Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки муҳаббат ӯ тароватӣ дошту суҳбат ӯ ҳаловатӣ ки вақте дар авоили ҷавонии бҳўодси осмонии ҷроби ағтроб бар дӯши ниҳодам ва рӯй бшҳри Ӯши ниҳодам .

حکایت کرد مرا دوستی که محبت او طراوتی داشت و صحبت او حلاوتی که وقتی در اوائل جوانی بحوادث آسمانی جراب اغتراب بر دوش نهادم و روی بشهر اوش نهادم.

Азмӣ чун боди пӯяндау қадамӣ чун ҳирси ҷӯянда , замини симоӣ симобӣ дошту фалаки радои санҷобӣ , аттори сипеҳр аз прўизни саҳоби кофури ноб май бехату сӯсан , сими хом бар фарқ хок мерехт .

عزمی چون باد پوینده و قدمی چون حرص جوینده، زمین سیمای سیمابی داشت و فلک ردای سنجابی، عطار سپهر از پرویزن سحاب کافور ناب می بیخت و سوسن، سیم خام بر فرق خاک میریخت.

Риёзу бсотини бўсФу наъти масокини бараҳна дӯш буданду ҳёзи олами бтосири фалакии ҷавшани пӯш , назораи гоҳи офтоб аз неши ақраби гардун буду шиори шиъёни фарши ҳомӯн

ریاض و بساتین بوصف و نعت مساکین برهنه دوش بودند و حیاض عالم بتاثیر فلکی جوشن پوش، نظاره گاه آفتاب از نیش عقرب گردون بود و شعار شیعیان فرش هامون

Насими сҳрӣ чун пайкони обдор ҳдтӣ дошту ҳавои баҳмани бмўоди табиии шиддатӣ , дар даври чунин муддатӣ беолатӣу ъдтӣ , тан дар чунин сафарӣ дар додаму ҷон дар чунин хатарии ниҳодам .

نسیم صحری چون پیکان آبدار حدتی داشت و هوای بهمن بمواد طبیعی شدتی، در دور چنین مدتی بی آلتی و عدتی، تن در چنین سفری در دادم و جان در چنین خطری نهادم.

Пас шаҳри бшҳри мигштму манзил бмнзл менавиштаму сармои баҳмани вдӣ дар рагу пай ғаввосӣ мекарду аҷзоъу аъзоъи бори тъоши табиии раққосӣ .

پس شهر بشهر میگشتم و منزل بمنزل می نوشتم و سرمای بهمن ودی در رگ و پی غواصی می کرد و اجزاء و اعضاء بار تعاش طبیعی رقاصی.

То брсидми шабӣ аз шабҳои ғурбат бидон диёру турбат ки мақсаду мақсӯд буду фурӯди омадам бар ботай ки нузули ғрборо маъҳуд буд , шамъи мунаввари рӯзро қдқнотии бҳди баротии расидау қандили заррини фалакро равғани бохри омада , изори рӯзи ҷома сўк дошту офтоби фалаки азм длўк гуфтам ҳануз лабу дандон рӯз хандонаст ва арӯс наҳор кушодаи лабу дандон , манзилӣ ба азин работ бадаст кунам ва бо рафиқӣ тадбир хост ва нишаст .

تا برسیدم شبی از شبهای غربت بدان دیار و تربت که مقصد و مقصود بود و فرود آمدم بر باطی که نزول غربا را معهود بود، شمع منور روز را قدقناتی بحد براتی رسیده و قندیل زرین فلک را روغن بآخر آمده، عذار روز جامه سوک داشت و آفتاب فلک عزم دلوک گفتم هنوز لب و دندان روز خندانست و عروس نهار گشاده لب و دندان، منزلی به ازین رباط بدست کنم و با رفیقی تدبیر خاست و نشست.

Ғариби вори тавофӣ номаълӯм мекард ва ҳар музиъиро бзир қадам меоварадам , то брсидми бошёнаҳ эй ки насими ошноӣ аз вай бадал мераседу чашми дили зоҳиру ботин ӯ медид , гуфтам ошнои вор дар онҷо бибояд зад ки қадами аввал аз газоф напуеду ҷосуси ҷонон нониҳода наҷуед .

