Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки синае мҳрҷўӣ дошту забонии ростгӯӣ , ки вақте мавсими ҳаҷи ислому зиёрати равзаи расӯл ( с ) даромаду овози табли ҳуҷҷоҷ аз чаҳор сӯии баромад , ишқи он ҳазрати шарифу меҳри он Утба мниФ ғурем вор доманам бигирифту сӯзи он ҳадис пиромнм бигирифт .

حکایت کرد مرا دوستی که سینه ای مهرجوی داشت و زبانی راستگوی، که وقتی موسم حج اسلام و زیارت روضه رسول(ص) درآمد و آواز طبل حجاج از چهار سوی برآمد، عشق آن حضرت شریف و مهر آن عتبه منیف غریم وار دامنم بگرفت و سوز آن حدیث پیرامنم بگرفت.

Гуфтам нафрин бар ғибтаи ин иқомати боду хок бар фарқи ин истиқомат , пой бар сари хору фарқи мор ниҳодан хуштар аз қадами ткосл дар доман тағофул кашӣдан .

گفتم نفرین بر غبطه این اقامت باد و خاک بر فرق این استقامت، پای بر سر خار و فرق مار نهادن خوشتر از قدم تکاسل در دامن تغافل کشیدن.

Пас бар мтиаҳи чунин шавқӣу бомсқлаҳи чунин тавқии мароҳил ва манозил менавиштам ва бар мшорби вмноҳл май гузаштам , чашмии пари серумаи бедорӣу дилии пари ҳирси ҳақи гузорӣ

پس بر مطیه چنین شوقی و بامثقله چنین طوقی مراحل و منازل می نوشتم و بر مشارب ومناهل می گذشتم، چشمی پر سرمه بیداری و دلی پر حرص حق گزاری

БорФқаҳ эй ки бо якдигар аз май бо ҷоми тозандатар ва аз роҳ бо рӯҳи созандатар , ҷумла бар тариқи муруввату футувват , на баъиллатии Абуту бнўт дар силсилаи маваддату ухуввати омада .

بارفقه ای که با یکدیگر از می با جام تازنده تر و از راح با روح سازنده تر، جمله بر طریق مروت و فتوت، نه بعلت ابوت و بنوت در سلسله مودت و اخوت آمده.

Бо чунин дӯстони корӣу ёрони ғории роҳ май супурдаму манзил май шимурдам то расидами онҷо ки сарҳад хуросонаст бшҳрӣ ки номаш домғонаст .

با چنین دوستان کاری و یاران غاری راه می سپردم و منزل می شمردم تا رسیدم آنجا که سرحد خراسانست بشهری که نامش دامغانست.

Рӯзии ду се онҷои рафиқони ббўднд ва аз ранҷ роҳ биёсуданд , бори мшоҳдт аз коҳил муҷоҳидат ниҳоданд , ман низ тавфиқи он мувофиқати бёФтму риштаи ин мроФқт битофтам дар мазорҳо ва бозорҳои он шаҳр тавоф мекардаму дарди ахлоқро брёзти сафарҳо соф , нодидаҳоро бичишам ибрат медидам ва ношунидаҳоро бигӯаш астФодт ме шунидам

روزی دو سه آنجا رفیقان ببودند و از رنج راه بیاسودند، بار مشاهدت از کاهل مجاهدت نهادند، من نیز توفیق آن موافقت بیافتم و رشته این مرافقت بتافتم در مزارها و بازارهای آن شهر طواف می کردم و درد اخلاق را بریاضت سفرها صاف، نادیده ها را بچشم عبرت میدیدم و ناشنیده ها را بگوش استفادت می شنیدم

То дувуми рӯзи он иқомат дар хайру саломат аз сқоту амноءу ахёру слҳои он шаҳр шунидам ки дар ӣнҷои перии баси бузургвор аз шаҳри булғори омада ва мехоҳад ки бо ин эмоми маъсӯм ки бўФоء мавсӯмаст , дар усӯлу фурӯъи мунозирау ҷидол шурӯ кунаду фардо ки субҳи сими андом аз пардаи злом берун ояду хусраву анҷум дар сояи чархи панҷуми бисоти нури бгстрди ман зўобаҳи алФлқи илои знобаҳи алғсқи ин мунозира дар мҳозраҳ хоҳад буд , то сӯрати арӯси ҳақи бкдоми забони чеҳраи намояду мухаддираи сидқу савоб дар кадоми ҳуҷра рӯй кушояд .

تا دوم روز آن اقامت در خیر و سلامت از ثقات و امناء و اخیار و صلحای آن شهر شنیدم که در اینجا پیری بس بزرگوار از شهر بلغار آمده و می خواهد که با این امام معصوم که بوفاء موسوم است، در اصول و فروع مناظره و جدال شروع کند و فردا که صبح سیم اندام از پرده ظلام بیرون آید و خسرو و انجم در سایه چرخ پنجم بساط نور بگسترد من ذوابة الفلق الی ذنابة الغسق این مناظره در محاضره خواهد بود، تا صورت عروس حق بکدام زبان چهره نماید و مخدره صدق و صواب در کدام حجره روی گشاید.

Лиҳлки ман ҳлки ани байнау яҳёи ман ҳии ани байнаи фалони мавзеи мъҳди он издиҳомасту мавъиди он интизом , уламои Фриқину уманои тариқин мутавассити он ҳукӯмату масолеҳи он хусумат хоҳад буд , то дасти ҷидол дар тайу нашр эй мақол киро хоҳад буду кадоми мазҳаб Мансур ояду кадоми миллат мақҳур гардад .

