Ҳикоят кард марои дӯстӣ ки дили бмҳбт ӯ ниёзӣ дошту ҷони бсҳбт ӯ эҳтизозӣ , ки вақте аз авқот ки айёми сбӣ чун насими сабо бар ман бигузашту фарроши рӯзу шаби фарроши айшу тараби дрнўшт .

حکایت کرد مرا دوستی که دل بمحبت او نیازی داشت و جان بصحبت او اهتزازی، که وقتی از اوقات که ایام صبی چون نسیم صبا بر من بگذشت و فراش روز و شب فراش عیش و طرب درنوشت.

Арғавони ориз зрирӣ шуду тобхонаҳи ҷавонии бхнқи кодаи перии бадали гашту машки шабоби бкоФўри шеб маҳҷӯб шуду мӯии қӣрии ббёзи перии маъюб , шаби ҷавониро субҳ перӣ бидамеду лашгари занг аз сипоҳи рӯми бармеад .

ارغوان عارض زریری شد و تابخانه جوانی بخنق کده پیری بدل گشت و مشک شباب بکافور شیب محجوب شد و موی قیری ببیاض پیری معیوب، شب جوانی را صبح پیری بدمید و لشگر زنگ از سپاه روم برمید.

Бо худ гуфтам лои ътб қабл алъибу лои узри баъди алшиб , баъд аз панди перии ҷузи банд асирӣ набӯд ки фузун аз сад дирангӣ несту варои сипедии рангӣ на

با خود گفتم لا عتب قبل العیب و لا عذر بعد الشیب، بعد از پند پیری جز بند اسیری نبود که فزون از صد درنگی نیست و ورای سپیدی رنگی نه

Боди пои перӣ агарчӣ бишитобади гирди лошаи хари ҷавонӣ дар наёбад ва гуфта ҳукамост ки заҳри ҷавонӣ аз роҳ бо сарвартарасту рўоҳи ҷиноҳи ҷавонӣ аз мисбоҳи сабоҳи пери прнўртр , он савдо чун сояи наврӯз созандааст ва ин баёз чун офтоб тамӯзӣ сӯзанда .

باد پای پیری اگرچه بشتابد گرد لاشه خر جوانی در نیابد و گفته حکماست که زهر جوانی از راح با سرورتر است و رواح جناح جوانی از مصباح صباح پیر پرنورتر، آن سودا چون سایه نوروز سازنده است و این بیاض چون آفتاب تموزی سوزنده.

Донистам ки рӯзи аътзор ва истиғфораст на вақти исрору истикбор , хостам ки заҳри кабоирро бтўбаҳ тирёк кунаму тани олӯдаро бғсли оби замзами пок , зоду роҳила бадаст оварадам ва бо қофила рӯй бароа оварадам .

دانستم که روز اعتذار و استغفار است نه وقت اصرار و استکبار، خواستم که زهر کبائر را بتوبه تریاک کنم و تن آلوده را بغسل آب زمزم پاک، زاد و راحله بدست آوردم و با قافله روی براه آوردم.

Чун ошиқонаи рангу буи ва чун длшдгон дар таку пўии мирФтму манозили мутабаррику мароҳили муборакро бидида мирФтм ва шунидаро бидида мхтмр мекардаму асморро бохтбори мустамар то шаҳри Ҳамадони пойафзор ғурбат берун накардаму азми иқомат ва сукӯн накардам

چون عاشقانه رنگ و بوی و چون دلشدگان در تک و پوی میرفتم و منازل متبرک و مراحل مبارک را بدیده میرفتم و شنیده را بدیده مختمر می کردم و اسمار را باختبار مستمر تا شهر همدان پای افزار غربت بیرون نکردم و عزم اقامت و سکون نکردم

Аммо чун балади амн ва саломат дидам рой иқомат гузидам то табъ бидон шаҳри гушоишӣ бояду мтиаҳи нафаси осоишӣ , олам ҳануз Хизрат рабиъӣ дошту ҷаҳони нзрти табиӣ

اما چون بلد امن و سلامت دیدم رای اقامت گزیدم تا طبع بدان شهر گشایشی باید و مطیه نفس آسایشی، عالم هنوز خضرت ربیعی داشت و جهان نضرت طبیعی

