Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки дар хатарҳои шоқи боман шафиқ буд ва дар сафарҳои Ироқи боман рафиқ , бҳкми омезиши турбату овезаши ғурбат бо ман қаробатӣ дошт , сабабӣ на нисбӣ ва нисбатӣ дошт фазлии водбӣ на арақӣу асабӣ .

حکایت کرد مرا دوستی که در خطرهای شاق بامن شفیق بود و در سفرهای عراق بامن رفیق، بحکم آمیزش تربت و آویزش غربت با من قرابتی داشت، سببی نه نسبی و نسبتی داشت فضلی وادبی نه عرقی و عصبی.

Гуфт вақте аз авқот ки давраи айёми сабо чун насими сабои хуши нафас буду аҳди ҷавонӣ чун қадаҳи зиндагонӣ бехас , ман аз роҳи меҳр бо ёрии пайвандии доштам ва аз силсилаи ишқ бар дили бандӣ .

گفت وقتی از اوقات که دوره ایام صبا چون نسیم صبا خوش نفس بود و عهد جوانی چون قدح زندگانی بی خس، من از راه مهر با یاری پیوندی داشتم و از سلسله عشق بر دل بندی.

Бҳкми онкии саёҳати ин бидоء надониста будаму сбоҳти ин дарё наёмухта , гоҳ дар ҳдоиқи васл нўоӣӣ мезадаму гоҳ дар мзоиқи ҳиҷри дасту поӣӣ , ки тан дар кӯшиши кор бо кашиши ёри хўнкрдаҳу ҳмолии мсқлаҳ ишқ наметавонисту кёлии хирман сабр намедонист ногоҳ ишқи домангир ва гиребонгир шуд .

بحکم آنکه سیاحت این بیداء ندانسته بودم و سباحت این دریا نیاموخته، گاه در حدایق وصل نوائی می زدم و گاه در مضایق هجر دست و پائی، که تن در کوشش کار با کشش یار خونکرده و حمالی مثقله عشق نمی توانست و کیالی خرمن صبر نمی دانست ناگاه عشق دامنگیر و گریبانگیر شد.

Дили асири гашту нуқтаи ҷони ҳадафи тир тақдир шуд , дили шаҳна талаб мекард дасти овезроу ҷони рахна май ҷусти пои гурезро , табъ ҳануз дар доми хом буд , ҷуз бо висол ишқ намедонист бохту дида ҳануз дар кори навомӯз буд , ҷуз бо хаёл наметавонист сохт , гетии бхосити акси ишқ икрнгӣ дошту арсаи майдони олами танагӣ .

دل اسیر گشت و نقطه جان هدف تیر تقدیر شد، دل شحنه طلب می کرد دست آویز را و جان رخنه می جست پای گریز را، طبع هنوز در دام خام بود، جز با وصال عشق نمی دانست باخت و دیده هنوز در کار نوآموز بود، جز با خیال نمی توانست ساخت، گیتی بخاصیت عکس عشق یکرنگی داشت و عرصه میدان عالم تنگی.

Дили мураббаъ вааш дар оғӯши бало хуш бинишасту дасти қазои пои хирадмандии бслслаҳ хурсандӣ бибаст , ғурем бимҳобои даст аз домани мудорои бгрибони тақозои барад .

دل مربع وش در آغوش بلا خوش بنشست و دست قضا پای خردمندی بسلسله خرسندی ببست، غریم بیمحابا دست از دامن مدارا بگریبان تقاضا برد.

Бо худ гуфтам ки ин худ на қзоӣист ки бо вай битавон овехт ва ин на блоӣист ки аз вай битавон гурехт , шарбатӣаст чашеданӣ ва зарбатӣ аст кашӣданӣ , мнзлисти супурданӣ ва роҳӣаст басари бурданӣ .

با خود گفتم که این خود نه قضائیست که با وی بتوان آویخت و این نه بلائیست که از وی بتوان گریخت، شربتی است چشیدنی و ضربتی است کشیدنی، منزلیست سپردنی و راهیست بسر بردنی.

