بدل خاک گذر

Ар дили он , ҳамаи раведи бадали нори гиёҳ

ار دل آن، همه روید بدل نار گیاه

Вари зи дили ин ҳама , резади ивази сабзаи шарар

ور ز دل این همه، ریزد عوض سبزه شرر

Ном ҳзмш бинагоранд агар бар киштӣ

نام حزمش بنگارند اگر بر کشتی

Рӯз тӯфон шавадаш мавҷи бдрёи лангар

روز طوفان شودش موج بدریا لنگر

Гар на аз теғаши афтодаи шарар дар дили санг

گر نه از تیغش افتاده شرر در دل سنگ

То қиёмати з чаҳ хезади зи дили санги шарар

تا قیامت ز چه خیزد ز دل سنگ شرر

Гар на аз ҷўдши афтодаи гуҳар дар кафи абр

گر نه از جودش افتاده گهر در کف ابر

То қиёмати з чаҳ резади зи кафи абри гуҳар

تا قیامت ز چه ریزد ز کف ابر گهر

Аикаҳ аз теғи ту хуршеди ҳамеи дуздади об

ایکه از تیغ تو خورشید همی دزدد آب

То бидон об диҳад тоби бснгу гавҳар

تا بدان آب دهد تاب بسنگ و گوهر

Олам аз файзи ту махлуқ ва ту низ аз олам

عالم از فیض تو مخلوق و تو نیز از عالم

Ки шаҷари равед аз донау донаи зшҷр

که شجر روید از دانه و دانه زشجر

Одам аз ҷӯади ту мавҷӯд ва ту низ аз одам

آدم از جود تو موجود و تو نیز از آدم

Ки самар зояд аз шохау шохаи зи самар

که ثمر زاید از شاخه و شاخه ز ثمر

Акси рухсори ту буд онкии ҳамеи ҷусти нишон

عکس رخسار تو بود آنکه همی جست نشان

Хизр дар об ва дар ойина аз ӯ Искандар

خضر در آب و در آئینه از او اسکندر

Бо хиради дӯши сурӯдами магар аз маҳфили шоҳ

با خرد دوش سرودم مگر از محفل شاه

Чарх дуӣаст ки бар хостаи андари миҷмар

چرخ دوی است که بر خواسته اندر مجمر

Рехт чун дасти қазои тарҳи замини гардун

ریخت چون دست قضا طرح زمین گردون

Кард аз азми ту киштии зҳзмти лангар

کرد از عزم تو کشتی زحزمت لنگر

Лангар аз киштии бигусаст ва фурӯ монад биҷой

لنگر از کشتی بگسست و فرو ماند بجای

Киштӣ аз лангар буриду равони гашти басар

کشتی از لنگر برید و روان گشت بسر

Аз ту омухти фалаки донишро варна набӯд

از تو آموخت فلک دانش را ورنه نبود

Дар фани илми табиии чунин донишвар

در فن علم طبیعی چونین دانشور

Ки задонаш бунаади оби даруни оташ

که زدانش بنهد آب درون آتش

Ки з ҳикмат бидиҳад боди бадасти чанбар

که ز حکمت بدهد باد بدست چنبر

Душман ар хоҳад аз панҷаи ҳукми ту фирор

دشمن ار خواهد از پنجه حکم تو فرار

Ҳосид ар ҷӯяд аз ҳтиаҳи ҳукми ту мФр

حاسد ار جوید از حطیه حکم تو مفر

Чун ду гетии ҳамаро яксараи сар бар хати ту рост

چون دو گیتی همه را یکسره سر بر خط تو راست

Басӯии малики адам бояд карданаши сафар

بسوی ملک عدم باید کردنش سفر

Аз адам низ ду гоми онсӯ бояд рафтанаш

از عدم نیز دو گام آنسو باید رفتنش

То ки аз маликати ҳукм ту равад балки бадар

