Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки маваддат ӯ саботӣ дошту муҳаббат ӯ ҳаётӣ , ки вақте аз авқот ки райҳони ҷавонӣ дар либоси шабобу ръўнт буду сипоҳи брноӣиро мададу мъўнт .

حکایت کرد مرا دوستی که مودت او ثباتی داشت و محبت او حیاتی، که وقتی از اوقات که ریحان جوانی در لباس شباب و رعونت بود و سپاه برنائی را مدد و معونت.

Талиъаи ҷавонӣ ҳануз аз лашкари перии асарии надида буду ҷосуси сғр аз номӯси кибр хабарӣ наёварда буд ҳануз гулбуни аҳди шабоби навбар буду ниҳоли умри тозаи ватар , ҳануз ҳаззи изор чун аҳди сабо басӯрату сифати мишкӣу мънбрӣ буд .

طلیعه جوانی هنوز از لشکر پیری اثری ندیده بود و جاسوس صغر از ناموس کبر خبری نیاورده بود هنوز گلبن عهد شباب نوبر بود و نهال عمر تازه وتر، هنوز حظ عذار چون عهد صبا بصورت و صفت مشکی و معنبری بود.

Дар чунин вақте дилро бсФри нишотӣу танро бҳркти инбисотӣ падед омад ва низ рӯзӣ чанд бо уламоу адбоء ихтилотӣ дошт ва бо тавоифи ҳунар рӯзгор гузошт , шунида будам ки дар талаби одоби сафару ағтроб шартаст ки марди толиби ҷузи бавасилаи талаби басар :

در چنین وقتی دل را بسفر نشاطی و تن را بحرکت انبساطی پدید آمد و نیز روزی چند با علماء و ادباء اختلاطی داشت و با طوایف هنر روزگار گذاشت، شنیده بودم که در طلب آداب سفر و اغتراب شرط است که مرد طالب جز بوسیله طلب بسر:

Сирўои тълмўоу соФрўои тсҳўо ва тғтнмўо нарасад ки оташро аз хуфтан бисёр бар бистари ҷузи радои хокштр ҳосил нашаваду об аз давидан бисёр бадари обдору гавҳар шоҳвор бирасад .

سیروا تعلموا و سافروا تصحوا و تغتنموا نرسد که آتش را از خفتن بسیار بر بستر جز ردای خاکشتر حاصل نشود و آب از دویدن بسیار بدر آبدار و گوهر شاهوار برسد.

Боди сайёҳ аз гиребони сабои бдомни рўоҳи митозду хоки сокини мнбли болагади сутурону қадам гўорон месозад .

باد سیاح از گریبان صبا بدامن رواح میتازد و خاک ساکن منبل بالگد ستوران و قدم گواران می سازد.

Гилӣми ағтроб бар дӯши ниҳодаму рахти мусофирон дар оғӯш гирифтаму дилро бар шдоӣди сафар сабур кардаму раъии ҳаракати бсўби шаҳри Найшобӯр .

گلیم اغتراب بر دوش نهادم و رخت مسافران در آغوش گرفتم و دل را بر شدائد سفر صبور کردم و رأی حرکت بصوب شهر نیشابور.

То пас аз шумурдани манозилу супурдани обу гули расидами бшҳри арманӣа , турбатӣ ёфтам чун турраи дилдорони дилҷӯй ва ҳавойӣ дидам чун таблаи атторони хушбӯӣ , чун рӯй шоҳидони ороста ва чун сирати зоҳидии пероста .

تا پس از شمردن منازل و سپردن آب و گل رسیدم بشهر ارمنیه، تربتی یافتم چون طره دلداران دلجوی و هوائی دیدم چون طبله عطاران خوشبوی، چون روی شاهدان آراسته و چون سیرت زاهدان پیراسته.