Чун соӣси ишқ волӣ шуду султони меҳри муставле ва дар ҳафт вилояти нақши сиккау хутбаи баном ӯ шуду малику давлати бком ӯ всоҳби садри муҳаббат дар ҳуҷраи дил рахт бикшод волии ишқ дар боргоҳи ҷон тахт биниҳод ва ҳар як аз ихвони сафоу асҳоби вафои брҳкми он мизоҷ навъе алоҷ мефармуд ва ҳеҷ сӯдманд набӯд :

چون سائس عشق والی شد و سلطان مهر مستولی و در هفت ولایت نقش سکه و خطبه بنام او شد و ملک و دولت بکام او وصاحب صدر محبت در حجره دل رخت بگشاد والی عشق در بارگاه جان تخت بنهاد و هر یک از اخوان صفا و اصحاب وفا برحکم آن مزاج نوعی علاج میفرمود و هیچ سودمند نبود:

То баъд аз таҳаммули шдоид ва тҷръ ?мукуаед хабар ёфтам ки дар бемористон Исфаҳон мардӣаст ки дар тиби рӯҳонӣ , қадамии мубораку дамӣ мутабаррик дорад .

تا بعد از تحمل شداید و تجرع مکاید خبر یافتم که در بیمارستان اصفهان مردیست که در طب روحانی، قدمی مبارک و دمی متبرک دارد.

Дилҳои шикастаро фароҳам мекунаду синаҳои хастаро марҳам май наад , дар шому димишқи тъўизи ишқ аз вай ситонанд ва аз машриқ то мағриби шарбати ин зарбат аз вай май ҷӯянд , гуфтам дар аинўоқъаҳ ки марост қадам дар ҷустуҷӯӣ бояду взбон дар гуфтугӯӣу ончӣ мтнбӣ гуфтааст :

دلهای شکسته را فراهم می کند و سینه های خسته را مرهم می نهد، در شام و دمشق تعویذ عشق از وی ستانند و از مشرق تا مغرب شربت این ضربت از وی می جویند، گفتم در اینواقعه که مراست قدم در جستجوی باید و وزبان در گفتگوی و آنچه متنبی گفته است:

На шикоят фасласт , на ҳикояти васлу ончӣ ман мегӯям инаст байт :

نه شکایت فصل است، نه حکایت وصل و آنچه من می گویم اینست بیت:

Чун ин азм ҷузам кардам бо рафиқӣ чанд босФҳон рафтаму буқати вусӯлу нузули офтоб дар шитоби длўк буду шаб дар сёби сўк бо рафиқон бетӯша , бгўшаҳ эй бози шудему ёқӯби вор дар байти алоҳзон ба ниёзи шудем

چون این عزم جزم کردم با رفیقی چند باصفهان رفتم و بوقت وصول و نزول آفتاب در شتاب دلوک بود و شب در ثیاب سوک با رفیقان بی توشه، بگوشه ای باز شدیم و یعقوب وار در بیت الاحزان به نیاز شدیم

То рӯз дар он шаби ялдои иди фардоро дег савдо мепухтему сурайёро рақибии миомўхтиму ҷавзоро табибӣ , то баъд аз тФсии посҳои қаҳру тҷръи косҳои заҳр , ройоти хуршеди росиху аҳкоми шаби боёти рӯзи носихи гашт , офтоби мунир аз фалак асир битофту сиёҳи бофи шаби ҳалаи субҳи ббоФт .

تا روز در آن شب یلدا عید فردا را دیگ سودا می پختیم و ثریا را رقیبی میآموختیم و جوزا را طبیبی، تا بعد از تفصی پاسهای قهر و تجرع کاسهای زهر، رایات خورشید راسخ و احکام شب بآیات روز ناسخ گشت، آفتاب منیر از فلک اثیر بتافت و سیاه باف شب حله صبح ببافت.

Чун саломи намоз бомдод бидодам рӯй ббиморстони ниҳодам , табъи мштғли қадамро ёрӣ мекарду ишқи муштаали машъалаи дорӣ , чун бҳдиқаҳи кору нуқтаи паргори расидам ҷамъӣ дидам дар зии тасаввуфи бқдми таваққуфу тайифа Эй дидам блбоси ахёр дар банди интизор .

چون سلام نماز بامداد بدادم روی ببیمارستان نهادم، طبع مشتغل قدم را یاری می کرد و عشق مشتعل مشعله داری، چون بحدیقه کار و نقطه پرگار رسیدم جمعی دیدم در زی تصوف بقدم توقف و طایفه ای دیدم بلباس اخیار در بند انتظار.