غریب وار طوافی نامعلوم می کرد و هر موضعی را بزیر قدم می آوردم، تا برسیدم بآشیانه ای که نسیم آشنایی از وی بدل می رسید و چشم دل ظاهر و باطن او میدید، گفتم آشنا وار در آنجا بباید زد که قدم اول از گزاف نپوید و جاسوس جانان نانهاده نجوید.

Овоз додам ки ҳилли фии ?илдори аҳади ман алоҳрору ҳилли фии ҳзаҳи алзлоли Сайиди ман алрҷол , дарин садру боргоҳи ҳеҷ мأмн ва паноҳ ёбам ва дарин сафау пешгоҳи ҳеҷ Карими мҳмонхўоаҳи байнам ?

آواز دادم که هل فی الدار احد من الاحرار و هل فی هذه الظلال سید من الرجال، درین صدر و بارگاه هیچ مأمن و پناه یابم و درین صفه و پیشگاه هیچ کریم مهمانخواه بینم؟

Овозӣ бгўшм омад ки марҳабои болқодми алнзили фии аллили алкҳили ҳазор офарин бар меҳмонии бод ки нохондаи даройад ва ҳазор ҷони фидои ёрии бод ки биўъдаҳ дар барояд .

آوازی بگوشم آمد که مرحبا بالقادم النزیل فی اللیل الکحیل هزار آفرین بر مهمانی باد که ناخوانده درآید و هزار جان فدای یاری باد که بیوعده در برآید.

Дар ой ки ради соил зиштасту меҳмони нохондаи тӯҳфае аз тӯҳфаҳои биҳишт , густох ва эмин биншин ки хона ва ончӣ дараваст малики тесту ошиёна ва ҳар ки дрўист дар тасарруфу калаки ту .

در آی که رد سائل زشت است و مهمان ناخوانده تحفه ای از تحفه های بهشت، گستاخ و ایمن بنشین که خانه و آنچه دروست ملک تست و آشیانه و هر که درویست در تصرف و کلک تو.

Аммо бойени суфраи моҳзри муҳақару мухтасари тан дар даҳ , ки шаб бегоҳасту даст аз ҳамаи нақдҳо кӯтоҳ , биё то қаландари вор бо абои нестӣу ҳалвоӣ костӣ бисозему сармояи вуҷӯдро дар роҳи ин ҷӯад бибозем ва аз таому адоами бслому калом басанда кунем ки хон қаландарони буқат ниҳодан ҳамон сифат дорад ки суфраи суфиён буқат бардоштан .

اما باین سفره ماحضر محقر و مختصر تن در ده، که شب بیگاه است و دست از همه نقدها کوتاه، بیا تا قلندر وار با ابای نیستی و حلوای کاستی بسازیم و سرمایه وجود را در راه این جود ببازیم و از طعام و ادام بسلام و کلام بسنده کنیم که خوان قلندران بوقت نهادن همان صفت دارد که سفره صوفیان بوقت برداشتن.

Чун пой дар ҳарими сарои ниҳодам ва бар қадами нахустин боистодм , қавмӣ дидам басӯрат мутасовӣу бмънии мтўозии ошиқони дидору гуфтори якдигару аминони аҳволу асрори якдигар , дар ҷинсият чун лола ва хуед ва дар муҳаррамят чун пиёла ва набед .

چون پای در حریم سرای نهادم و بر قدم نخستین بایستادم، قومی دیدم بصورت متساوی و بمعنی متوازی عاشقان دیدار و گفتار یکدیگر و امینان احوال و اسرار یکدیگر، در جنسیت چون لاله و خوید و در محرمیت چون پیاله و نبید.

Ҳар дастии тавқи гарданӣ ва ҳар поӣии ЊАЉАРУЛАСВАДи лабӣу даҳанӣ , забонҳо чун андалеб дар тараннум ва лабҳо чун гул дар табассум , ошноёни ошиёнаи ашФоқу рафиқони хилвати рӯзи мисоқи шамъи мстўии қади забона бар осмона меафканду ҷоми муштарии хад чун офтоб шуъла мепароканд .