Гуфтам рӯзӣ чанд аз нўоӣб ҳилўлаҳ кунам ва барин бисоти қилўлаҳ ва низ сутуронро меоди бор ниҳодан буду вақти баҳор додан чун азми таваққуфу астдомт мусаммам шуду рои иқомати муқарару мустаҳками гашт

گفتم روزی چند از نوائب حیلوله کنم و برین بساط قیلوله و نیز ستوران را میعاد بار نهادن بود و وقت بهار دادن چون عزم توقف و استدامت مصمم شد و رای اقامت مقرر و مستحکم گشت

Азми тўФ ва гашт кардам ва рӯй бсҳро ва дашт оварадам ҳар рӯз аз роҳии тозаи бдрўозаҳ Эй мешудам ва ҳар дами бҷстҷўӣии бмҳлтӣ ва кўӣӣ мерафтам , то рӯзӣ ҷамъӣ дидам бисёру халқии бишмор бар .

عزم طوف و گشت کردم و روی بصحرا و دشت آوردم هر روز از راهی تازه بدروازه ای می شدم و هر دم بجستجوئی بمحلتی و کوئی می رفتم، تا روزی جمعی دیدم بسیار و خلقی بیشمار بر.

Сўбӣ муайян медавиданд ва бо якдигар мегуфтанд ва мешуниданд ва маълум намешуд ки давиданро сабаб чист ва дар он таку пўии аҷаб чаҳ ? то периро бгўшаҳ эй боз кашидаму сӯрати ҳол аз ӯ пурсидам

صوبی معین می دویدند و با یکدیگر می گفتند و می شنیدند و معلوم نمی شد که دویدن را سبب چیست و در آن تک و پوی عجب چه؟ تا پیری را بگوشه ای باز کشیدم و صورت حال از او پرسیدم

Гуфт ӣнҷо брноӣӣаст ки муддатӣаст ғарқ сўдоӣӣасту имрӯзи якборагии шайдо шудаасту аломати ишқ дар ваии пайдо , баъд аз онкӣ бисёр пандаш доданд имрӯзи бзрўрти бандаш бар ниҳоданд

گفت اینجا برنائی است که مدتی است غرق سودائی است و امروز یکبارگی شیدا شده است و علامت عشق در وی پیدا، بعد از آنکه بسیار پندش دادند امروز بضرورت بندش بر نهادند

Инак чун нгорстон дар бемористон нишастаасту дасту поӣии бағалу банди бастау бавоситаи банди ишқ аз ҳамаи бандҳо руста , рӯй ва раъй бидон ҷиҳат оварадаму қасди он буқъа кардам , чун бидон баннои ҳумоюну иморати маймуни расидам

اینک چون نگارستان در بیمارستان نشسته است و دست و پائی بغل و بند بسته و بواسطه بند عشق از همه بندها رسته، روی و رأی بدان جهت آوردم و قصد آن بقعه کردم، چون بدان بنای همایون و عمارت میمون رسیدم

Пой аз остона дар миёнаи ниҳодам , Тахтӣ дидам латифу брноӣии зариф бар вай нишаста , мадҳушу хомӯши мтҳнну мутафаккиру мутаҳайиру мутағаййир , дида аз ваии трФъ исолат медиду бдмоғ аз ваии тзўъ иёлат мерасед , қадам дар қайду анколу даст дар силсилау ағлол , ашкӣ чун марворид бар ориз каҳрабо меборид ва ин чанд байти дили гудози боўози нарм ва битозӣ гарм мегуфт :

پای از آستانه در میانه نهادم، تختی دیدم لطیف و برنائی ظریف بر وی نشسته، مدهوش و خاموش متحنن و متفکر و متحیر و متغیر، دیده از وی ترفع اصالت میدید و بدماغ از وی تضوع ایالت می رسید، قدم در قید و انکال و دست در سلسله و اغلال، اشکی چون مروارید بر عارض کهربا میبارید و این چند بیت دل گداز بآواز نرم و بتازی گرم می گفت:

Чун соъатӣ зор бигирист чашм боз кард ва дар мо нагирист , пас як якро медид ва дар рӯй ҳар як хуш хуш механдид , чун чашм дар ман андохти бъкси ойинаи дил маро бишнохт