لیهلک من هلک عن بینة و یحیی من حی عن بینة فلان موضع معهد آن ازدحام است و موعد آن انتظام، علمای فریقین و امنای طریقین متوسط آن حکومت و مصالح آن خصومت خواهد بود، تا دست جدال در طی و نشر ای مقال که را خواهد بود و کدام مذهب منصور آید و کدام ملت مقهور گردد.

Бо худ гуфтам инат шарбатии мҳно ва инат давлатии муҳайё , арҷу ки дар сафи нъоли он садри риҷол роҳӣ ёбам ва дар сафаи он хсому ҷидоли паноҳии гираму байнам ки он дар шери ърин дар маъракаи дайн чигуна броўизнду оташи ҷидол чигуна ангезанд ?

با خود گفتم اینت شربتی مهنا و اینت دولتی مهیا، ارجو که در صف نعال آن صدر رجال راهی یابم و در صفه آن خصام و جدال پناهی گیرم و بینم که آن در شیر عرین در معرکه دین چگونه برآویزند و آتش جدال چگونه انگیزند؟

Бо табақае ки машъуфи он шикори млҳўФи он пайкор буданд , он шаби ҳам ҷомау ҷому ҳамкоса ва шом шудам , сипедаи дами бкўрӣ ғробӣ кардаму мурӯрии саҳобй , чун бқдми ҷустуҷӯии ббтҳои он гуфтугӯ , расидами бўзъӣ ки аз ҷодаи оми давртар буд ва аз модаи издиҳоми иксўтр

با طبقه ای که مشعوف آن شکار ملهوف آن پیکار بودند، آن شب هم جامه و جام و همکاسه و شام شدم، سپیده دم بکوری غرابی کردم و مروری سحابی، چون بقدم جستجوی ببطحای آن گفتگو، رسیدم بوضعی که از جاده عام دورتر بود و از ماده ازدحام یکسوتر

Байни алсоқаҳу алшҷру алнҷўму алзҳр бисотӣ дидам кашидау смотии дарҳами танидаи маснадӣ дар садри ниҳодау ҷамъи брқдми интизори истода бар ҳар тарафии нқбои малеҳу хутабоӣ фасеҳ нишаста , икФрқаҳ дар хирқаи аббосӣ ва як зумра дар кисвати қртосӣ , ҷамъӣ дар либоси оли аббосу фавҷӣ дар зии аҳлбити хиролнос , баъзе чун бунафшаи сиёҳи гилӣму ҷамъӣ чун шукуфаи сипеди адим .

بین الساقة و الشجر و النجوم و الزهر بساطی دیدم کشیده و سماطی درهم تنیده مسندی در صدر نهاده و جمع برقدم انتظار ایستاده بر هر طرفی نقبای ملیح و خطبای فصیح نشسته، یکفرقه در خرقه عباسی و یک زمره در کسوت قرطاسی، جمعی در لباس آل عباس و فوجی در زی اهلبیت خیرالناس، بعضی چون بنفشه سیاه گلیم و جمعی چون شکوفه سپید ادیم.

Касро Зуҳраи лаб сифтану ёроии сухани гуфтан , смўти колҳитону сукути колҳитони ман низ боҳамроҳони бгўшаҳ эй боистодму чашм бар сӯрат эшон биниҳодам то баъд аз соъатии хафифу лаҳзае латифи пери суннӣ бар хар ?зина меомад , бо ҷамъии анбӯҳу табақае бошукӯҳи тилсон бар сари дроъаҳ эй дар бар .

کس را زهره لب سفتن و یارای سخن گفتن، صموت کالحیتان و سکوت کالحیطان من نیز باهمراهان بگوشه ای بایستادم و چشم بر صورت ایشان بنهادم تا بعد از ساعتی خفیف و لحظه ای لطیف پیر سنی بر خر زینی می آمد، با جمعی انبوه و طبقه ای باشکوه طیلسان بر سر دراعه ای در بر.

Чун қадами азиз дар сафи ниҳоди забон муборак бикшод вагуфт : ассаломи алии аҳли алислому алтҳиаҳи алии алқўми алкроми сиёҳи пӯшон бар пои хостнду забонро бсно биёростанд

چون قدم عزیز در صف نهاد زبان مبارک بگشاد وگفت: السلام علی اهل الاسلام و التحیة علی القوم الکرام سیاه پوشان بر پای خاستند و زبان را بثنا بیاراستند

Гуфтанд ва алейк ассалому алии ман роФқку фии тариқи алислому аФқки пас пер дар гӯшаи он маснад бинишаст , мутафаккиру ҳақи таъолиро мутазаккир , чун шамъи фалакии сари броФрохту ниқоб аз моҳ тамом барандохт

گفتند و علیک السلام و علی من رافقک و فی طریق الاسلام و افقک پس پیر در گوشه آن مسند بنشست، متفکر و حق تعالی را متذکر، چون شمع فلکی سر برافراخت و نقاب از ماه تمام برانداخت

Аз тарафи дигари мақдами спидпўшон аз болои ҳисори блб ҷӯйбор омад бо ададӣ бисёр вҷмъии бишмор , фавҷӣ дар либоси аҳли салоҳу қавмӣ дар кисвати аҳли силаҳ ҳар як бадасти теғу синони гирифтау перро дармиён , пер чун моҳ дар ҷомаи нӯронӣ , бар астръмонии мёмд