هر دستی طوق گردنی و هر پائی حجرالاسود لبی و دهنی، زبانها چون عندلیب در ترنم و لبها چون گل در تبسم، آشنایان آشیانه اشفاق و رفیقان خلوت روز میثاق شمع مستوی قد زبانه بر آسمانه میافکند و جام مشتری خد چون آفتاب شعله می پراکند.

Чун чашми биндохтнди баҳами нисбатии всоқи рӯзи мисоқи маро боз шинохтанд , гуфтанд дар ой ва бар ой ки маҷлис чун доираи ҳама садраст ва дар чунин вақт омадани айн ғдр аст

چون چشم بینداختند بهم نسبتی وثاق روز میثاق مرا باز شناختند، گفتند در آی و بر آی که مجلس چون دایره همه صدر است و در چنین وقت آمدن عین غدر است

Бўқтӣ омадӣ ки ақл аз димоғҳо нақл кардаасту арвоҳи саҳройӣ аз ашбоҳи сўдоӣии гурезон шудаи ақл аз ҳмолии бори гарони таклиф дар сояи ҷоми мудоми маснади тахфиф ниҳодаасту шайтон бар Ақилаи табиати ъқоли шариъат аз пои кушода

بوقتی آمدی که عقل از دماغها نقل کرده است و ارواح صحرایی از اشباح سودائی گریزان شده عقل از حمالی بار گران تکلیف در سایه جام مدام مسند تخفیف نهاده است و شیطان بر عقیله طبیعت عقال شریعت از پای گشاده

Агар бъиб ҷустани омадае чунонкии хоҳии биҷавӣ ки ҳамаи айбҳо ки дар пардаи ғайбҳо буд , бсҳрои рсўоӣӣ омадааст , қуфли забонро пурҳи шикастау қадаҳи ақлро сари пӯши дарида , ҷамъро силки интизоми парвинӣ шудау шахсро рафтори вори қадам фарзинӣ гашта .

اگر بعیب جستن آمده ای چنانکه خواهی بجوی که همه عیبها که در پرده غیبها بود، بصحرای رسوائی آمده است، قفل زبان را پره شکسته و قدح عقل را سر پوش دریده، جمع را سلک انتظام پروینی شده و شخص را رفتار وار قدم فرزینی گشته.

Пас ҳар як бгФтори латофатии афзуду бикрдор кароматӣ менамӯд вози абнои ҳунар , риҷоли фазл , аз ҳар диёр мерасиданд внику бдўғси всмин дар назму насри миснҷиднд .

پس هر یک بگفتار لطافتی افزود و بکردار کرامتی مینمود واز ابنای هنر، رجال فضل، از هر دیار میرسیدند ونیک و بدوغث وسمین در نظم و نثر میسنجیدند.

Иттифоқро оншби сармо шиддатӣ дошт муфрату ғалаба Эй дошт бкмол , моҳу анҷуми гўӣӣ аз ҳиҷоби панҷум май тобаду дарёии шаби тиратар аз мавҷи қӣр буду фазои олами прқўорир , змҳрири ҳаво чун синаи садаф аз Қатароти барф марворид мекарду лашгари баҳмани шавкати вқўти худро дар олам падед кард .

اتفاق را آنشب سرما شدتی داشت مفرط و غلبه ای داشت بکمال، ماه و انجم گوئی از حجاب پنجم می تابد و دریای شب تیره تر از موج قیر بود و فضای عالم پرقواریر، زمهریر هوا چون سینه صدف از قطرات برف مروارید می کرد و لشگر بهمن شوکت وقوت خود را در عالم پدید کرد.

Шароб дар қаъри пиёла чун хӯн дар дили лолаи афсурда буд ва май лаъл дар даҳон чун лаъли Бадахшон дар кони сахт шуда , ҷомаи афлоки гилӣми сиёҳ буду фарши хоки ҳарири сипед .

