Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки муҳаррами роҳатҳо буду марҳами ҷароҳатҳо ки : дар авоили аҳди шабоб ки мӯии ориз чун пари ғроб буду риёзу баёзи изор дар ҷомаи эҳтисоб

حکایت کرد مرا دوستی که محرم راحتها بود و مرهم جراحتها که: در اوایل عهد شباب که موی عارض چون پر غراب بود و ریاض و بیاض عذار در جامه احتساب

Хуршеди кӯдакии қасд длўк дошту ориз дар он мусӣбати ҷомаи сӯг , доираи изор ҳануз қӣрӣ буду ранги рухсори хайрӣ , ҳануз машк бо кофури нёмихта буду саман бар барг гул нарехта .

خورشید کودکی قصد دلوک داشت و عارض در آن مصیبت جامه سوگ، دایره عذار هنوز قیری بود و رنگ رخسار خیری، هنوز مشک با کافور نیامیخته بود و سمن بر برگ گل نریخته.

Дар ғлўои ин ғўоит ва дар бдоити ин анояти хостам сафарӣ кунам ва дар атрофи олами назарӣ , дар басити ҳомӯни бпўим ва дар рубъи маскӯни срсоФрўои тсҳўоро боз ҷӯям

در غلوای این غوایت و در بدایت این عنایت خواستم سفری کنم و در اطراف عالم نظری، در بسیط هامون بپویم و در ربع مسکون سرسافروا تصحوا را باز جویم

Бар бисоти буқаламуни гом бгом бигузараму риҷоли олами илмро номи баноми бшмрм , бози вори бошёнаҳи карямон парвоз кунам ва аз остонаи лӣимони эҳтирози намоям

بر بساط بوقلمون گام بگام بگذرم و رجال عالم علم را نام بنام بشمرم، باز وار بآشیانه کریمان پرواز کنم و از آستانه لئیمان احتراز نمایم

Биқин на бтхмин бидонам ки таъми кӣўс ғурбат чисту мизоҷи хок ҳар турбат чаҳ ? ки баргарди харгоҳи тавоф кардан ва бо сари пӯшидагони каллаи масофи пайвастани кори лангон ва бефарҳангонаст .

بیقین نه بتخمین بدانم که طعم کئوس غربت چیست و مزاج خاک هر تربت چه؟ که برگرد خرگاه طواف کردن و با سر پوشیدگان کله مصاف پیوستن کار لنگان و بی فرهنگان است.

Мард то бо ҳаводис дар кар ва фар нашавад соҳиби қадар ва фар нашавад ва то бинўоӣиш дар бадари нтозд , оламаш дар садри ннўозд .

مرد تا با حوادث در کر و فر نشود صاحب قدر و فر نشود و تا بینوائیش در بدر نتازد، عالمش در صدر ننوازد.

Ин маънӣ бар забони мирондм ва ин абёт бар мехондам .

این معنی بر زبان میراندم و این ابیات بر می خواندم.

Як ду рафиқро огоҳ кардам ва рӯй азимат бароа оварадам , чун кأси шароб дар ҳар комии манзил ва аз ҳар заминии чизе ҳосил мекардам , то чун роҳӣ дароз буридам дар билоди Аҳвози расидам .

یک دو رفیق را آگاه کردم و روی عزیمت براه آوردم، چون کأس شراب در هر کامی منزل و از هر زمینی چیزی حاصل می کردم، تا چون راهی دراز بریدم در بلاد اهواز رسیدم.