تا که از ملکت حکم تو رود بلکه بدر

Ки адам гоҳ кунад низ дар аФҳоми маҷол

که عدم گاه کند نیز در افهام مجال

Ки фано низ кунад гоҳ дар авҳоми гузар

که فنا نیز کند گاه در اوهام گذر

Худ гирифтам ки фалаки хасмии аҳбоби ту ро

خود گرفتم که فلک خصمی احباب تو را

Бандад аз коҳи кашон бар Бамёни сахти гмр

بندد از کاه کشان بر بمیان سخت گمر

Бабр андар кашад аз ҳалқаи анҷуми ҷавшан

ببر اندر کشد از حلقه انجم جوشن

Басари андар наад аз бадари фурӯзони мғФр

بسر اندر نهد از بدر فروزان مغفر

Ҳар саҳаргаҳ кашад аз меҳри фурӯзандаи илм

هر سحرگه کشد از مهر فروزنده علم

Ҳар шабонгаҳ кашад аз хайли кавокиби лашкар

هر شبانگه کشد از خیل کواکب لشکر

Кунад аз моҳи баҳри маи зи паии ҷангу ҷадал

کند از ماه بهر مه ز پی جنگ و جدل

Гоҳи шамшеру гуҳии дашна ва гоҳе ханҷар

گاه شمشیر و گهی دشنه و گاهی خنجر

Ҳайбати қаҳри ту як лаҳза занад бар чеҳраш

هیبت قهر تو یک لحظه زند بر چهرش

Гуҳ фитад меҳраши зии бохтарон аз ховар

گه فتد مهرش زی باختران از خاور

Ҳар саҳаргоҳи зи домони барадаши хӯшаи сим

هر سحرگاه ز دامان بردش خوشه سیم

Ҳар шабонгаҳи з гиребон кашадаш ткмаҳи зар

هر شبانگه ز گریبان کشدش تکمه زر

Ҳар саҳаргоҳ наад доғи нуҷумаш бар дил

هر سحرگاه نهد داغ نجومش بر دل

Ҳар шабонгоҳ кунад хоки сиёҳаш бар сар

هر شبانگاه کند خاک سیاهش بر سر

Ҳоши ллаҳ ки кунад хасмии аҳбоби ту чарх

حاش لله که کند خصمی احباب تو چرخ

Хасмии хоҷа чисон кард тавонад чокар

خصمی خواجه چسان کرد تواند چاکر

Кист гардун ки зҳкм ту бигардонад рӯй

کیست گردون که زحکم تو بگرداند روی

Чист анҷум ки зи рои ту ба печанд сар

چیست انجم که ز رای تو به پیچاند سر

Чарх дар кӯии ту чунон асаси шаб гирд аст

چرخ در کوی تو چونان عسس شب گرد است

Ки ҳаме гардад бар гирд дарат то бсҳр

که همی گردد بر گرد درت تا بسحر

ё ки монанди яке ҳндўк дарбон аст

یا که مانند یکی هندوک دربان است

Ки ҳамаи шаби нҳннди пайкари худ бар бистар

که همه شب نهنند پیکر خود بر بستر

Посбононти шабу рӯзи чароғ аз мау меҳр

پاسبانانت شب و روز چراغ از مه و مهر

Кини бнўти бикашади поси пас аз ондигр

کین بنوت بکشد پاس پس از آندیگر

Меҳр агар бандаи даргоҳ ту набӯд з чаҳ рӯ

مهر اگر بنده درگاه تو نبود ز چه رو

Субҳи пеш аз ҳамаи худоам наад бар дар сар

صبح پیش از همه خدام نهد بر در سر

Шаби миъроҷ ки шбрнги гарони хинги ту ро

شب معراج که شبرنگ گران خنگ تو را

Барраи водии афлок дар афтод гузар

بره وادی افلاک در افتاد گذر

Ҳалқаи заррин аз наъли сами як рант

حلقه زرین از نعل سم یک رانت

Пора гардид дар он маъракаи паҳновар