از طرف دیگر مقدم سپیدپوشان از بالای حصار بلب جویبار آمد با عددی بسیار وجمعی بیشمار، فوجی در لباس اهل صلاح و قومی در کسوت اهل سلاح هر یک بدست تیغ و سنان گرفته و پیر را درمیان، پیر چون ماه در جامه نورانی، بر استرعمانی میامد

Чун бар гӯшаи бисоти пои ниҳоду лаб аз лаб баргушоду бзбони фасеҳу баёни малеҳ овоз дод ки ассаломи алии ман атбъи алҳдии пас онон ки атбоъу ашёъ ӯ буданд ҷавоб доданд ва алейк ассалому алии аҳли алтқўӣ

چون بر گوشه بساط پای نهاد و لب از لب برگشاد و بزبان فصیح و بیان ملیح آواز داد که السلام علی من اتبع الهدی پس آنان که اتباع و اشیاع او بودند جواب دادند و علیک السلام و علی اهل التقوی

Пас бар гӯшаи дигар бар болаш бинишаст ва бо худ чун гул табассумӣ мекард ва аз ҳргўшаҳ тнсмӣ меҷуст , соъатии тамом бар омаду ҷӯшу хурӯши нзоргён басар омад , ҳавос аз гуфту шунӯд ором гирифту дидаи бросўд .

پس بر گوشه دیگر بر بالش بنشست و با خود چون گل تبسمی می کرد و از هرگوشه تنسمی میجست، ساعتی تمام بر آمد و جوش و خروش نظارگیان بسر آمد، حواس از گفت و شنود آرام گرفت و دیده برآسود.

Пас пери ҳисорӣ рӯй ба пер булғорӣ оварад ки аиҳо ашшайхи алснои ҷлснои ломри иъмноўи лҳоли измнои пер булғорӣ гуфт нъми волзии фалақи алҳби антқи алзби пас аз ончии туро сӯдмандасту гӯши дори ончии ҳикмат ва пандаст .

پس پیر حصاری روی به پیر بلغاری آورد که ایها الشیخ السنا جلسنا لامر یعمناو لحال یضمنا پیر بلغاری گفت نعم والذی فلق الحب انطق الضب پس از آنچه ترا سودمند است و گوش دار آنچه حکمت و پند است.

Пер болоӣӣ гуфт эй шайхи сўдоӣии суханро мнқҳу санҷидау пардохтау сохтаи гӯй то дар бўори нодони вор гирифтор нагардӣ ки ъсрти суханро ақолт несту зулати мақолатро истимолати не , ки ҳар ки аз болои сухан дар афтод ва аз мураккаби гуфтан базмин омад , ҳркзи поиши бркоби саворӣу дасташи бънон комкорӣ нарасад .

پیر بالائی گفت ای شیخ سودائی سخن را منقح و سنجیده و پرداخته و ساخته گوی تا در بوار نادان وار گرفتار نگردی که عثرت سخن را اقالت نیست و زلت مقالت را استمالت نی، که هر که از بالای سخن در افتاد و از مرکب گفتن بزمین آمد، هرکز پایش برکاب سواری و دستش بعنان کامکاری نرسد.

Пер булғорӣ гуфт бо чун ту хасмии суханро чандини ранг ванигору пуду тор дар кор нест .

پیر بلغاری گفت با چون تو خصمی سخن را چندین رنگ و نگار و پود و تار در کار نیست.

эй пери сўдоӣӣ , азин мақом ки моӣим то сари ҳикмату панд ва занаду познд беш аз онаст ки аз Мисри тохҷнд , пайдост ки хусумату пайкору таслиму инкори ту дар майдони фурӯъу усӯли чндост ва ин сухан ки маърифат боритъолӣаст таъаллуқ бмъқўл дорад ё бмнқўл .

ای پیر سودائی، ازین مقام که مائیم تا سر حکمت و پند و زند و پازند بیش از آنست که از مصر تاخجند، پیداست که خصومت و پیکار و تسلیم و انکار تو در میدان فروع و اصول چنداست و این سخن که معرفت باریتعالی است تعلق بمعقول دارد یا بمنقول.

Агар ин сухан аз сар инсоф равад на аз рӯй газофи сари ин маънӣ дар ойинаи тавҳид бар дидаи тақлиди ту чунон арза кунам ки бе дидаи бинӣ ва бихонӣ ва беақл дарёбӣу бадоне .

اگر این سخن از سر انصاف رود نه از روی گزاف سر این معنی در آئینه توحید بر دیده تقلید تو چنان عرضه کنم که بی دیده بینی و بخوانی و بی عقل دریابی و بدانی.

Пер ҳисорӣ гуфт : басари кӯй мақсӯд раседӣ дрмгзру ббсот мақсӯд раседӣ паии мспр , таваққуф кун то дарин майдон қадам занем ва дарин пардаи дам , ки ту меҳмонӣу шарт меҳмон онаст ки масъӯл буд на соилу мҷиб буд на муътариз .

پیر حصاری گفت:بسر کوی مقصود رسیدی درمگذر و ببساط مقصود رسیدی پی مسپر، توقف کن تا درین میدان قدم زنیم و درین پرده دم، که تو مهمانی و شرط مهمان آنست که مسئول بود نه سائل و مجیب بود نه معترض.