Масканӣ дид мураттаб ва сокиноне ёфтам муҳаззаби вмҷрб , ғрбоӣ бисёр водбои бишмор , масоҷиди маъмуру маъобиди машҳур , зовияҳои аўтоди воброр ва хокҳои муҳоҷири вонсор , мардумонеи ҳамаи брснни истиқомат ва дар либоси силаму саломат

مسکنی دید مرتب و ساکنانی یافتم مهذب ومجرب، غربای بسیار وادبای بیشمار، مساجد معمور و معابد مشهور، زاویه های اوتاد وابرار و خاکهای مهاجر وانصار، مردمانی همه برسنن استقامت و در لباس سلم و سلامت

Бар мтиаҳи нафаси ранҷури ббхшўдму рӯзӣ чанд бар он шаҳр машҳур биёсудам ва аз ҳоли уламоӣ шаҳр мепурсидам ва бар канаи фазл ҳар яке брмирсидм то аз сқот рӯот ?шуандем ки дар ин шаҳр қозӣӣаст мутадаййин ва дар илму вараъи мтъин , фазлӣ ъмим дораду хонадонии қадим , бо ин ҳамаи лобҷўдаҳи иФтхру лои бъўдаҳи ибтхр агар чаҳ дар Абути ҳошимии аласл буд дар футуввати ъсомии алФзл .

بر مطیه نفس رنجور ببخشودم و روزی چند بر آن شهر مشهور بیاسودم و از حال علمای شهر میپرسیدم و بر کنه فضل هر یکی برمیرسیدم تا از ثقات روات شندیم که در این شهر قاضیی است متدین و در علم و ورع متعین، فضلی عمیم دارد و خاندانی قدیم، با این همه لابجوده یفتخر و لا بعوده یبتخر اگر چه در ابوت هاشمی الاصل بود در فتوت عصامی الفضل.

Бо худ гуфтам бо ин қозӣ эътилоф дорам ва худро аз дигари суҳбатҳо муъоф , ки марди ғарибро аз таъаллуқи садрӣу тамаллуқи соҳиб қадре чора Эй набӯд , тӯҳфае бадаст кардам ва рӯй бсроӣ қозӣ оварадам .

با خود گفتم با این قاضی ائتلاف دارم و خود را از دیگر صحبت ها معاف، که مرد غریب را از تعلق صدری و تملق صاحب قدری چاره ای نبود، تحفه ای بدست کردم و روی بسرای قاضی آوردم.

Чун бидон ҳарими ҳукӯмату мақоми доварии вхсўмти расидам қозӣӣ дидам бо шиквау тайифае анбӯҳ , ҳиҷоб аз миён бардоштау тариқи трФъ фурӯ гузошта , сухану зиъу шарифу қавӣ ва заъиф мешунид ва дар ҳар як баробар менигареду шриҳи вор дар қатъ хсўмот мекушеду ҳайдари вори воқеъоти ҳкўмотро мебурид .

چون بدان حریم حکومت و مقام داوری وخصومت رسیدم قاضیی دیدم با شکوه و طایفه ای انبوه، حجاب از میان برداشته و طریق ترفع فرو گذاشته، سخن و ضیع و شریف و قوی و ضعیف می شنید و در هر یک برابر می نگرید و شریح وار در قطع خصومات می کوشید و حیدر وار واقعات حکومات را میبرید.

Дар аснои муколамау мухосима ҳар соъатӣ кароматӣ мефармуд ва Лутфӣ меафзуд ва бар сар ҷамъ меситуд ва аз сӯрат ҳол мепурсед ва аз иқомату иртиҳоли брмирсид .

در اثنای مکالمه و مخاصمه هر ساعتی کرامتی می فرمود و لطفی میافزود و بر سر جمع می ستود و از صورت حال می پرسید و از اقامت و ارتحال برمیرسید.

Мо дар сафи мсоҳлаҳу мусомиҳа будем ки дар миёни ҷамъи мардӣу зании дидеми дарҳами афтода , ҳар як аз арз якдигар мечашиданду гиребони ҷидол якдигар мекашиданд , пардаи ҳаё аз миён бардоштау роҳи озарму шарм фурӯ гузошта .

ما در صف مساهله و مسامحه بودیم که در میان جمع مردی و زنی دیدیم درهم افتاده، هر یک از عرض یکدیگر می چشیدند و گریبان جدال یکدیگر می کشیدند، پرده حیا از میان برداشته و راه آزرم و شرم فرو گذاشته.