پاره گردید در آن معرکه پهناور

Кард дар гӯши фалаки наъли сами хинги ту ро

کرد در گوش فلک نعل سم خنگ تو را

Ки дар овехта монанди овезаи зар

که در آویخته مانند آویزه زر

Ин ҳамон бдрў ҳилоласт ки гоҳе маликаш

این همان بدرو هلال است که گاهی ملکش

Тавқ месозаду гуҳи бора ва гоҳе афсар

طوق می سازد و گه باره و گاهی افسر

Ман чунин донам кини қуббаи олии бунён

من چنین دانم کین قبه عالی بنیان

Ман бар ин роем кини гунбади гетӣ парвар

من بر این رایم کین گنبد گیتی پرور

Қатрае буд зи ҷӯади ту ки бигирифт ҳаво

قطره ای بود ز جود تو که بگرفت هوا

То ҳубобӣ шуд ва бигирифт ҷаҳони сар то сар

تا حبابی شد و بگرفت جهان سر تا سر

Гар бнўки қалам аз сӯрати ҷӯади ту ду ҳарф

گر بنوک قلم از صورت جود تو دو حرف

Бинагоранд бстҳи ҳаҷару соқи шаҷар

بنگارند بسطح حجر و ساق شجر

Ман бар онам ки шавад ҷўӣӣ ва зон ҷӯии ҳаме

من بر آنم که شود جوئی و زان جوی همی

Ҷӯад ҷӯ шуд ивази оби равон то маҳшар

جود جو شد عوض آب روان تا محشر

Гар наад нФҳаҳ эй аз лутфи ту дар боғи қадам

گر نهد نفحه ای از لطف تو در باغ قدم

Вар кунад ршҳаҳ эй аз ҷӯади ту дар абри назар

ور کند رشحه ای از جود تو در ابر نظر

Иваз лола бирӯяд зи дили он , хуршед

عوض لاله بروید ز دل آن، خورشید

Бадали жолаи баборади зи кафи ин , гавҳар

بدل ژاله ببارد ز کف این، گوهر

Табъи ман рӯзи азали номзади мадҳ ту шуд

طبع من روز ازل نامزد مدح تو شد

Ки ҳаромаст бар ӯ ғайри мдиҳти шавҳар

که حرامست بر او غیر مدیحت شوهر

Ҷузи алии зоти туро нест ба гетии ҳамто

جز علی ذات تو را نیست به گیتی همتا

Ҷузи алии шахси туро нест бъолми ҳамсар

جز علی شخص تو را نیست بعالم همسر

Лек дар нисбати зоти ту бо зоти алӣ

لیک در نسبت ذات تو با ذات علی

Нукта Эй ҳаст ки инсоф диҳад донишвар

نکته ای هست که انصاف دهد دانشور

Акс рӯй ту дар афтод дар ойинаи ғайб

عکس روی تو در افتاد در آئینه غیب

Гашти зонъкси аёни сӯрати зоти ҳайдар

گشت زانعکس عیان صورت ذات حیدر

Онкигар ҳайбат теғаш гузарад дар авҳом

آنکه گر هیبت تیغش گذرد در اوهام

Бугсалади яксараи пайванди маъонии зи сувар

بگسلد یکسره پیوند معانی ز صور

Нуктае аз лаб ӯ ҳар чаҳ маъонӣу ҳуруф

نکته ای از لب او هر چه معانی و حروف

Нақшае аз рух ӯ ҳар чаҳ мтоФӣу сур

نقشه ای از رخ او هر چه متافی و سور

эй ки чун пой наҳй дар сафи ҳиҷои бркоб

ای که چون پای نهی در صف هیجا برکاب

Ларза уфтад бетони шахси ду кайҳон яксар

لرزه افتد بتن شخص دو کیهان یکسر

Чун сипар ҷой кунад дар пас пушти ту сипеҳр

چون سپر جای کند در پس پشت تو سپهر

Чун Аннан бӯса занад бар кафи роди ту зафар