چون ساعتی زار بگریست چشم باز کرد و در ما نگریست، پس یک یک را می دید و در روی هر یک خوش خوش می خندید، چون چشم در من انداخت بعکس آئینه دل مرا بشناخت

Гуфт эй пери бошноӣии дили дарин ошиёнаи омадае ё чун дигарон бнзораҳи девона ? гуфтам эй ҷавони мумтаҳану мФттни миёни дилҳо бегонагӣ нест ва дар симои ту девонагӣ на , ин чаҳ ҳолат носутӯдааст ва ин чаҳ мақолати беҳудае аз ақли ҳушёртар , хонаи сабрро чаро пардохтае вае аз рӯҳи сбкбортр бо банди гарон чаро сохтае ?

گفت ای پیر بآشنائی دل درین آشیانه آمده ای یا چون دیگران بنظاره دیوانه؟ گفتم ای جوان ممتحن و مفتتن میان دلها بیگانگی نیست و در سیمای تو دیوانگی نه، این چه حالت ناستوده است و این چه مقالت بیهوده ای از عقل هشیارتر، خانه صبر را چرا پرداخته ای و ای از روح سبکبارتر با بند گران چرا ساخته ای؟

Гуфт шихои слослу қуюди мукофоти таҷовуз ҳудӯдаст , ҳар ки пой аз доираи саломату хиттаи истиқомати берун наад бори маломат ва ғаромат кашад ва ин он суханаст ки ҳукамо гуфтаанд , ки чун по аз доман гилӣм бугзарад сармои дайу баҳманаши бабрад ки ҳади ҳарим бар қади гилӣм мард аст

گفت شیخا سلاسل و قیود مکافات تجاوز حدود است، هر که پای از دایره سلامت و خطه استقامت بیرون نهد بار ملامت و غرامت کشد و این آن سخن است که حکما گفته اند، که چون پا از دامن گلیم بگذرد سرمای دی و بهمنش ببرد که حد حریم بر قد گلیم مرد است

Ҳар ки дар роҳ иродат ояд ва аз ҳади гилӣм зиёдат шавад бандаш кунанду бҳмолии оҳан ва пӯлод хурсандаш кунанд , чунин донам ки ту аз ин роиҳа бўӣӣ набардае ва дарин ҷойгоҳ гўӣӣ назадае , мо дарин ғам шодмонаем ва дарин банд дар банди шукрона .

هر که در راه ارادت آید و از حد گلیم زیادت شود بندش کنند و بحمالی آهن و پولاد خرسندش کنند، چنین دانم که تو از این رایحه بوئی نبرده ای و درین جایگاه گوئی نزده ای، ما درین غم شادمانه ایم و درین بند در بند شکرانه.

Пас гуфт ин пери алҷнўни фунуну алъошқ забун надонистае ва дарёфт ин дақиқа натавонистае , агар хоҳии бадонеи радоӣ такаббур бияфкану соз нихват башикану трФъ ва тақаддум бигзору кӯдаки вори бзонўӣ тааллум биншин , то аз мҷонини бемористони қавонини ин достони биомузӣ , ки дар алҷнўни фунуни маъонии дақиқу ашороти рақиқ бисёр аст

پس گفت این پیر الجنون فنون و العاشق زبون ندانسته ای و دریافت این دقیقه نتوانسته ای، اگر خواهی بدانی ردای تکبر بیفکن و ساز نخوت بشکن و ترفع و تقدم بگذار و کودک وار بزانوی تعلم بنشین، تا از مجانین بیمارستان قوانین این داستان بیاموزی، که در الجنون فنون معانی دقیق و اشارات رقیق بسیار است

Бдонкаҳ навъе аз ин иллат мбкӣаст ва баъзе музҳику ҷинсии азин мараз муқаввӣасту ҷинсии мӯҳлики баъзе мӯҷиби сукӯн ва қарораст ва бархе мӯҷиби изтирору ниқор , ҳеҷ иллати чандини шуъабу завоёу ақд ва хбоё надорад

بدانکه نوعی از این علت مبکی است و بعضی مضحک و جنسی ازین مرض مقویست و جنسی مهلک بعضی موجب سکون و قرار است و برخی موجب اضطرار و نقار، هیچ علت چندین شعب و زوایا و عقد و خبایا ندارد

Ва ошиқ забун онаст ки ҳар киро бо срўодаҳи тӯҳмат ишқ гирифтанд сухраи оламёну зҳкаҳ одамиён гардад алзбўни иФрҳи балои шиӣӣ бхёл хурсанд шудану бмҳол дар банд шудани ғояти забунӣу ниҳоят сарнигӯнӣаст .