شراب در قعر پیاله چون خون در دل لاله افسرده بود و می لعل در دهان چون لعل بدخشان در کان سخت شده، جامه افلاک گلیم سیاه بود و فرش خاک حریر سپید.

Сухани риҷол бар минволи ин ҳол мерафт ва ҳар як мувофиқи вақту лоиқи ҳоли назмии роиқ аншоء мекарду насрии бадеъ ривоят мефармуд , то расиданди бад-ӣни каломи бадеъи ҳамадонии соҳиби мақомот ки : ҳозои явми ҷамади фӣаи хумрау хамади фӣаи ҷмраҳ .

سخن رجال بر منوال این حال می رفت و هر یک موافق وقت و لایق حال نظمی رایق انشاء می کرد و نثری بدیع روایت می فرمود، تا رسیدند بدین کلام بدیع همدانی صاحب مقامات که: هذا یوم جمد فیه خمرة و خمد فیه جمرة.

Бад-ӣни талфиқу татбиқу таносуби лафзу маънӣ бисёр таҳсин рафт ва ин қасру эҷозро бҳди эъҷози расониданд ва муттафиқ шуданд ки ин сухани ҷузи дарин қолаб натавон оварад ва дар ҳеҷ тартибу таркиб манзум натавон пурвирд

بدین تلفیق و تطبیق و تناسب لفظ و معنی بسیار تحسین رفت و این قصر و ایجاز را بحد اعجاز رسانیدند و متفق شدند که این سخن جز درین قالب نتوان آورد و در هیچ ترتیب و ترکیب منظوم نتوان پرورد

То аз охири сафи ҷавонии фасеҳи забон , малеҳи баён , овоз дод ки : аиҳо алрҷоли мо ҳозои алқили волқол , ин чаҳ итнобасту асҳоб ва ин чаҳ ттўиласту тҳўил ки на ин калимот нас танзиласт

تا از آخر صف جوانی فصیح زبان، ملیح بیان، آواز داد که: ایها الرجال ما هذا القیل والقال، این چه اطنابست و اسهاب و این چه تطویل است و تهویل که نه این کلمات نص تنزیلست

Ҳарчӣ на қуръони арабӣ ва на лафз набӣаст ки он яке ин тароз дорад ки : лоётўни бмслаҳу луи кони бъзҳми лбъзи зҳиро ва он дигари ин сифат дорад ки : ани ҳўи алои ваҳии иўҳии дигари ҳама аз зўоти ашкол ва амсоласт ва дар ҳади имкону адмон .

هرچه نه قرآن عربی و نه لفظ نبی است که آن یکی این طراز دارد که: لایاتون بمثله و لو کان بعضهم لبعض ظهیرا و آن دیگر این صفت دارد که: ان هو الا وحی یوحی دیگر همه از ذوات اشکال و امثال است و در حد امکان و ادمان.

Агарчӣ ман дарин ртбти поя ва дарин дукон сармоя надорам , агар хоҳед ман ин дарро аз қолаби мансури бқолби манзуми даровараму шарти татбиқу талфиқ дар он нигоҳ дорам ва дар маънии шиддати ин фаслу ҳадати ин асл бар ҳасби ҳоли бтриқ артҷол бисозам ва бипардозам .

اگرچه من درین رتبت پایه و درین دکان سرمایه ندارم، اگر خواهید من این در را از قالب منثور بقالب منظوم درآورم و شرط تطبیق و تلفیق در آن نگاه دارم و در معنی شدت این فصل و حدت این اصل بر حسب حال بطریق ارتجال بسازم و بپردازم.

Чун ин даъват шунӯда шуд ва аинсўрт намӯда омад , узвҳо ҳамаи гӯши гашт ва даъвӣҳо ҳамаи фаромӯш , гуфтанд эй ҷавони ғризи ниқоби даъвӣ аз рӯй маънӣ бурдор ки сӯрати шаку гумон бе иқомаи байнау бурҳон дуруст наёяд , ҷавони ин байтро бар бдиҳаҳ гуфт ва ин дар дар ҳоли бсФт .