Халқии барояшон дар назорау олимӣ дар кори эшон оҷизу бечора , ҳамчунон боўизу ситезу машғалау растохези пеши қозии расиданду бисоти хусумат боз кашиданд , қозии бонг барояшон зад ки ин лиҷоҷат ва симоҷат чист ва ин таҳарруку тҳтк аз пай кист ?

خلقی برایشان در نظاره و عالمی در کار ایشان عاجز و بیچاره، همچنان بآویز و ستیز و مشغله و رستاخیز پیش قاضی رسیدند و بساط خصومت باز کشیدند، قاضی بانگ برایشان زد که این لجاجت و سماجت چیست و این تحرک و تهتک از پی کیست؟

Магари ин хусумат дар хӯн хатираст ё дар моли касӣри сухан бҳрмт шунаведу гўӣиду лҷоҷи беҳудаи мҷўӣид ки лҷоҷ беҳуда шавамасту хусумати пурхирау луам

مگر این خصومت در خون خطیر است یا در مال کثیر سخن بحرمت شنوید و گوئید و لجاج بیهوده مجوئید که لجاج بیهوده شوم است و خصومت پرخیره و لوم

Мард гуфт : аиҳо алқозии ани амреашад аломўру хасмии ?илади алҷмҳўр мардӣам ки шиор крбт дораму ҳақи ғурбат , аз билоди Яману ҳиҷозам ва дарин диёри ғарибу мҷтози ҳуқуқи ман воҷиб риоятасту зоти ман лозими анояту ризоу схти ман мӯҷиби шукру шикоят .

مرد گفت: ایها القاضی ان امری اشد الامور و خصمی الد الجمهور مردی ام که شعار کربت دارم و حق غربت، از بلاد یمن و حجازم و درین دیار غریب و مجتاز حقوق من واجب رعایت است و ذات من لازم عنایت و رضا و سخط من موجب شکر و شکایت.

Мардӣам дар ҳунари соҳиби бизоъат ва дар адаби соҳиби саноату мстзҳри бсрмоиаҳи қаноат , аз хайри ин барзани маҳрӯм ва дар дасти ин зани мазлӯм , қозӣ гуфт эй марди ғариби адиби вози ҳунари соҳиби нассобу насиб , сухан хеш бигӯӣу муроди худ биҷавӣ ва бигӯӣ ончӣ гуфтанӣаст ва бапуш ончӣ нуҳуфтанӣаст , ки то иллат бо табиби нгўӣӣ алоҷ надонад ва то набзи буии ннмоӣӣ мизоҷ нашносад .

مردی ام در هنر صاحب بضاعت و در ادب صاحب صناعت و مستظهر بسرمایه قناعت، از خیر این برزن محروم و در دست این زن مظلوم، قاضی گفت ای مرد غریب ادیب واز هنر صاحب نصاب و نصیب، سخن خویش بگوی و مراد خود بجوی و بگوی آنچه گفتنی است و بپوش آنچه نهفتنی است، که تا علت با طبیب نگوئی علاج نداند و تا نبض بوی ننمائی مزاج نشناسد.

Мард гуфт эй баҳр беғӯр вае ҳоким бе ҷаври донистае ки алхдъаҳи бдъаҳу алоғтрори азрори ин зани марои бтмъи тамаъа дар дом афкандаасту заҳри биҷои нӯш дар ҷом , гандум фурӯхтаасту ҷӯ иваз дода , куҳна таслим намӯдау наву иддаи ниҳода , биҷои ҳамёни анбон дар миён ниҳодаасту биҷои сӯрохи сӯзан дар равзан кушода аст

مرد گفت ای بحر بی غور و ای حاکم بی جور دانسته ای که الخدعة بدعة و الاغترار اضرار این زن مرا بطمع طمعه در دام افکنده است و زهر بجای نوش در جام، گندم فروخته است و جو عوض داده، کهنه تسلیم نموده و نو و عده نهاده، بجای همیان انبان در میان نهاده است و بجای سوراخ سوزن در روزن گشاده است

Дар носуфта гуфтааст ва суфта бӯдаасту роҳи амн ваъда карда буд ва ошуфта бӯдааст , шарти сам хайёт карда сами работи о мадаасту қарор бар ҳалқа хотам карда хирқаи мотам дар миён ниҳодааст , ғабнӣаст муайян ва ҷарҳӣаст мубин , трқиъро дар вай роҳӣ несту тқриъро дар ваии гуноҳӣ на .