Гуфтам охири ин манзил бо чандини намоишу ороиши истироҳату осоишро шояд , мураккаби талабро зин дрҷл кашидаму рахти сафар аз офтоби бсоиаҳи гул , даст дар домани пиёлау гиребон нўолаҳ задам

گفتم آخر این منزل با چندین نمایش و آرایش استراحت و آسایش را شاید، مرکب طلب را زین درجل کشیدم و رخت سفر از آفتاب بسایه گل، دست در دامن پیاله و گریبان نواله زدم

Бо ҳарифони лолаи рухи суҳбати пайвастам ва бо дӯстони пиёлаи аҳди маърифати бастам , гоҳ поем чеҳраи чамани супурдӣу гоҳи дастами ҳалқа чамона гирифтӣ ва ин абёт дар даҳон ва забон афтодӣ .

با حریفان لاله رخ صحبت پیوستم و با دوستان پیاله عهد معرفت بستم، گاه پایم چهره چمن سپردی و گاه دستم حلقه چمانه گرفتی و این ابیات در دهان و زبان افتادی.

Чун ҷомаи исмати олӯдаи гашту кӣсаи сирват полуда шуд , ёрони пиёлау қадаҳи сарпӯш аз тибқ ухувват бардоштанд вароау расми аҳли мурувват фурӯ гузоштанд .

چون جامه عصمت آلوده گشت و کیسه ثروت پالوده شد، یاران پیاله و قدح سرپوش از طبق اخوت برداشتند وراه و رسم اهل مروت فرو گذاشتند.

Чун шароби хӯрда аз эшон ҷузи хуморӣ дар сар ва чун гули фурӯи рехта аз эшон ҷузи хорӣ дар бар намонад вози он чандон шароби ангурии ҷузи истифроғи знбўӣ ҳол наомад ва он суфраи суҳбати кандӯии сарбаста ва српичидаҳ шуд , лолаи вори хандони хандони бисоти суҳбат дар навиштанду сояи вори тамом ношуда даргузаштанд .

چون شراب خورده از ایشان جز خماری در سر و چون گل فرو ریخته از ایشان جز خاری در بر نماند واز آن چندان شراب انگوری جز استفراغ زنبوی حال نیامد و آن سفره صحبت کندوی سربسته و سرپیچیده شد، لاله وار خندان خندان بساط صحبت در نوشتند و سایه وار تمام ناشده درگذشتند.

Донистам ки ихвони маҷлис аъвон муфлисанду маълуми гашт ки он қадамҳо ки дар роҳ шароб зада будем дар пай сароб зада будем , ҳеҷ ёрии дастӣ бар дару девор ман наниҳод вҳлқаҳ эй бар дар ҳуҷраи ман назд .

دانستم که اخوان مجلس اعوان مفلسند و معلوم گشت که آن قدمها که در راه شراب زده بودیم در پی سراب زده بودیم، هیچ یاری دستی بر در و دیوار من ننهاد وحلقه ای بر در حجره من نزد.

Пас варақи истиғфору аътзор боз кардам ва аз нсқи дигари бдоити оғоз , бо арбоби хираду фарҳангу асҳоби сукӯну санги суҳбати пайвастаму дил дар суҳбати ихвони сафои бастаму доман аз ҳарифони кأсу коса дар чидаму даст аз суҳбати ёрони нифоқи дркшидм .

پس ورق استغفار و اعتذار باز کردم و از نسق دیگر بدایت آغاز، با ارباب خرد و فرهنگ و اصحاب سکون و سنگ صحبت پیوستم و دل در صحبت اخوان صفا بستم و دامن از حریفان کأس و کاسه در چیدم و دست از صحبت یاران نفاق درکشیدم.

Чун бо ин тайифаи ихтилотӣ падед омад ва боин фирқаи инбисотӣ зоҳир шуду ҳаловати илми танро дар бору дилро дар кор кашид , маълум шуд ки маъҷуни илми пои заҳри ҳаёту афсун наҷотаст ва ҳар куҷо ки мрони тайифаро иҷтимоӣ буду бФўоиди илмии истимоъ .

