Сухани орои ин ҳадиси куҳан

سخن‌آرای این حدیث کهن

Ин чунин мекунад баёни сухан

این‌چنین می‌کند بیان سخن

Ки азин пеш буд дарвешӣ

که ازین پیش بود درویشی

Рости кешӣ , муҳаббати андешӣ

راست‌کیشی، محبت‌اندیشی

Аз ҳамаи қайди олами озода

از همه قید عالم آزاده

Лек дар қайди ишқи афтода

لیک در قید عشق افتاده

?илами рӯзгори дидаи басӣ

الم روزگار دیده بسی

Меҳнат ошиқӣ кашида басӣ

محنت عاشقی کشیده بسی

Таниш аз ишқи ҷисм беҷон буд

تنش از عشق جسم بی‌جان بود

Раг бирав ҳамчуи ишқи печон буд

رگ برو همچو عشق پیچان بود

Буд дар кӯҳ гаштау ҳомӯн

بود در کوه گشته و هامون

Кор Фарҳод кардау маҷнӯн

کار فرهاد کرده و مجنون

Бас ки медошт майли ишқи мудом

بس که می‌داشت میل عشق مدام

Ишқ мегуфт дар маҳали салом

عشق می‌گفت در محل سلام

Аз қазо чанд рӯзии он дарвеш

از قضا چند روزی آن درویش

Бар хилофи тариқу одати хеш

بر خلاف طریق و عادت خویش

Аз сари кӯии ишқ давр афтод

از سر کوی عشق دور افتاد

Дар саропарда сарвар афтод

در سراپردهٔ سرور افتاد

Не ба дили доғ иштиёқӣ дошт

نی به دل داغ اشتیاقی داشت

Не ба ҷони оташ фироқӣ дошт

نی به جان آتش فراقی داشت

Дилаши озода аз ҷафои ҳабиб

دلش آزاده از جفای حبیب

Ҷонаши осӯда аз балои рақиб

جانش آسوده از بلای رقیب

Шукр мегуфт зонка рӯзӣ чанд

شکر می‌گفت زانکه روزی چند

Буд дар кунҷ офият хурсанд

بود در کنج عافیت خرسند

Гарчи май хости тарки меҳнати ишқ

گرچه می‌خواست ترک محنت عشق

Буд дар хотираши муҳаббати ишқ

بود در خاطرش محبت عشق

Ошиқӣ гарчи меҳнат ангезаст

عاشقی گرچه محنت‌انگیزست

Меҳнат ӯ муҳаббат ангезаст

محنت او محبت‌انگیزست

Хости алқсаҳи ишқи содиқ

خواست القصه عشق صادق

Ки дгрбор агар шавад ошиқ

که دگربار اگر شود عاشق

Ошиқи сарв қоматӣ бошад

عاشق سرو قامتی باشد

Ки ба қомат қиёматӣ бошад

که به قامت قیامتی باشد

Бо вуҷӯди ҷамоли сӯрати хуб

با وجود جمال صورت خوب

Бошад ӯро камоли сирати хуб

باشد او را کمال سیرت خوب

Аз камоли карами вафодорӣ

از کمال کرم وفاداری

На зи айни ситами ҷФокорӣ

نه ز عین ستم جفاکاری

Ба ҳавои чунин длоромӣ

به هوای چنین دلارامی

намезад аз шавқ ҳар тарафи гомӣ

می‌زد از شوق هر طرف گامی

Сӯии боғӣ гузар фитод ӯ ро

سوی باغی گذر فتاد او را

Ки нишон аз биҳишт дод ӯ ро

که نشان از بهشت داد او را

Чеҳраи боғу турраи сунбул

چهرهٔ باغ و طرهٔ سنبل

Лини яке ҳалқаи ҳалқа ва он гули гул

لین یکی حلقه حلقه و آن گل گل

Турфатар он ки рӯй гули гули рӯ

طرفه‌تر آن که روی گل گل رو

Зоҳир аз ҳалқае сунбул ӯ

ظاهر از حلقه‌ای سنبل او

Лоларо зои пиёлааш доғӣ

لاله را زا پیاله‌اش داغی

Гӯ чаҳ ҳолест дар чунин боғӣ ?