Пас гуфт : аиҳо ашшайхи Бами търФи рбки хдоитъолиро бачаи шиносӣу холиқи борӣ бо бачаи доне ? гуфт ин суоли мункир ва накираст на суол чун ту пер , агар хоҳӣ то бадоне бишинав ва чун шунидӣ баҳақи бгрў ва бидон ки маърифатро олатӣаст мавзӯ ва адотӣаст маснӯъу олати мавзӯи маърифатро ақл салимаст , аз ақли бнқл омадан чаҳ ҳоҷатаст ?

پس گفت: ایها الشیخ بم تعرف ربک خدایتعالی را بچه شناسی و خالق باری با بچه دانی؟ گفت این سئوال منکر و نکیر است نه سئوال چون تو پیر، اگر خواهی تا بدانی بشنو و چون شنیدی بحق بگرو و بدان که معرفت را آلتی است موضوع و اداتی است مصنوع و آلت موضوع معرفت را عقل سلیم است، از عقل بنقل آمدن چه حاجت است؟

Ту дар банд нақулӣ ман дар банди ақли мазҳаби ман онаст ки ақлро дарини майдон бар нақл тарҷеҳасту ёни сухан бе шаки собиту саҳеҳ , ки дар қазоёии нақли дурӯғу рост ва бешу кост мумкин бошад

تو در بند نقلی من در بند عقل مذهب من آن است که عقل را دراین میدان بر نقل ترجیح است و یان سخن بی شک ثابت و صحیح، که در قضایای نقل دروغ و راست و بیش و کاست ممکن باشد

Аммо дар ойинаи ақли ҷузи сӯрати сидқу ҷамол савоб натавон дид , ки ақли машъалаи тариқу қоид тавфиқаст ва аз ӣнҷост ки ҳркрои зевари ақл шариф надоданд бори таклиф бар вай наниҳоданд ки аҳкоми самъ ки мақбули ин ҷамъаст муштарак аст

اما در آئینه عقل جز صورت صدق و جمال صواب نتوان دید، که عقل مشعله طریق و قائد توفیق است و از اینجاست ک هرکرا زیور عقل شریف ندادند بار تکلیف بر وی ننهادند که احکام سمع که مقبول این جمع است مشترک است

Ҷуз бо забони гӯянда ва гӯш шунаванда фароҳам наёяд ва ҳеҷ ҳукми самъӣ дар олам собит нашавад , пас ақли бтриқи истибдод бе ӣнҳамаи истимдоди бидонад ва маълум кунад ки на ҷорҳаҳ гуё дар миён бошад ва на ҳиси шунаво

جز با زبان گوینده و گوش شنونده فراهم نیاید و هیچ حکم سمعی در عالم ثابت نشود، پس عقل بطریق استبداد بی اینهمه استمداد بداند و معلوم کند که نه جارحه گویا در میان باشد و نه حس شنوا

Пас фоидаи ақли бзоти омадау фоидаи самъи бодоту олот ва ин тафовут бар уқало пӯшида нашавад ва ҷаҳонён донанд ки то нақли ақл бар моидаҳ вуҷӯд наниҳоданд қалами таклифро иҷозат ҳаракат надоданд .

پس فایده عقل بذات آمده و فایده سمع بادات و آلات و این تفاوت بر عقلا پوشیده نشود و جهانیان دانند که تا نقل عقل بر مایده وجود ننهادند قلم تکلیف را اجازت حرکت ندادند.

Чун сухани пери булғории бад-ӣн дараҷа раседу пери ҳисории ин таҳқиқ ва тадқиқ бидид , донист ки агар Аннани сухани бадаст вай бимонад , асби баён дар майдон тезтар ронад , то он сухани мадад ва қӯт гираду рнқу таровати пазирад

چون سخن پیر بلغاری بدین درجه رسید و پیر حصاری این تحقیق و تدقیق بدید، دانست که اگر عنان سخن بدست وی بماند، اسب بیان در میدان تیزتر راند، تا آن سخن مدد و قوت گیرد و رنق و طراوت پذیرد

Гуфт : аиҳо ашшайхи аксор дар каломи шарт назар нест , алзолклом ӯ ҷузау аҳсанаи аъҷзаҳ чун моҳии соъатӣ хомӯш бош ва чун садафи лухтии гӯш , сухани аҳли ҷидоли бмноўбаҳу суол некӯ гардад , чун булбули чандон дастон худ мазан ва чун хурӯси ошиқи хурӯш худ машав , бишинав то бадоне ки ҳеҷ наме донеу гӯши дори тобшносӣ ки ҳеҷ наме шиносӣ .

گفت: ایها الشیخ اکثار در کلام شرط نظر نیست، الذالکلام او جزه و احسنه اعجزه چون ماهی ساعتی خاموش باش و چون صدف لختی گوش، سخن اهل جدال بمناوبه و سئوال نیکو گردد، چون بلبل چندان دستان خود مزن و چون خروس عاشق خروش خود مشو، بشنو تا بدانی که هیچ نمی دانی و گوش دار تابشناسی که هیچ نمی شناسی.

Шихо чун чандини тараоти манзуму сухан номафҳум гуфтӣ , гӯши дор то суолот хасм бишинавӣу даст аз маҳолоти битоӣл худ бидорӣ , ту надонистае ки ақл бо ҳасану қубҳ омезишӣ дорад ва бо неку бади оўизшӣ , ки хайру шар аз ақл зояду фоида ӯ баҳри ду тарафи роҳи намояд ки ақли кадхудои офият ҷӯйасту воъизи маслиҳати гӯ .