چون عنان بوسه زند بر کف راد تو ظفر

Аввалин банда ки гирад зи Аннан ту қазост

اولین بنده که گیرد ز عنان تو قضاست

Дуюмин банда ки пуед бркоби ту , қадар

دومین بنده که پوید برکاب تو، قدر

Ту наҳй пой бар он ашқри гардуни паймоӣ

تو نهی پای بر آن اشقر گردون پیمای

Ки равонтар з хаёласту сабктар зи назар

که روان تر ز خیال است و سبک تر ز نظر

Орият аз дам ӯ карда магари пари товус

عاریت از دم او کرده مگر پر طاووس

Тъбит дар сам ӯ карда магари так , сарсар

تعبیت در سم او کرده مگر تک، صرصر

Дами нхўонмш ки ҳўрои ҷнонрои турра

دم نخوانمش که حورای جنانرا طره

Сам надонамаш ки ҷбрили аминро шҳпр

سم ندانمش که جبریل امین را شهپر

Ақл чун кард масоҳат бмсоФт санҷид

عقل چون کرد مساحت بمسافت سنجید

Аз дами теғи ту як қомат то қаъри сқр

از دم تیغ تو یک قامت تا قعر سقر

Аз дами теғи шарари хези тугар пайғомӣ

از دم تیغ شرر خیز تو گر پیغامی

Бигузоради басӯии дашту чамани боди сҷр

بگذارد بسوی دشت و چمن باد سجر

Ивази чӯбгар аз хок бирӯяд шамшер

عوض چوب گر از خاک بروید شمشیر

Бадали барггар аз ток бар ояд ханҷар

بدل برگ گر از تاک بر آید خنجر

Бадал ғунча шавад сабзаи зи гулбуни пайкон

بدل غنچه شود سبزه ز گلبن پیکان

Иваз сабза шавад рустаи з гулшан нашутур

عوض سبزه شود رسته ز گلشن نشتر

Фии алмислгар ҷигари хасми ту сахтаст чаҳ санг

فی المثل گر جگر خصم تو سخت است چه سنگ

Оқибат аз дам теғат фитадаш хӯни бҷгр

عاقبت از دم تیغت فتدش خون بجگر

На дили хасми ту сари сахттар аз санги ақиқ

نه دل خصم تو سر سخت تر از سنگ عقیق

На дами теғи ту кам тобтар аз тобиши хур

نه دم تیغ تو کم تاب تر از تابش خور

На аҷаб гар шавад аз муъаддилати теғи ту ҷон

نه عجب گر شود از معدلت تیغ تو جان

Дар тани хасми ду нимаи бмсоли пайкар

در تن خصم دو نیمه بمثال پیکر

Мушкили афтодаи марои кори бмдҳи ту шҳо

مشکل افتاده مرا کار بمدح تو شها

Гарчи аз мадҳ туам нест ба ҳар ҳоли гузар

گرچه از مدح توام نیست به هر حال گذر

Гар зи азми ту барам номи бабради хома

گر ز عزم تو برم نام ببرد خامه

Вари зи разм ту кунам шарҳ бисӯзад дафтар

ور ز رزم تو کنم شرح بسوزد دفتر

Пас бҳрҳоли мдиҳи ту чаҳ мумкин набӯд

پس بهرحال مدیح تو چه ممکن نبود

Мрмрои тарки мдиҳи ҳўи ту басии аввалӣ тар

مرمرا ترک مدیح هو تو بسی اولی تر

Ман бад-ӣни хомаи бибрида бекому забон

من بدین خامه ببریده بی کام و زبان

Ман бад-ӣни номаи шӯрида беному хатар

من بدین نامه شوریده بی نام و خطر

На аҷаби гурбаи саноӣ ту биорам хуршед

نه عجب گربه ثنای تو بیارم خورشید

На аҷабгар бмдиҳ ту бирезам ахтар

نه عجب گر بمدیح تو بریزم اختر