چون این دعوت شنوده شد و اینصورت نموده آمد، عضوها همه گوش گشت و دعویها همه فراموش، گفتند ای جوان غریض نقاب دعوی از روی معنی بردار که صورت شک و گمان بی اقامه بینه و برهان درست نیاید، جوان این بیت را بر بدیهه گفت و این در در حال بسفت.

Ҳама гуфтанд хаи ха ва алейк айни аллоҳ аз ӯҳдаи як нимаи даъвӣ берун омадӣ бо онкии муаммои маърӯфи дарин мисроъ дарҷ кардӣу зиёдат аз он ртбт ки дар мансур буд бар манзум харҷ кардӣ , аммо фақат дувум ки ҷамади фӣа хумрааст бар ту боқии вҷом ҳариф фикан дар даст соқӣаст , бе инқитоъи анфосу истимдод аҷнос гуфт :

همه گفتند خه خه و علیک عین الله از عهده یک نیمه دعوی بیرون آمدی با آنکه معمای معروف درین مصراع درج کردی و زیادت از آن رتبت که در منثور بود بر منظوم خرج کردی، اما فقط دوم که جمد فیه خمرة است بر تو باقی وجام حریف فکن در دست ساقی است، بی انقطاع انفاس و استمداد اجناس گفت:

Наъраи таҳсин аз ёрону ҳамкорони баромад ва ҳар як боътзор ва истиғфор даромаданд , чун афсари фазл бар сари ниҳоду минбари даъвии бартари ниҳод .

نعره تحسین از یاران و همکاران برآمد و هر یک باعتذار و استغفار درآمدند، چون افسر فضل بر سر نهاد و منبر دعوی برتر نهاد.

Гуфт ин худ аз алфози тозӣу назмҳои ҳиҷозии саҳл ва осонаст ва ин суханро чанд гӯнаи ҳуҷҷату бурҳон , ки шаҷараи тозии зот ағсонасту илми арабяти фарохи майдон , агар касе бар шумо ақтроҳ кунад ки ин маъниро бтртиби ҳам дарин таркиби бнзм порсӣ ореду сӯрати маънӣ барқарор доред , ҳукми шумо дарин маънӣ чисту гушояндаи ин қуфл кист ?

گفت این خود از الفاظ تازی و نظم های حجازی سهل و آسانست و این سخن را چند گونه حجت و برهان، که شجره تازی ذات اغصان است و علم عربیت فراخ میدان، اگر کسی بر شما اقتراح کند که این معنی را بترتیب هم درین ترکیب بنظم پارسی آرید و صورت معنی برقرار دارید، حکم شما درین معنی چیست و گشاینده این قفل کیست؟

Ҳама гуфтанд ки ин ақтроҳ дар забону даҳон мо нагунҷад ва дар баён ва бенон мо наёяд , агар ин кӣсаро сиррӣаст бар дасти тест ва агар ин сайдро ошиёнаи исти дршсти тест .

همه گفتند که این اقتراح در زبان و دهان ما نگنجد و در بیان و بنان ما نیاید، اگر این کیسه را سریست بر دست تست و اگر این صید را آشیانه ایست درشست تست.

Ҷавони соъатии Аннан хотир бикшоду ҷосуси ҳимматро бар номӯс фикрат багумошт , ҳам бар вазни аввали ин назми мусалсал дар забон оварад .

جوان ساعتی عنان خاطر بگشاد و جاسوس همت را بر ناموس فکرت بگماشت، هم بر وزن اول این نظم مسلسل در زبان آورد.

Чун ин дигар санъат бидиданду ҳуҷҷати он саноат ва балоғат бишуниданд аз болои тақаддуми бншиб тааллум омаданду ҷавонро бар ҳама тақаддум доданд ва эҳтиром намуданд ва рўбдў овараданду Фўоӣд азу бишуниданду мушкилоти азуии бпрсиднд

چون این دگر صنعت بدیدند و حجت آن صناعت و بلاغت بشنیدند از بالای تقدم بنشیب تعلم آمدند و جوان را بر همه تقدم دادند و احترام نمودند و روبدو آوردند و فوائد ازو بشنیدند و مشکلات ازوی بپرسیدند

То ҳам дар наъти сармоу сифати зимистони бқтъаҳи алии бен ҳасани бохрзии соҳиби китоби дмиаҳи алқсри расиданд ва ин қитъа машҳураст ва бар забонҳо мазкӯр , ҳар байтиро маъноеаст бикр ки бе қӯти фикр буи натавон расед чунонкӣ гуфтааст .