شیخا چون چندین ترهات منظوم و سخن نامفهوم گفتی، گوش دار تا سئوالات خصم بشنوی و دست از محالات بیطائل خود بداری، تو ندانسته ای که عقل با حسن و قبح آمیزشی دارد و با نیک و بد آویزشی، که خیر و شر از عقل زاید و فایده او بهر دو طرف راه نماید که عقل کدخدای عافیت جوی است و واعظ مصلحت گو.

Ҳар ки аз ақл насибӣ дорад дар маслиҳат худ бакӯшаду озодагӣ ббндгӣ нафурӯшад ки ақли абтлоء ва имтиҳон набинаду мазаллату ҳўон бохтёр нагузинад , кун вмкн аз ҷавоиз шаръаст на аз натоиҷи ақл .

هر که از عقل نصیبی دارد در مصلحت خود بکوشد و آزادگی ببندگی نفروشد که عقل ابتلاء و امتحان نبیند و مذلت و هوان باختیار نگزیند، کن ومکن از جوایز شرع است نه از نتایج عقل.

Ҳакими ълом аз шурби мудому самоъи ҳаром манъ накунад ки ҳокими ақли иллати ҷӯ ва ъзргўӣаст , он яке муҳаррики истифроғу ондигри муқаввии димоғ ва ин ҳар ду дар қолаб одамӣ боиста ва шоистааст ва азин возеҳтару лоиҳтр чаҳ гўӣӣ дар абдаи нозу мутааббидони чилипоу зуннор ва онҳо ки бутӣ дар пеш ниҳодаанду ононкаҳи мусаххари сами харӣ мондаанд инҳо ҷамоат уқалоанд ё мҷонин ?

حکیم علام از شرب مدام و سماع حرام منع نکند که حاکم عقل علت جو و عذرگوی است، آن یکی محرک استفراغ و آندیگر مقوی دماغ و این هر دو در قالب آدمی بایسته و شایسته است و ازین واضحتر و لایحتر چه گوئی در عبده ناز و متعبدان چلیپا و زنار و آنها که بتی در پیش نهاده اند و آنانکه مسخر سم خری مانده اند اینها جماعت عقلا اند یا مجانین؟

Боҷимоъи уламои оламу ҳукамоӣ банӣ одам , ин фарқ дар камоли ақл бо аҳли имони ҳамонанд ва бо табақаи тавҳиди ҳамшаън ва аз ӣнҷост ки боямон ва тавҳид мухотабанд ва бар тарки ин мъомлти мъоқбу мъотб

باجماع علمای عالم و حکمای بنی آدم، این فرق در کمال عقل با اهل ایمان همانند و با طبقه توحید همشأن و از اینجاست که بایمان و توحید مخاطبند و بر ترک این معاملت معاقب و معاتب

Агар дар ақли эшон халалӣ будӣ ин хитоб бар эшон ворид набӯдӣ , ки таклифи оҷизи нотавону илзоми заъифи нодон аз мансаби ҳикмату қоидаи суннат давраст .

اگر در عقل ایشان خللی بودی این خطاب بر ایشان وارد نبودی، که تکلیف عاجز ناتوان و الزام ضعیف نادان از منصب حکمت و قاعده سنت دور است.

Агар бъқли кӯтоҳи байни ғалати андеши ман ва ту корҳоро давому низому илтиём будӣ ба беъсати русулу даъвати анбёءу ваъзи Фқҳоءу иршоди уламо ҳоҷат набӯдӣ ва дар ин қоида ки тўминҳии маҳви набуввату хрқ рисолатаст .

اگر بعقل کوتاه بین غلط اندیش من و تو کارها را دوام و نظام و التیام بودی به بعثت رسل و دعوت انبیاء و وعظ فقهاء و ارشاد علماء حاجت نبودی و در این قاعده که تومینهی محو نبوت و خرق رسالت است.

Муаллим ақл мефармоед ки чун шаби даройади бхсб ки хоби сабаби осоиш ҳавосасту қолаби одамии мтиаҳи бору мураккаб кораст , то бшб наёсоед , бурузи бор натавонад кашид воин маънии ихтиёри муаллим ақласт . Бози мؤдби самъи намозу дебои зебои таҳрис дар ин боб меороед .

معلم عقل می فرماید که چون شب درآید بخسب که خواب سبب آسایش حواس است و قالب آدمی مطیه بار و مرکب کار است، تا بشب نیاساید، بروز بار نتواند کشید واین معنی اختیار معلم عقل است. باز مؤدب سمع نماز و دیبای زیبای تحریص در این باب می آراید.