و عاشق زبون آنست که هر که را با سرواده تهمت عشق گرفتند سخره عالمیان و ضحکه آدمیان گردد الزبون یفرح بلا شیئی بخیال خرسند شدن و بمحال در بند شدن غایت زبونی و نهایت سرنگونی است.

Надонистае ки агарчӣ ҳушёрӣ мақар фузалост , девонагӣ мФр уқалост , ҳар ки аз суҳбати ишқи нпрҳизд дар ҳарими ақл чигуна гурезад ?

ندانسته ای که اگرچه هشیاری مقر فضلاست، دیوانگی مفر عقلاست، هر که از صحبت عشق نپرهیزد در حریم عقل چگونه گریزد؟

Бо Ақилаи девонагии нишастан ба зонка перояи ақл бар худ бастан . Агар ҳукамои камоли ҳунарро бе ақлии ншнохтндии усораи ангурро сарпӯши қадаҳи ақли нсохтндӣ .

با عقیله دیوانگی نشستن به زانکه پیرایه عقل بر خود بستن. اگر حکما کمال هنر را بی عقلی نشناختندی عصاره انگور را سرپوش قدح عقل نساختندی.

Аз суҳбати муддаӣони олами ақли ҷуз дар ҳуҷраи бедилӣ нақл натавон кард ва аз кимиёи фурӯашони бхрдии ҷуз дар кунҷи ифлос бихрдӣ натавон гурехт .

از صحبت مدعیان عالم عقل جز در حجره بیدلی نقل نتوان کرد و از کیمیا فروشان بخردی جز در کنج افلاس بیخردی نتوان گریخت.

Пас гуфт эй пери бдонкаҳи сӯрати ин банд ки май бинӣ иллат навохт ва ташрифасту ториқи олами тахфифи носихи бандҳои таклиф , ҳар киро ин банди ташриф бар ниҳоданд ҳазор банди таклиф аз вай фурӯ кушоданд .

پس گفت ای پیر بدانکه صورت این بند که می بینی علت نواخت و تشریف است و طارق عالم تخفیف ناسخ بندهای تکلیف، هر که را این بند تشریف بر نهادند هزار بند تکلیف از وی فرو گشادند.

Лои иҷмъи аллоҳи байни алхсўФу алксўФ бар ҳар пое ки ин банди мухолиф табиат багумоштанд сад банди мувофиқи шариъат аз вай бардоштанд ки вазъи банд бар иқдом бо рафъи аҳком баробар меравад , ки икдл дўгзнд накушуду икпои ду банди набарди ани аллоҳи лои излми мисқоли зарра .

لا یجمع الله بین الخسوف و الکسوف بر هر پایی که این بند مخالف طبیعت بگماشتند صد بند موافق شریعت از وی برداشتند که وضع بند بر اقدام با رفع احکام برابر می رود، که یکدل دوگزند نکشد و یکپای دو بند نبرد ان الله لا یظلم مثقال ذرة.

Банд бар пой тоҷдорон ниҳанду силсила бар гардан айёрон банданд . Ҳркрои тоҷӣ бар сар шояд , чунин бандӣ бар пой бибояд , шерро ки асир кунанд , нахусти тадбир занҷир кунанд . Ҳамаи сари хумори сӯии ишқи дору гиру банд ва занҷираст , силсилаи шавқ беҳалқа тавқ набӯд .

بند بر پای تاجداران نهند و سلسله بر گردن عیاران بندند. هرکرا تاجی بر سر شاید، چنین بندی بر پای بباید، شیر را که اسیر کنند، نخست تدبیر زنجیر کنند. همه سر خمار سوی عشق دار و گیر و بند و زنجیر است، سلسله شوق بی حلقه طوق نبود.