چون با این طایفه اختلاطی پدید آمد و بااین فرقه انبساطی ظاهر شد و حلاوت علم تن را در بار و دل را در کار کشید، معلوم شد که معجون علم پا زهر حیات و افسون نجات است و هر کجا که مرآن طایفه را اجتماعی بود و بفواید علمی استماع.

Ман аз ҳозирони он маҷлис будам , то шабӣ аз шабҳо ки ҳаво дар либоси кабӯди пӯшон буду замин дар радои сиёҳи пӯшон , бўсоқи яке аз фузало ки мавъиди ҷамъӣу мўқди шамъӣ буд ман низ ошиқи вор дар он ҷамъ гурехтаму парвонаи вор дар он шамъ овехтам .

من از حاضران آن مجلس بودم، تا شبی از شبها که هوا در لباس کبود پوشان بود و زمین در ردای سیاه پوشان، بوثاق یکی از فضلا که موعد جمعی و موقد شمعی بود من نیز عاشق وار در آن جمع گریختم و پروانه وار در آن شمع آویختم.

Чун аз сами таъм ва адоам бипардохтему якдигарро бнўр маҷоласт бозшинохтем бмФокҳаҳи илмӣу мубоҳиса адабӣ раседем , иттифоқро оншби бълми ансобу аҳсоб боз афтодем ва дар он сухан бар худ бикшодем .

چون از سم طعم و ادام بپرداختیم و یکدیگر را بنور مجالست بازشناختیم بمفاکهه علمی و مباحثه ادبی رسیدیم، اتفاق را آنشب بعلم انساب و احساب باز افتادیم و در آن سخن بر خود بگشادیم.

Зикри таворихи қудамоу айёми уламоӣ гузашта мерафт , перии ғариби пеш аз ин бчнди рӯзи бомо ҳам моида ва ҳам Фоӣдаҳ шуда буд , ҳар куҷо ки он иҷтимо муяссар шудӣ пери мунтазами он силк будӣу оншб ки сухан дар ин шева афтоду иттифоқи бад-ӣни мивау нафъу рафъи ин сухан дароз кашид вкори бмқоблаҳу муҷодалаи анҷомӣд .

ذکر تواریخ قدما و ایام علمای گذشته میرفت، پیری غریب پیش از این بچند روز باما هم مائده و هم فائده شده بود، هر کجا که آن اجتماع میسر شدی پیر منتظم آن سلک بودی و آنشب که سخن در این شیوه افتاد و اتفاق بدین میوه و نفع و رفع این سخن دراز کشید وکار بمقابله و مجادله انجامید.

Баъзе ин илмро таҳсин карданду гӯяндаро тамкин , мегуфтанд қавоиди ислому қавонини айёми бад-ӣни илм таъаллуқ дораду ихбориро ки баннои шариъату асос дайн аст бидон нисбат дораду пери нави суҳбат дар ин маънӣ хавзӣ мефармуд ва дар ин боб мболғтӣ менамӯд ва мегуфт ки аҳами алмҳмоти фии ҷамеъи алмлмоти маърифати каломи раби Алъоламину ахбори сидолмрслин ( с )аст воин ҳар ду дебочаи саодату унвон давлатаст ки таъаллуқи бад-ӣни илми шарифу сармоя латиф дорад .

بعضی این علم را تحسین کردند و گوینده را تمکین، می گفتند قواعد اسلام و قوانین ایام بدین علم تعلق دارد و اخباری را که بنای شریعت و اساس دین است بدان نسبت دارد و پیر نو صحبت در این معنی خوضی میفرمود و در این باب مبالغتی می نمود و می گفت که اهم المهمات فی جمیع الملمات معرفت کلام رب العالمین و اخبار سیدالمرسلین(ص) است واین هر دو دیباچه سعادت و عنوان دولت است که تعلق بدین علم شریف و سرمایه لطیف دارد.