Шайх аз ин ду насиҳати кадом ихтиёр мекунад ва аз ин ду миллати бкдом ихтилоф медорад ? ончӣ май гӯйӣ ки то ъқол аз пой ақл барнадоштанд қалами амр ва наҳй бар таҳта таклиф наронданд ин сухани ҳам мусаллам нест ва ин қоидаи ҳам муҳкам на

شیخ از این دو نصیحت کدام اختیار می کند و از این دو ملت بکدام اختلاف می دارد؟ آنچه می گویی که تا عقال از پای عقل برنداشتند قلم امر و نهی بر تخته تکلیف نراندند این سخن هم مسلم نیست و این قاعده هم محکم نه

Бидон маънӣ ки ақли иллати таклиф ва мӯҷиб кун ва макун нест балки шарт ткиФаст ва фарқаст миёни иллату шарт , иллати мғир зотасту шарт аз зўоиди сифот

بدان معنی که عقل علت تکلیف و موجب کن و مکن نیست بلکه شرط تکیف است و فرق است میان علت و شرط، علت مغیر ذات است و شرط از زواید صفات

Бемориро бидон маънӣ иллат хонанд ки мғири зот беморасту чунонкии ақли шарт таклифаст булӯғи ҳам шартаст , аммо ҳеҷ чиз аз ин ҷумлаи иллат таклиф нест , балки илали таклифи сифати бандагӣу наът рқитасту саёқи ин сухани шарҳ пазирасту ҷомаи ин ҳадис ранг баргир .

بیماری را بدان معنی علت خوانند که مغیر ذات بیمار است و چنانکه عقل شرط تکلیف است بلوغ هم شرط است، اما هیچ چیز از این جمله علت تکلیف نیست، بلکه علل تکلیف صفت بندگی و نعت رقیت است و سیاق این سخن شرح پذیر است و جامه این حدیث رنگ برگیر.

Чун бад-ӣни мхоили равшану далоили мубарҳани маълуми гашт ки тамассуки бсмъу нақли воҷибтар аз таъаллуқи бълм ва ақласт , лобуди бтриқи зарурат аз мустамеъӣу наққолӣ чора нест ки дар нақли ривояти гӯяндаро аз шунавандау мустамеъро аз мсмъӣ гурез набӯд ва он мсмъ бояд ки маъсӯми алзоту алсФот буд ва он мухбир бояд ки содиқи аллҳҷаҳ ва алмқол бошад , то хабар ӯ мғлб алзн ояд ва монанди муъоина уфтад ва агар на чунин буд , мӯҷиби илм ва амал наёяду ақҳому илзоми хасмро нишоед .

چون بدین مخایل روشن و دلایل مبرهن معلوم گشت که تمسک بسمع و نقل واجب تر از تعلق بعلم و عقل است، لابد بطریق ضرورت از مستمعی و نقالی چاره نیست که در نقل روایت گوینده را از شنونده و مستمع را از مسمعی گریز نبود و آن مسمع باید که معصوم الذات و الصفات بود و آن مخبر باید که صادق اللهجة و المقال باشد، تا خبر او مغلب الظن آید و مانند معاینه افتد و اگر نه چنین بود، موجب علم و عمل نیاید و اقحام و الزام خصم را نشاید.

Моӣим ки асли ин қоидаро бар пой медорему асоси ин маъниро бар ҷой , алъқли ишку ирибу алрои ихтӣу исиб чун пери болоӣии сухани бҳсрои ниҳоду ҷаъба броът бипардохту тири шуҷоати биндохт .

مائیم که اصل این قاعده را بر پای می داریم و اساس این معنی را بر جای، العقل یشک و یریب و الرای یخطی و یصیب چون پیر بالائی سخن بحصرا نهاد و جعبه براعت بپرداخت و تیر شجاعت بینداخت.

Пери суннӣ чун далерон аз камӣн ва чун шерон аз ърини беруни ҷуст ва гуфт хаи хау лои алейк айни аллоҳ эй пай бетадбир , ани анкролосўоти лсўти алҳмир , калоғро аз бонги номавзуни ҷамол афзӯн нашавад ин тараоти аҳли ҳангомау иҷтимои оммаро шояд на лофи борномаҳро , мухаддираи илмро дар пардаи нози арӯси вор ҷилва кунанд , на дар саҳрои овоз

پیر سنی چون دلیران از کمین و چون شیران از عرین بیرون جست و گفت خه خه و لا علیک عین الله ای پی بی تدبیر، ان انکرالاصوات لصوت الحمیر، کلاغ را از بانگ ناموزون جمال افزون نشود این ترهات اهل هنگامه و اجتماع عامه را شاید نه لاف بارنامه را، مخدره علم را در پرده ناز عروس وار جلوه کنند، نه در صحرا آواز

Оҳиста бош ки ончӣ гуфтӣ на аз нўозл танзиласт ва на аз ҳукми тўроаҳу Инҷил , баланду паст ва нест вҳсти ин сухани баси тароватӣ ва ҳаловатӣ надорад ва беш диққатӣ ва риққатӣ наёрад .

آهسته باش که آنچه گفتی نه از نوازل تنزیل است و نه از حکم توراة و انجیل، بلند و پست و نیست وهست این سخن بس طراوتی و حلاوتی ندارد و بیش دقتی و رقتی نیارد.

Пас бишинав то бадоне ки ин варақи маҳфӯзи брзои эзадӣ млҳўз нест ва аз ончӣ хондӣ ва бар забон ронадӣ аътзору истиғфор воҷибаст .

پس بشنو تا بدانی که این ورق محفوظ برضای ایزدی ملحوظ نیست و از آنچه خواندی و بر زبان راندی اعتذار و استغفار واجب است.

Агар длоӣл нақулӣу мхоӣл самъӣ инаст ки ту хондае ва бар забони рондае пас тўҳидмўҳдонро бар тақлиди муқаллидон чаҳ тарҷеҳ ва тафзиласт ки сухани мо дар баён усӯласт ва ин сухан аз завоиди фузул , аз сурайё то срии вози Фаластин то ҳарӣ масофат бисёрасту мхоФти бишмор .