Зонка аз гардун дар васфи ним ман қосир

زانکه از گردون در وصف نیم من قاصر

Зонка аз гетӣ дар мадҳи ним ман камтар

زانکه از گیتی در مدح نیم من کمتر

Чаканами дӯхтаи табъи ман аз қади ҷаҳон

چکنم دوخته طبع من از قد جهان

Ҳаст афзӯну бболоӣ ту набӯд дар хур

هست افزون و ببالای تو نبود در خور

Фарқи табъи ман то баҳри ҳамин миқдор аст

فرق طبع من تا بحر همین مقدار است

Ки аз ин лўлўӣ хушк ояд вазони лўлўӣ тар

که از این لولوی خشک آید وزان لولوی تر

Меҳри гардунро бо хомаи ман як сухан аст

مهر گردون را با خامه من یک سخن است

Ки аз он гавҳари кони хезад , аз ин кони гуҳар

که از آن گوهر کان خیزد، از این کان گهر

Ин на шеъраст ва на саҳараст ва нмидонм чист

این نه شعر است و نه سحر است و نمیدانم چیست

Ки ҳам аз шеър бурунаст ва ҳам аз саҳари бадар

که هم از شعر برون است و هم از سحر بدر

Хомаи ман бмсли сахтӣу дшўориро

خامه من بمثل سختی و دشواریرا

Оҳанӣни путк буд ман ним ар оҳангар

آهنین پتک بود من نیم ار آهنگر

Хсрўо дода дар ин моҳи ҳумоюн ки буд

خسروا داده در این ماه همایون که بود

Маи мелоди худованди ҷаҳони пайғамбар

مه میلاد خداوند جهان پیغمبر

Давлату марҳамату нусрату алтоф ту дод

دولت و مرحمت و نصرت و الطاف تو داد

Якумин бандаи деринаи яке бандаи писар

یکمین بنده دیرینه یکی بنده پسر

Писарӣ дода ки дар нисбат бо духтари табъ

پسری داده که در نسبت با دختر طبع

Ҳар ду зодстнд аз як падар ва ду модар

هر دو زادستند از یک پدر و دو مادر

Дорам умед ки лутфи ту бародарро низ

دارم امید که لطف تو برادر را نیز

Бигузоради бмн аз Ямани қудуми хоҳар

بگذارد بمن از یمن قدوم خواهر

эй маин Сайиди ман таҳнияти ҷади туро

ای مهین سید من تهنیت جد ترا

Кардам иншоади бад-ӣни лутфу хуш дар маҳзар

کردم انشاد بدین لطف و خوش در محضر

Тоз тӯл суханат менашавад табъи малул

تاز طول سخنت می نشود طبع ملول

Нукта гӯям иҷозат буд ар , зон сарвар

نکته گویم اجازت بود ار، زان سرور

Ҳам бҷони ту ки зи алтофи худои ду ҷаҳон

هم بجان تو که ز الطاف خدای دو جهان

Ду ҷаҳони ҷон бнҳФтаҳаст бики пайкар дар

دو جهان جان بنهفته است بیک پیکر در

Ки маро азм бидонаст ки пероиши назм

که مرا عزم بدانست که پیرایش نظم

Шасту панҷаро афзӯнтар нмоидбшмр

شست و پنجه را افزونتر نمایدبشمر

Лек нанавиштаи яке шеър ки аз дасти зимом

لیک ننوشته یکی شعر که از دست زمام

Бугсалади табъ ва бигӯед зи ду сад афзӯнтар

بگسلد طبع و بگوید ز دو صد افزونتر

Узри такрори қўоФӣ на дар ин чома сазост

عذر تکرار قوافی نه در این چامه سزاست

Каз ду сад низ фузунаст ба тахмини назар

کز دو صد نیز فزون است به تخمین نظر