در ناسفته گفته است و سفته بوده است و راه امن وعده کرده بود و آشفته بوده است، شرط سم خیاط کرده سم رباط آ مده است و قرار بر حلقه خاتم کرده خرقه ماتم در میان نهاده است، غبنی است معین و جرحی است مبین، ترقیع را در وی راهی نیست و تقریع را در وی گناهی نه.

Агар хоҳӣ ки бадонеи бъини алиқин , даст дар ӯ кун ва бибин то ҳақиқат аён шавад ки беҳуда намегӯям ва нобӯда намеҷӯям , чун марди сухани хеш тамом кард , қоӣ рӯй бхсм оварда ва гуфт эй зани ин чаҳ бад мъомлтӣаст ва бе мҷомлтии лои табаъи мо лӣси ъндку лои тзрби ман лами икни ъбдк

اگر خواهی که بدانی بعین الیقین، دست در او کن و ببین تا حقیقت عیان شود که بیهوده نمی گویم و نابوده نمی جویم، چون مرد سخن خویش تمام کرد، قای روی بخصم آورده و گفت ای زن این چه بد معاملتی است و بی مجاملتی لا تبع ما لیس عندک و لا تضرب من لم یکن عبدک

Дар тғдиру тазвир чаро кӯшӣу чизе ки надорӣ чаро фурӯшӣ ? наколу анкол бар ту воҷибасту ғаромату маломат бар ту лозим , то ҳақ бботл напӯшӣу даридаи биҷой дуруст нафурӯшӣ

در تغدیر و تزویر چرا کوشی و چیزی که نداری چرا فروشی؟ نکال و انکال بر تو واجب است و غرامت و ملامت بر تو لازم، تا حق بباطل نپوشی و دریده بجای درست نفروشی

Зан гуфт эй ҳокими хиттаи мусулмонии лои тқзи лоҳди алхсмини мо лами тсмъи каломи ассонии ин даъвиро рўӣӣу роӣӣ бояд воин таҳдиду ваъидро гуноҳӣ , ончии ин мард май намояди ҳолести мстнкр ва ончӣ мегуяд қўлисти мункир ки албинаи алии алмдъӣу алимини алии ман анкр

زن گفت ای حاکم خطه مسلمانی لا تقض لاحد الخصمین ما لم تسمع کلام الثانی این دعوی را روئی و رائی باید واین تهدید و وعید را گناهی، آنچه این مرد می نماید حالیست مستنکر و آنچه می گوید قولیست منکر که البینة علی المدعی و الیمین علی من انکر

Ин гуфтаҳо ҳама тасвираст ва ин суфтаҳо ҳамаи тазвир , ман аз гул дар ғунчаи покизаи терми воз дар дар садафи дӯшизатар , ҳеҷ дастии бадари ятем ман нарасида ва ҳеҷ алифӣ мем ман надидааст , амонатӣаст нокушодау пероя Эйаст меҳр бар ниҳода

این گفته ها همه تصویر است و این سفته ها همه تزویر، من از گل در غنچه پاکیزه ترم واز در در صدف دوشیزه تر، هیچ دستی بدر یتیم من نرسیده و هیچ الفی میم من ندیده است، امانتی است ناگشاده و پیرایه ای است مهر بر نهاده

Ҳуҷраи ист дараш бмсмори бастау ҳуққаи исти сараш устувор карда , ҳеҷ ҳоҷӣ бигард ин каъба тавоф накардааст ва ҳеҷ ғозӣ дар он сғр масоф накарда

حجره ایست درش بمسمار بسته و حقه ایست سرش استوار کرده، هیچ حاجی بگرد این کعبه طواف نکرده است و هیچ غازی در آن ثغر مصاف نکرده

Коҳро дар он роҳ несту мӯиро дар он рӯй на , чун чашми бахилон тангаст ва чун рӯй карямон беожанг , ҳеҷ як дарин роҳ нарафтааст ва ҳеҷ мусофири дарин паноҳ нахуфтааст .