Чун қомати хуршеди баланди баромади шайх аз ҳуҷраи бдромди ъсоӣӣ дар мушту дўоҷӣ бар пушт , гўжтр аз ҳилолу сиёҳтар аз балол дар ниҳояти заъифӣу ғояти наҳифии боўозии нарму нафасии гарм бар қавми бслом мубодират карду бтҳити аҳли ислом мсорът намӯд .

چون قامت خورشید بلند برآمد شیخ از حجره بدرآمد عصائی در مشت و دواجی بر پشت، گوژتر از هلال و سیاه تر از بلال در نهایت ضعیفی و غایت نحیفی بآوازی نرم و نفسی گرم بر قوم بسلام مبادرت کرد و بتحیت اهل اسلام مسارعت نمود.

Пас чун лаҳза Эй биёсуд гуфт крост дар ишқи суолӣ ва дарин боби ашколӣ , бгўӣиду дармони худ бҷўӣид , ки калиди воқеъоту хайёти мураққаъот ӯ манам , мубҳам ӯ бар забон макшуфасту мушкил ӯ ббёни ман мавқуф .

پس چون لحظه ای بیاسود گفت کراست در عشق سئوالی و درین باب اشکالی، بگوئید و درمان خود بجوئید، که کلید واقعات و خیاط مرقعات او منم، مبهم او بر زبان مکشوف است و مشکل او ببیان من موقوف.

Пас рӯй бмн кард ва гуфт эй ҷавони пештари ой ки ту бадал аз ин қавми мафтӯну маҷнӯнтарӣ ва аз ин ҷамъи маълули вмқбўлтар , марҳабои бку бомсолки Фохбри нои ани ҳолк агар соҳиби офати қолабии Фмои нҳни бки Фоҷъўн ва агар маълули баъиллатии қалбии Фонои аллоҳу анои илайҳи роҷъўн .

پس روی بمن کرد و گفت ای جوان پیشتر آی که تو بدل از این قوم مفتون و مجنون تری و از این جمع معلول ومقبول تر، مرحبا بک و بامثالک فاخبر نا عن حالک اگر صاحب آفت قالبی فما نحن بک فاجعون و اگر معلول بعلت قلبی فانا الله و انا الیه راجعون.

Гуфтам дарин маънии суқроти муайяну мғиси тўӣӣу Буқроти таскини ин ҳадиси ту , гуфт шаҷарот аз самарот шиносанду ошиқро бъброт донанд , ихтилофи аҳволи худ боз намойу парда аз рӯй роз худ бигушоӣ то асли басту қабз аз қорўраҳу набз маълум шавад , гуфтам дидаи ист бехобӣу дилии партоб , лавнӣаст мутағаййиру табъии мутаҳайиру қалбии мутаққаллибу шавқии мтғлб .

گفتم درین معنی سقراط معین و مغیث توئی و بقراط تسکین این حدیث تو، گفت شجرات از ثمرات شناسند و عاشق را بعبرات دانند، اختلاف احوال خود باز نمای و پرده از روی راز خود بگشای تا اصل بسط و قبض از قاروره و نبض معلوم شود، گفتم دیده ایست بی خوابی و دلی پرتاب، لونی است متغیر و طبعی متحیر و قلبی متقلب و شوقی متغلب.

Гуфтам эй субҳи содиқи чунин шабҳо вае табиби ҳозиқи чунин табҳо , хоҳи бтиғи қтиът пай куну хоҳи бдоғи сниът кӣ икроаҳи ин тӯмори тиморро бадасти кифоят тай кун .

گفتم ای صبح صادق چنین شبها و ای طبیب حاذق چنین تبها، خواه بتیغ قطیعت پی کن و خواه بداغ صنیعت کی یکراه این طومار تیمار را بدست کفایت طی کن.

Гуфт зиъти аллбни фии алсиФу таркати алъсои болхиФи пои афзорӣ ки бичин гузоштае бФлстини миҷўӣӣу ъсоӣӣ ки бсмрқнди ниҳодае бхҷнд мехоҳӣ ?