Ҳар ҳукм ки нақулӣ буд на ақлии лобуди нисбати бшФоаҳу афвоҳ риҷол дорад , ва бе ин сармояи пероя эй бадаст наёяд , ки дар он ахбори сариҳу асноди саҳеҳ шартаст .

هر حکم که نقلی بود نه عقلی لابد نسبت بشفاه و افواه رجال دارد، و بی این سرمایه پیرایه ای بدست نیاید، که در آن اخبار صریح و اسناد صحیح شرط است.

Пас ҷавонӣ аз миёни қавм рӯй бпир карду суханро хилофи пери тақриру қавонини ин илмро боътрози таъбир , гуфт агар касе ҷҳоли арабро насаби надоду асомии атфоли арабро нашносад ва надонад ки лабед писар ки буд ё валиди падар ки ?

پس جوانی از میان قوم روی بپیر کرد و سخن را خلاف پیر تقریر و قوانین این علم را باعتراض تعبیر، گفت اگر کسی جهال عرب را نسب نداد و اسامی اطفال عرب را نشناسد و نداند که لبید پسر که بود یا ولید پدر که؟

Қайс бо аўс аз чаҳ рӯй хешӣ дошту сҳбонро бо нӯъмон аз чаҳ сабаби пайванд , нодонистан ин ҷумла чаҳ нақс тақозо кунаду ҷаҳли бад-ӣни илм чаҳ хусрони воҷиби оради гир ки ин илм дастгираст ва нодонистан он саҳву тақсир

قیس با اوس از چه روی خویشی داشت و سحبان را با نعمان از چه سبب پیوند، نادانستن این جمله چه نقص تقاضا کند و جهل بدین علم چه خسران واجب آرد گیر که این علم دستگیر است و نادانستن آن سهو و تقصیر

Ҳам аз ин илм аз ту суол кунаму бад-ӣни тариқи истидлол , бигӯ эй пери соли паймӯдаи умри фарсӯда ки аз аҳди набувват то бад-ӣни аҳд ки мҳти раҳли вуҷӯди мост .

هم از این علم از تو سئوال کنم و بدین طریق استدلال، بگو ای پیر سال پیموده عمر فرسوده که از عهد نبوت تا بدین عهد که محط رحل وجود ماست.

Маснади хилофатро соҳиби садр чунин бӯдаасту тахти аморатро соҳиби қадар чанд ? ин асомиро аз фотиҳат то хотамати ору шарти тартибу таркиб дар ваии нигаҳдор то самъро аз ту Фоӣдаҳ буду ҷамъро аз ту нўолаҳу моида .

مسند خلافت را صاحب صدر چنین بوده است و تخت امارت را صاحب قدر چند؟ این اسامی را از فاتحت تا خاتمت آر و شرط ترتیب و ترکیب در وی نگهدار تا سمع را از تو فائده بود و جمع را از تو نواله و مائده.

Пер гуфт : марҳабои бҳзоолсӣўолу аҳлои лиҳозои алмқоли соҳиби ҳоҷати гӯянда бояду соҳиби иллати дармони ҷӯянда , Фомо агар бар сиблати расму одати он асомӣ аъодт карда ояд шояд он мақолати мӯҷиб малолат гардад .

پیر گفت: مرحبا بهذاالسئوال و اهلا لهذا المقال صاحب حاجت گوینده باید و صاحب علت درمان جوینده، فاما اگر بر سبیل رسم و عادت آن اسامی اعادت کرده آید شاید آن مقالت موجب ملالت گردد.

Нахусти он шоҳидонро чун арӯсон дар либоси иборат крхӣ бибин пас боз дар тоҷу дўоҷи луғати балхӣ мушоҳида кун то бадоне ки номаълӯми ту беш аз маълумасту номафҳуми ту беш аз мафҳум , ва мо мнои алои ?лаи мақоми маълум .

نخست آن شاهدان را چون عروسان در لباس عبارت کرخی ببین پس باز در تاج و دواج لغت بلخی مشاهده کن تا بدانی که نامعلوم تو بیش از معلوم است و نامفهوم تو بیش از مفهوم، و ما منا الا له مقام معلوم.