گو چه حالیست در چنین باغی؟

Сабза дар вай чу Хизр ҷо карда

سبزه در وی چو خضر جا کرده

Илми сабз дар ҳаво карда

علم سبز در هوا کرده

Баҳри дафъи хумори ?наргаши маст

بهر دفع خمار نرگش مست

Нисф норанҷ дошт дар кафи даст

نصف نارنج داشت در کف دست

Гул ба хуши бӯеи насими сабо

گل به خوش‌بویی نسیم صبا

Перҳан карда аз нишоти қабо

پیرهن کرده از نشاط قبا

Ду лаби хеш аз фараҳи хандон

دو لب خویش از فرح خندان

Шакли дандона бар лабаши дандон

شکل دندانه بر لبش دندان

Манзарӣ дошт ҳамчуи хулди барин

منظری داشت همچو خلد برین

Бартар аз исмон ба рӯй замин

برتر از اسمان به روی زمین

Боми афлоки пеши манзар ӯ

بام افلاک پیش منظر او

Буд чун сояи паст дар бар ӯ

بود چون سایه پست در بر او

Моҳу хуршеди фарши он дар буд

ماه و خورشید فرش آن در بود

Хиштӣ аз симу хиштӣ аз зар буд

خشتی از سیم و خشتی از زر بود

Зери девораш аз барои нишот

زیر دیوارش از برای نشاط

Буд густардаи сад ҳазор бисот

بود گسترده صد هزار بساط

ТўФи он боғ чун муяссар шуд

طوف آن باغ چون میسر شد

Майли дарвеши сӯй манзар шуд

میل درویش سوی منظر شد

Ногаҳон дид мактабӣ чу биҳишт

ناگهان دید مکتبی چو بهشت

Дару девори он ъбирсршт

در و دیوار آن عبیرسرشت

Ваа чаҳ мактаб ки рашки бустон ҳо

وه چه مکتب که رشک بستان‌ها

Бӯстонии дарави гулистон ҳо

بوستانی درو گلستان‌ها

Аҳли мактаби ҳама ба ҳасану ҷамол

اهل مکتب همه به حسن و جمال

Солашон кам , ҷамолашон ба кнол

سالشان کم، جمالشان به کنال

Яке абрӯии каҷ аён карда

یکی ابروی کج عیان کرده

Сар « навену алқлм » баён карда

سر «نون و القلم» بیان کرده

Яке аз шаклу қаду зулфу даҳон

یکی از شکل و قد و زلف و دهان

Аз « алиф , лоам ва мем « дода нишон

از «الف، لام و میم« داده نشان

Ҳамчу « волшмс » он якеро рӯй

همچو «والشمس» آن یکی را روی

Ҳамчу « волил » он якеро мӯӣ

همچو «والیل» آن یکی را موی

Ҳар ки дар мактабӣ чунин шуд хос

هر که در مکتبی چنین شد خاص

Хонд « алҳмд » аз сари ихлос

خواند «الحمد» از سر اخلاص

Буд срхили он ҳамаи моҳӣ

بود سرخیل آن همه ماهی

Малики иқлӣми ҳасанро шоҳӣ

ملک اقلیم حسن را شاهی

ЗрФаҳи шаҳи зодае ба ҳасани адаб

زرفه شه‌زاده‌ای به حسن ادب

Турфатар он ки « шоҳ » дошт лақаб

طرفه‌تر آن که «شاه» داشت لقب

Сарви қадӣ ки чун қадам ме зад

سرو قدی که چون قدم می‌زد

Ҳар қадами олимӣ ба ҳам ме зад

هر قدم عالمی به هم می‌زد

Шӯхи чашмӣ ки чун нигаҳ ме кард

شوخ‌چشمی که چون نگه می‌کرد