گفت ضیعت اللبن فی الصیف و ترکت العصا بالخیف پای افزاری که بچین گذاشته ای بفلسطین میجوئی و عصائی که بسمرقند نهاده ای بخجند میخواهی؟

Бдонкаҳи ишқи сӯрат ҷабраст ки бисбр басар нашаваду ишқи ҷабрӣ бо сармояи бисбрӣ рост наёяд , пас кأси дигргўн дар доду асоси дигари гавани ниҳод ва гуфт бибояд донистан ки ишқро ду мақомаст вмҳбтро ду гом , суфиёнро мақом муҷоҳидатасту софёнро мақоми мшоҳдт .

بدانکه عشق صورت جبر است که بیصبر بسر نشود و عشق جبری با سرمایه بیصبری راست نیاید، پس کأس دیگرگون در داد و اساس دیگر گون نهاد و گفت بباید دانستن که عشق را دو مقام است ومحبت را دو گام، صوفیان را مقام مجاهدت است و صافیان را مقام مشاهدت.

Ошиқи сӯфии соҳиб ранҷасту муҳаббати софии соҳиби ганҷ , сӯфии доим дар зер борасту марди софӣ дар бар ёр , сӯфӣ дар ранҷ ҷигар мехӯрду софӣ аз ганҷ бар мехӯрд бҳкми онкӣ дар ишқ дўӣӣ набинад ва манӣ ва тўӣӣ надонад

عاشق صوفی صاحب رنج است و محبت صافی صاحب گنج، صوفی دائم در زیر بار است و مرد صافی در بر یار، صوفی در رنج جگر می خورد و صافی از گنج بر می خورد بحکم آنکه در عشق دوئی نبیند و منی و توئی نداند

Ишқ бо нафас ҳамсон нашаваду нафас бо ишқ яксон нагардад , ки ишқ бо дили пероҳан ва пӯст гардад мард бо худ душману дӯст , нафаси ошиқу ъоء маъшӯқ гардаду пӯсти муҳибу тоءи маҳбӯб , марди гарми нафаси рокор бо нафас уфтаду нафаси маҳал муҷоҳидатаст чунонкӣ гуфтаанд :

عشق با نفس همسان نشود و نفس با عشق یکسان نگردد، که عشق با دل پیراهن و پوست گردد مرد با خود دشمن و دوست، نفس عاشق و عاء معشوق گردد و پوست محب و طاء محبوب، مرد گرم نفس راکار با نفس افتد و نفس محل مجاهدت است چنانکه گفته اند:

Ва дайгарии ҳам дарин маънӣ гуфтааст :

و دیگری هم درین معنی گفته است:

Ва дайгарии ҳам дарин маънӣ гуфтааст ,

و دیگری هم درین معنی گفته است،

Ва бози дайгарии ҳам дарин маънӣ гуфтааст .

و باز دیگری هم درین معنی گفته است.

Акнӯн кнўзу румузи таъаллуқи бмқомоти аҳли тасаввуфу худовандони ранг ва такаллуф дорад , бози софёни муҷарраду покони муфрад аз ин ҳама рангҳо озоданд вабои ин ҳамаи ғамҳо дилшод , эшон сӯрату қолаби нгўинди вози маъшӯқи руху зулф ва лаб наҷӯянд .

اکنون کنوز و رموز تعلق بمقامات اهل تصوف و خداوندان رنگ و تکلف دارد، باز صافیان مجرد و پاکان مفرد از این همه رنگها آزادند وبا این همه غمها دلشاد، ایشان صورت و قالب نگویند واز معشوق رخ و زلف و لب نجویند.

Ҳазрати рӯҳи эшонро дар доролмлк футуҳасту даври шароби эшон дарин сабӯҳ ки эшонро дарин ишқи сару ҳамён дар миёнасту арӯси муҳаббат дар ҳуҷрау ҳаҷари эшон , чун дар миён ҷдоӣӣ набӯд ошиқро чандини ъноء ва шидоӣӣ набӯд ки онҷо ки эътилофи арвоҳ асласт олами олам васл аст

حضرت روح ایشان را در دارالملک فتوح است و دور شراب ایشان درین صبوح که ایشان را درین عشق سر و همیان در میانست و عروس محبت در حجره و حجر ایشان، چون در میان جدائی نبود عاشق را چندین عناء و شیدائی نبود که آنجا که ائتلاف ارواح اصل است عالم عالم وصل است

Сӯрати маъшӯқ дар ЊАЉАРУЛАСВАДи синаи шан манқӯшасту сӯрати муҳаббат дар қолаби эшон мнқўри внқши муҳаббат бар варақи алобизи дидаи эшон мстўр .