Пас пер ҳамчун шамъ бпоӣ хосту збонро бзиўр гуфт биёрост ва ин назм бар қавм хонд ва ин қасда бар забон ронад :

پس پیر همچون شمع بپای خاست و زبانرا بزیور گفت بیاراست و این نظم بر قوم خواند و این قصده بر زبان راند:

Пас чун пери ғариби ин абёти аҷиб бар хонд ва ин домани дрру ғрр бар қавм ифшоанд ; овози таҳсини ббнот ва парвин расед , ҳар як перро навой марҳабо гуфт .

پس چون پیر غریب این ابیات عجیب بر خواند و این دامن درر و غرر بر قوم افشاند؛ آواز تحسین ببنات و پروین رسید، هر یک پیر را نوای مرحبا گفت.

Пас тайифае ки аз нассоби тозӣ бенасиб буданд вози фани адабӣу луғати арабии давр , хўстнд ки он манзуми бзбони маълуми вмФҳўми босамоъу тбоъ эшон расад .

پس طایفه ای که از نصاب تازی بی نصیب بودند واز فن ادبی و لغت عربی دور، خوستند که آن منظوم بزبان معلوم ومفهوم باسماع و طباع ایشان رسد.

Гуфтанд шихои ин мурувват ом несту қтўти тамом на , дар бахшиши тнқису тнқизи муҷаввиз ва Маҳмӯд нест ва дар тҳсиси тахсӣси маъҳуд на , домани ҷамъии бдрри анбоштӣу ҷамъиро фурӯ даст гузоштӣ .

گفتند شیخا این مروت عام نیست و قتوت تمام نه، در بخشش تنقیص و تنقیض مجوز و محمود نیست و در تحصیص تخصیص معهود نه، دامن جمعی بدرر انباشتی و جمعی را فرو دست گذاشتی.

Моро низ аз ин хирмани килӣ бояд вози ин коҳдони зайлӣ пер гуфт ки бе оташи мҷўшид ва бе захми мхрўшид ки ончӣ дар ҷўФи пиёла буд бмъдаҳ ҳавола шавад , ҳануз мдхри сабоҳӣ дар суроҳе ҳаст

ما را نیز از این خرمن کیلی باید واز این کاهدان ذیلی پیر گفت که بی آتش مجوشید و بی زخم مخروشید که آنچه در جوف پیاله بود بمعده حواله شود، هنوز مدخر صباحی در صراحی هست

Аз дарёии қатрае бар шумо тавон рехт ва аз кӯҳии заррае бар ?машаи тавон бехат , банушед аз ин ақдоҳи софӣаи ҳам бар он вазну қофия .

از دریایی قطره ای بر شما توان ریخت و از کوهی ذره ای بر مشا توان بیخت، بنوشید از این اقداح صافیه هم بر آن وزن و قافیه.

Пас чун пери соҳиби балоғат аз ривоят фароғат ёфт аз чапу рости Нидоӣ офарин бархесту ҳамгинони забон шукр бикшоданд ва дод ва офарин бидоданд ва он ҳар ду назмро бар баёзи дида савод карданду табъу хотирро қӯту зоди бсохтнд .

پس چون پیر صاحب بلاغت از روایت فراغت یافت از چپ و راست ندای آفرین برخاست و همگنان زبان شکر بگشادند و داد و آفرین بدادند و آن هر دو نظم را بر بیاض دیده سواد کردند و طبع و خاطر را قوت و زاد بساختند.

Чун субҳ содиқ бихандеду насими саҳар аз шохи шаҷари бўзид , пери раҳгузарро боди саҳарӣ ҳамсоз шуд ва чун шаби рафтаи бтии адам боз шуд .

چون صبح صادق بخندید و نسیم سحر از شاخ شجر بوزید، پیر رهگذر را باد سحری همساز شد و چون شب رفته بطی عدم باز شد.