اگر دلائل نقلی و مخائل سمعی اینست که تو خوانده ای و بر زبان رانده ای پس توحیدموحدان را بر تقلید مقلدان چه ترجیح و تفضیل است که سخن ما در بیان اصول است و این سخن از زوائد فضول، از ثریا تا ثری واز فلسطین تا هری مسافت بسیار است و مخافت بیشمار.

Саволӣ ки кардае ин баён он несту дъўоӣӣ ки кардае ин бурҳони он не , ту суол аз олат маърифат кардае на аз ҳолати маърифат , ва ҳар вақт ки суол аз олат маърифат равад лобуди ббёни он машғӯл мебояд шуду баёни он олат онаст ки гуфта шуд ки ҳақи таъолии мари маърифат ҳар чизеро олатӣ офарӣдааст , мавзӯу маснӯъ

سؤالی که کرده ای این بیان آن نیست و دعوائی که کرده ای این برهان آن نی، تو سئوال از آلت معرفت کرده ای نه از حالت معرفت، و هر وقت که سئوال از آلت معرفت رود لابد ببیان آن مشغول می باید شد و بیان آن آلت آنست که گفته شد که حق تعالی مر معرفت هر چیزی را آلتی آفریده است، موضوع و مصنوع

Мари идроки он чизро ки дар олам таркибаст беолатӣ раво набошад , ки фаъол бе олати вълом беиллат борӣаст ҷли шаъна чунонкӣ мефармоед : волсмоءи бниноҳо бояд

مر ادراک آن چیز را که در عالم ترکیب است بی آلتی روا نباشد، که فعال بی آلت وعلام بی علت باریست جل شأنه چنانکه می فرماید: والسماء بنیناها باید

Яъне болқдраҳи лобололаҳ аммо чун аз олами бсоӣти бдоролмлки всоӣти оӣӣ , бдоникаҳи фарроши ин Хизрат бе олати ҷоруб хона надонад рафту наққоши ин айвон бехома нигор надонад сифт ва бе лаби сухан натавонад гуфт , ки мо бе олати шнўоӣии дарин олам шнўоӣӣ надидем ва бе адоати биноӣии дарин гетии биноӣӣ мушоҳида накардем ва то ҳакими қодири олатӣ таркиб накард аз шаст ваанд пораи устихони мҷўФ дар чаҳор кисвати мухталиф

یعنی بالقدرة لابالالة اما چون از عالم بسائط بدارالملک وسائط آئی، بدانیکه فراش این خضرت بی آلت جاروب خانه نداند رفت و نقاش این ایوان بی خامه نگار نداند سفت و بی لب سخن نتواند گفت، که ما بی آلت شنوائی درین عالم شنوائی ندیدیم و بی ادات بینائی درین گیتی بینائی مشاهده نکردیم و تا حکیم قادر آلتی ترکیب نکرد از شصت و اند پاره استخوان مجوف در چهار کسوت مختلف

Ва мؤтлФи қолабро ботанобу аъсоби дарҳам ва барҳам несту урӯқи ракаи анҳори хӯн баданаст дар вай ҷорӣ накарду сқбу нақби онрои блҳму шҳм фароҳам наёварду кисвати ҷилдро ки халқон хилқатӣаст дар вай напушед

و مؤتلف قالب را باطناب و اعصاب درهم و برهم نیست و عروق راکه انهار خون بدن است در وی جاری نکرد و ثقب و نقب آنرا بلحم و شحم فراهم نیاورد و کسوت جلد را که خلقان خلقتی است در وی نپوشید

Хитоб бигир ва бигзору амр ва наҳйу буна ва бурдор дуруст наомад ва яке аз он олоти маснӯъу адоати мавзӯ самъаст , ки мураккабаст аз ғзориФу ҷилаваду слослу ағлоли муқайяду мшдўду боди хонае бар сар ӯ ки боди ҳаворо ки мураккаб асвотаст бахуд мекашиду чашмае дар поён ӯ ки мафҳуми мустамеъ дар вай муҷтамаъ ме гардад

خطاب بگیر و بگذار و امر و نهی و بنه و بردار درست نیامد و یکی از آن آلات مصنوع و ادات موضوع سمع است، که مرکب است از غضاریف و جلود و سلاسل و اغلال مقید و مشدود و باد خانه ای بر سر او که باد هوا را که مرکب اصوات است بخود می کشید و چشمه ای در پایان او که مفهوم مستمع در وی مجتمع می گردد

То аз онҷои блўҳ ҳофиз расад , ки он суханро ёд гирад ва нигоҳ дорад ва ҳам бар ин минвол дар ҳамаи ҷавориҳу аъзоъу абъозу аҷзоъи пас чун кори бълму маърифат ва дарёфт зоти муқаддаси лами изл ва лоязол расед олатӣ мебост ки на мураккаби венаи мураттаб буд аз ин аносиру ҷавоҳир

تا از آنجا بلوح حافظ رسد، که آن سخن را یاد گیرد و نگاه دارد و هم بر این منوال در همه جوارح و اعضاء و ابعاض و اجزاء پس چون کار بعلم و معرفت و دریافت ذات مقدس لم یزل و لایزال رسید آلتی می باست که نه مرکب ونه مرتب بود از این عناصر و جواهر

Ки болти мураккаби ҷузи ҷавҳари мураккабро идрок натавон кард ва чун зоти муназзаҳи борӣ мураккаб набӯд ва аз ин ҷавҳари мураттаб на , маърифат ӯ ҷами болтӣ ки бе ин всоӣт дар олами бсоӣт парвариш ёфта будӣ рост намеояд .