صورت معشوق در حجرالاسود سینه شان منقوش است و صورت محبت در قالب ایشان منقور ونقش محبت بر ورق الابیض دیده ایشان مسطور.

Ва дайгарии ҳам дарин маънӣ гуфтааст :

و دیگری هم درین معنی گفته است:

Пас гуфт эй ҷавони ғариби дарин қафаси аҷиб чун афтодӣ ? кадоми чинаи туро сайд карду кадоми туъмаи турои қайд ? бдонкаҳи ишқи се қадамаст : аввали қадам кашишаст , дувуми қадами кӯшиш , сеюм кашиш .

پس گفت ای جوان غریب درین قفس عجیب چون افتادی؟ کدام چینه ترا صید کرد و کدام طعمه ترا قید؟ بدانکه عشق سه قدم است: اول قدم کشش است، دوم قدم کوشش، سوم کشش.

Аз ин се қадам ду ихтиёрӣаст ва яке изтирорӣ , дар қадами кашиши ҳам сифати мор бояд буд ки бе пои бпўид ва бедаст биҷӯед ва дар қадами кӯшиши ҳам наъти мӯр бояд буд ки чун доъияи ишқ ӯро дар кор кашад , ба тани боркашаду қадами кашиш на қадам ихтиёрӣаст балки изтирорӣаст ки султони ишқ муттаҳам несту хӯни ошиқони муҳтарам на .

از این سه قدم دو اختیاریست و یکی اضطراری، در قدم کشش هم صفت مار باید بود که بی پای بپوید و بی دست بجوید و در قدم کوشش هم نعت مور باید بود که چون داعیه عشق او را در کار کشد، به تن بارکشد و قدم کشش نه قدم اختیاریست بلکه اضطراریست که سلطان عشق متهم نیست و خون عاشقان محترم نه.

эй ҷавон надонистае ки ҳуҷраи ишқ бом надораду субҳи муҳаббати шом на , ишқ қафасӣаст оҳанӣну танг , на рӯй шикастан ва на рӯй диранг , бо ӣнҳамаи набзу пишории пеши ор то бингарам ки корди бостхўони расидаи вълти ишқ бҷон кашидааст ё на ?

ای جوان ندانسته ای که حجره عشق بام ندارد و صبح محبت شام نه، عشق قفسی است آهنین و تنگ، نه روی شکستن و نه روی درنگ، با اینهمه نبض و پیشاری پیش آر تا بنگرم که کارد باستخوان رسیده وعلت عشق بجان کشیده است یا نه؟

Даст буи додам , гуфт надонистае ки набзи ошиқон аз даст нагиранд аз дил гиранд , оби пеш доштам гуфт нашунидае ки оби муҳибон аз дида мушоҳида кунанд , мҷсаҳи буқаламуни ишқи дигргўнст ,у аморати иллати ишқ аз оби дидау оташ синааст на аз ранги обгина .

دست بوی دادم، گفت ندانسته ای که نبض عاشقان از دست نگیرند از دل گیرند، آب پیش داشتم گفت نشنیده ای که آب محبان از دیده مشاهده کنند، مجسه بوقلمون عشق دیگرگونست، و امارت علت عشق از آب دیده و آتش سینه است نه از رنگ آبگینه.

Чун танураи мақомаи шайхи бтФт ва ин сухан то бад-ӣн ҷой бирафт , забон аз суоли ишқ хомӯш кардаму афсонаи ишқи фаромӯш , донистам ки остонаи ишқ рафеъасту ҳазрати муҳаббати мниъ .

چون تنوره مقامه شیخ بتفت و این سخن تا بدین جای برفت، زبان از سئوال عشق خاموش کردم و افسانه عشق فراموش، دانستم که آستانه عشق رفیع است و حضرت محبت منیع.

Дасти дркшидму домани дрчидм чун ин калимоти томоту алфози томот истимоъ кардам , перро видоъ кардам , баъд аз он надонам то чанги нўоӣбш кӣ озурду наҳанги масоибаш чигуна хӯрд .

دست درکشیدم و دامن درچیدم چون این کلمات تامات و الفاظ طامات استماع کردم، پیر را وداع کردم، بعد از آن ندانم تا چنگ نوائبش کی آزرد و نهنگ مصائبش چگونه خورد.