تا هم در نعت سرما و صفت زمستان بقطعه علی بن حسن باخرزی صاحب کتاب دمیة القصر رسیدند و این قطعه مشهور است و بر زبانها مذکور، هر بیتی را معنایی است بکر که بی قوت فکر بوی نتوان رسید چنانکه گفته است.

Ва ин абёти худ шаҳди комҳоу шароби ҷомҳосту арбоби ин санъат муттафиқанд бар ъзўбти лафзу метанати маънии ин қитъа , пас Нидоӣ дар ҳаввост аз чап ва рост бархест .

و این ابیات خود شهد کامها و شراب جامهاست و ارباب این صنعت متفقند بر عذوبت لفظ و متانت معنی این قطعه، پس ندای در حواست از چپ و راست برخاست.

Гуфтанд ки инро ҷуфтӣ бояд ҳамрангу ёрии ҳамсанг , то бдлолти хотири ту крхӣ бо балхӣ ҷуфт шавад ва ҳар ду қитъа дар забон гуфт ояд .

گفتند که این را جفتی باید همرنگ و یاری همسنگ، تا بدلالت خاطر تو کرخی با بلخی جفت شود و هر دو قطعه در زبان گفت آید.

Ҷавони соҳиби ҳунари хандони хандон , лаб аз дандони бардошт ва гуфт ин манзили чунин шоқ нест ва ин ақтроҳи таклифи мо лоитоқ на , гӯш доред то бишанвед ва бишинаванд то баҳақи бгрўид ва ин абёт бархонад .

جوان صاحب هنر خندان خندان، لب از دندان برداشت و گفت این منزل چنین شاق نیست و این اقتراح تکلیف ما لایطاق نه، گوش دارید تا بشنوید و بشنوند تا بحق بگروید و این ابیات برخواند.

Чун ин қитъаро поён карду ҳарифонро аз ин скри саргардон , чун болои ин фазл бидиданд ва олой ин сухан бишуниданд овози таҳсини боз аз пардаи роз берун шуду силки интизоми маҷлиси дигргўни гашт .

چون این قطعه را پایان کرد و حریفان را از این سکر سرگردان، چون بالای این فضل بدیدند و آلای این سخن بشنیدند آواز تحسین باز از پرده راز بیرون شد و سلک انتظام مجلس دیگرگون گشت.

Ҷавони ин дар дарии брбдиҳаҳи бсФт ва ҳар як ӯро пеш омад ва мрҳбоӣӣ бигуфт , урӯқ аз он бодаи ммтлии гашту султони шароб бар ҳарими ақл муставле шуд , ҳар як аз канори якдигари матраҳӣ ва аз соиди мусоиди якдигар маснадӣ сохтанд .

جوان این در دری بربدیهه بسفت و هر یک او را پیش آمد و مرحبائی بگفت، عروق از آن باده ممتلی گشت و سلطان شراب بر حریم عقل مستولی شد، هر یک از کنار یکدیگر مطرحی و از ساعد مساعد یکدیگر مسندی ساختند.

Чун стоми субҳи бснони офтоб пора шуду ғавғои шаб аз хавфи султони рӯзи овора , бо субҳ аввал бархестаму хизмати ҷавони Ӯшро ки ҳарифи дӯш буд биёростам , дар хонаи асарӣ аз вай надидам ва дар шаҳр аз вай хабарӣ нишнидам .

چون ستام صبح بسنان آفتاب پاره شد و غوغای شب از خوف سلطان روز آواره، با صبح اول برخاستم و خدمت جوان اوش را که حریف دوش بود بیاراستم، در خانه اثری از وی ندیدم و در شهر از وی خبری نشنیدم.