Ҳикматии тамому диққатӣ омаст дар ниҳони банди барин қадамҳои ҷӯянда ки дар кӯии ишқи нахусти забон дар гуфтугӯ ояд пас қадам дар таку пўӣ , қадами аввал гуфтугӯӣаст ки алъшқи аввалаи тазаккури пас бисмиати самт боз ояд ки алъшқи охираи тафаккур

حکمتی تمام و دقتی عام است در نهان بند برین قدم های جوینده که در کوی عشق نخست زبان در گفتگو آید پس قدم در تک و پوی، قدم اول گفتگوی است که العشق اوله تذکر پس بسمت صمت باز آید که العشق آخره تفکر

Чун бсўби савоб расида шуду манозилро пурсида омад , соили забон бар қадами интизори бпоиду сайёҳи қадам дар бодия кор ояд , дар аснои он ҳайрати Нидои олами ғайрат дар ояд ки бинаду занҷираши бастаи дрориду Аннани мураккабаш оҳиста доред ки муҳӣти дунёу басити гетӣ тўсъ гузордан гом ошиқон надорад ва он гом бе муҳобои дарин бисоти танг паҳно нагунҷад ки олами ишқ , олам мшоҳдтаст ва ҳазор қадами муҷоҳида дар гирди икқдм мушоҳида нарасад .

چون بصوب صواب رسیده شد و منازل را پرسیده آمد، سائل زبان بر قدم انتظار بپاید و سیاح قدم در بادیه کار آید، در اثنای آن حیرت ندای عالم غیرت در آید که بیند و زنجیرش بسته درآرید و عنان مرکبش آهسته دارید که محیط دنیا و بسیط گیتی توسع گزاردن گام عاشقان ندارد و آن گام بی محابا درین بساط تنگ پهنا نگنجد که عالم عشق، عالم مشاهدت است و هزار قدم مجاهده در گرد یکقدم مشاهده نرسد.

Мӯсо кулем дар тӣа муҷоҳидат мерафт дар чиҳил фарсанги чиҳил сол бимонад , боз чун дар даъвати мколмти қадами ишқи мушоҳидаи ниҳод , ҳафтсад фарсанги бҳФт гом баранд , ореи онҷои мсқлаҳи хоки гарон борӣ мекарду ӣнҷои оташи ишқи машъалаи дорӣ , анӣ онаст ман ҷониби алтўр норо .

موسی کلیم در تیه مجاهدت میرفت در چهل فرسنگ چهل سال بماند، باز چون در دعوت مکالمت قدم عشق مشاهده نهاد، هفتصد فرسنگ بهفت گام براند، آری آنجا مثقله خاک گران باری می کرد و اینجا آتش عشق مشعله داری، انی آنست من جانب الطور نارا.

Чун ин байт ҳо бигуфт рӯй аз мо бнҳФт ва аз онҷо ки буд бархесту бгўшаҳ хилватӣ орост , чун аз сафари ҳиҷози бозгаштами ҳам бар он ҳаззаи дмсози гаштами пурсидам ки он девонаи ҳӯшёри ширини гуфтор куҷо шуду иллати шидоӣӣу мояи сўдоӣӣ бо ӯ чаҳ кард ?

چون این بیت ها بگفت روی از ما بنهفت و از آنجا که بود برخاست و بگوشه خلوتی آراست، چون از سفر حجاز بازگشتم هم بر آن حظه دمساز گشتم پرسیدم که آن دیوانه هوشیار شیرین گفتار کجا شد و علت شیدائی و مایه سودائی با او چه کرد؟

Гуфтанд он девонаи ракаи ту миҷўӣӣу мадҳ ӯ май гўӣии дигари бораи бҳҷраҳи ақл нақл кард ва аз тариқи девонагии бшоръи фарзонагӣ боз омад , гуфтам : мо аҳсани ҳозои алхбру моотиби ҳозои алсмри баъд аз он надонам ки рахти ғурбати куҷои ниҳоду пойафзор крбти куҷои кушод ?

گفتند آن دیوانه راکه تو میجوئی و مدح او می گوئی دیگر باره بحجره عقل نقل کرد و از طریق دیوانگی بشارع فرزانگی باز آمد، گفتم: ما احسن هذا الخبر و مااطیب هذا الثمر بعد از آن ندانم که رخت غربت کجا نهاد و پای افزار کربت کجا گشاد؟