کاه را در آن راه نیست و موی را در آن روی نه، چون چشم بخیلان تنگ است و چون روی کریمان بی آژنگ، هیچ یک درین راه نرفته است و هیچ مسافر درین پناه نخفته است.

Агар хоҳии худро беиштибоҳ кунӣ , даст андар кун ва нигоҳ кун , лекин эй қозии ин айб аз ҷой дигараст ва ин лангӣ аз пои дигар , беалмос дар натавон сифт ва беолат бо ҷуфт натавон хуфт

اگر خواهی خود را بی اشتباه کنی، دست اندر کن و نگاه کن، لیکن ای قاضی این عیب از جای دیگر است و این لنگی از پای دیگر، بی الماس در نتوان سفت و بی آلت با جفت نتوان خفت

Хайётати атласро сӯзани пӯлод бояду тсқиби оҷро харроти Авестоад , олат чун пунбау пашм дар дунбау ишм кор накунаду хилоли дандон дар сина санадон нараваду мзроқи чубин дар варақҳои оҳанӣн нашавад .

خیاطت اطلس را سوزن پولاد باید و تثقیب عاج را خراط اوستاد، آلت چون پنبه و پشم در دنبه و یشم کار نکند و خلال دندان در سینه سندان نرود و مزراق چوبین در ورقهای آهنین نشود.

Чун ҳарорати ин кأсу мзозти ин анфос бқозӣ расед чун гул дар табассум омад ва чун боди саҳар дар тнсм шуд ки қозии Аҳвози он кора буд ва аз қазоати рус‍‍пии бораи об аз даҳонаш бикшоду қалам аз даст биниҳод ва гуфт эй каззоби лӣим ва намоам занем сбҳонки ҳозо

چون حرارت این کأس و مزازت این انفاس بقاضی رسید چون گل در تبسم آمد و چون باد سحر در تنسم شد که قاضی اهواز آن کاره بود و از قضات روسپی باره آب از دهانش بگشاد و قلم از دست بنهاد و گفت ای کذاب لئیم و نمام زنیم سبحانک هذا

Бӯҳтони азимро вай ҳикоят гуфт : ки ман дар даҳшати ин мухосимау ҳайрати ин муколама бимонадам ва гуфтам : аиҳо алқозии аслаҳи бинҳмо бо лтрозӣ , ки ҳар ду сҳбон каломанду ӯъҷубаи айём , чун қозиро нақши ин фасоҳат рӯй дод вгли ин малоҳати буи

بهتان عظیم را وی حکایت گفت: که من در دهشت این مخاصمه و حیرت این مکالمه بماندم و گفتم: ایها القاضی اصلح بینهما با لتراضی، که هر دو سحبان کلام اند و اعجوبه ایام، چون قاضی را نقش این فصاحت روی داد وگل این ملاحت بوی

Қистӣ аз байти алмол берун кард ва бишӯй ва зан дод , аз қозӣ чун тир хаданг париданд ва чун ғунча дар якдигар механдиданд , бо шодии ҳамрози гаштанду хўшдли бози баъд аз он надонам ки дар кадоми замини рафтанд ва дар кадом хок хуфтанд ?

قسطی از بیت المال بیرون کرد و بشوی و زن داد، از قاضی چون تیر خدنگ پریدند و چون غنچه در یکدیگر می خندیدند، با شادی همراز گشتند و خوشدل باز بعد از آن ندانم که در کدام زمین رفتند و در کدام خاک خفتند؟