که بآلت مرکب جز جوهر مرکب را ادراک نتوان کرد و چون ذات منزه باری مرکب نبود و از این جوهر مرتب نه، معرفت او جم بآلتی که بی این وسائط در عالم بسائط پرورش یافته بودی راست نمی آید.

Пас ақли мудаббир ки бтдбири ин афлок барпост воин амлок бар ҷой фармуд ки меъёри сидқу мизони ҳақу устурлоби яқин маърифат бош ва дар ойина ҳар оина бар тариқи мушоҳидау муъоинаи худро дар дидаи ҷҳолу асҳоби залол арза кун ки бтриқи зарарати ин қолабу сӯратро мўҷдӣ бояд ва он қодири ҳакиму алӣаму доноу тавоно буд .

پس عقل مدبر که بتدبیر این افلاک برپاست واین املاک بر جای فرمود که معیار صدق و میزان حق و اسطرلاب یقین معرفت باش و در آئینه هر آینه بر طریق مشاهده و معاینه خود را در دیده جهال و اصحاب ضلال عرضه کن که بطریق ضررت این قالب و صورت را موجدی باید و آن قادر حکیم و علیم و دانا و توانا بود.

Пас зот ӯ муназзаҳ аз сифоти маҳолу нъўт мутаноқизаст ва ин тариқи дақиқу мушкили рақиқи ҷузи бмшълаҳи ақл нӯронӣ натавон донист ки мудаббири салоҳу фасоду тафреқу иттиҳоду тхлиқ эҷод ӯст ва агар тақвиму таълим ӯ дар даст иброҳӣм набӯдӣ аз ғалати афканони роҳ яъне офтобу моҳи баборгоҳ бо тӯлу арзи ании ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фтролсмўот ва аларз нараседӣ

پس ذات او منزه از صفات محال و نعوت متناقض است و این طریق دقیق و مشکل رقیق جز بمشعله عقل نورانی نتوان دانست که مدبر صلاح و فساد و تفریق و اتحاد و تخلیق ایجاد اوست و اگر تقویم و تعلیم او در دست ابراهیم نبودی از غلط افکنان راه یعنی آفتاب و ماه ببارگاه با طول و عرض انی وجهت وجهی للذی فطرالسموات و الارض نرسیدی

Ва писари хитобро ёроии ин даъвӣ кӣ будӣ ки раъйати рабии бқлбӣу писари абўотолби алайҳи ассаломро ин лоф нараседӣ ки луи кашфи алғтоءи мо азддт яқинан ва агар сад ҳазор шамъ дар даст самъ наҳй дар мзоиқи ин зулмоту дақоиқи ин Флўоти роҳбарӣ натавонад карду қадамӣ бар нуқтаи савоби натавонади ниҳод .

و پسر خطاب را یارای این دعوی کی بودی که رأیت ربی بقلبی و پسر ابواطالب علیه السلام را این لاف نرسیدی که لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا و اگر صد هزار شمع در دست سمع نهی در مضایق این ظلمات و دقایق این فلوات راهبری نتواند کرد و قدمی بر نقطه صواب نتواند نهاد.

Венис маълумаст ки самъ маҳал хитобасту ҳукми самара Эй дорад ки парвариш дар вай меёбад , бози ақли мақару мунаббат самарааст ки ӯро ҳукми шаҷара буд вози шаҷара то самараи фарқ бисёрасту тафовути бишмор , аммо ин остонаи бас рафеъаст ва ин ҳазрати мниъ , пои шикастаи ин талабро нишоеду дасти бастаи ин тарабро нзибд .

ونیز معلوم است که سمع محل خطابست و حکم ثمره ای دارد که پرورش در وی می یابد، باز عقل مقر و منبت ثمره است که او را حکم شجره بود واز شجره تا ثمره فرق بسیار است و تفاوت بیشمار، اما این آستانه بس رفیع است و این حضرت منیع، پای شکسته این طلب را نشاید و دست بسته این طرب را نزیبد.

Чун баёни шайхи суннӣ аз маду эҷози бҳд эъҷоз расед аз чапу рости таҳсини муҷтамаъону хурӯши мустамеъону нолаи сӯхтагони маваддату овози муштоқони муҳаббати бхост ки ҷоء алҳақу зҳқи алботл .

چون بیان شیخ سنی از مد و ایجاز بحد اعجاز رسید از چپ و راست تحسین مجتمعان و خروش مستمعان و ناله سوختگان مودت و آواز مشتاقان محبت بخاست که جاء الحق و زهق الباطل.

Пери суннӣ аз ҷой бархест ва рафтанро бёрсоту рдоءи зафар дар сар овараду пой дар рикоби хар , чун насими саҳаргоҳ дар фарозу нишеб роҳ баранду табъи хотир дар ҳавои қафоӣ ӯ бимонад , баъд аз он бисёр бишитофтам он сайди муборакро дрнёФтм .

پیر سنی از جای برخاست و رفتن را بیارسات و رداء ظفر در سر آورد و پای در رکاب خر، چون نسیم سحرگاه در فراز و نشیب راه براند و طبع خاطر در هوای قفای او بماند، بعد از آن بسیار بشتافتم آن صید مبارک را درنیافتم.