Хонаи мардумон таба ме кард

خانهٔ مردمان تبه می‌کرد

Пеши он чашми хоби ноки сиёҳ

پیش آن چشم خواب ناک سیاه

Серума бе қадари ҳамчуи хоки сиёҳ

سرمه بی‌قدر همچو خاک سیاه

Будаш аз заҳри чашми мижгон ҳо

بودش از زهر چشم مژگان‌ها

Ҳамчуи заҳр об дода пайкон ҳо

همچو زهر آب داده پیکان‌ها

Сунбулӣ бар саман кашида чу ҷим

سنبلی بر سمن کشیده چو جیم

Кокулӣ бар қафои Фгндаҳ чу мем

کاکلی بر قفا فگنده چو میم

Чун намаки рехтаи такаллум ӯ

چون نمک ریخته تکلم او

Шукри амихтаҳи табассум ӯ

شکر امیخته تبسم او

Шакли абрӯии он хуҷастаи тзрў

شکل ابروی آن خجسته تذرو

Ду пари зоғ буд бар сари сарв

دو پر زاغ بود بر سر سرو

Чашмаи оби зиндагии лаб ӯ

چشمهٔ آب زندگی لب او

Мавҷи он сими ғабғаб ӯ

موج آن سیم غبغب او

Аз даҳонаш нишона ҳеҷ набӯд

از دهانش نشانه هیچ نبود

Ҷузи сухан дар миёна ҳеҷ набӯд

جز سخن در میانه هیچ نبود

Он даҳони ҳеҷ ва он миёни ҳам ҳеҷ

آن دهان هیچ و آن میان هم هیچ

Ҷуз хаёлӣ набӯд ва он ҳам ҳеҷ

جز خیالی نبود و آن هم هیچ

Гар намехол хоҳад буд

گر میانش خال خواهد بود

Он хаёл маҳол хоҳад буд

آن خیال محال خواهد بود

Мушкилии ҳарки пешаш оварадӣ

مشکلی هرکه پیشش آوردی

ӯ равони ҳал мушкилаш кардӣ

او روان حل مشکلش کردی

Буд вақти фусун созӣ

بود وقت فسون‌سازی

Хурдаи донеу нуктаи пардозӣ

خرده‌دانی و نکته‌پردازی

Бас ки дарвеши гашти моил ӯ

بس که درویش گشت مایل او

Монад дар ҳасрати шамоил ӯ

ماند در حسرت شمایل او

Ҳар дамаш мефузуд ҳайронӣ

هر دمش می‌فزود حیرانی

Ҳайратии он чунон ки май доне

حیرتی آن‌چنان که می‌دانی

Шоҳ гуфташ чунин хамӯш мабош

شاه گفتش چنین خموش مباش

Лаб биҷунбон тамом гӯш мабош

لب بجنبان تمام گوش مباش

Гар туро ҳаст мушкилӣ дар дил

گر تو را هست مشکلی در دل

Бикун аз ман суоли он мушкил

بکن از من سوال آن مشکل

Чист ? гуфт он ягонаи офоқ

چیست؟ گفت آن یگانهٔ آفاق

Он ки ҳам ҷуфт бошад ва ҳам тоқ ?

آن که هم جفت باشد و هم طاق؟

Гуфт он абрувони пурхами мост

گفت آن ابروان پرخم ماست

Каҷ тасаввур макун ки гуфтам рост

کج تصور مکن که گفتم راست

Гарчи ҷуфтанд он ду бе кам ва беш

گرچه جفتند آن دو بی کم و بیش

Лек тоқанд дар никуии хеш

لیک طاقند در نکویی خویش

Гуфт ореи ҷавоб он инаст

گفت آری جواب آن اینست

Шоҳро садҳазор таҳсинаст

شاه را صدهزار تحسینست

Шоҳи гуфто ки дар кадоми китоб

شاه گفتا که در کدام کتاب

Хондае ин чунин суолу ҷавоб ?

خوانده‌ای این‌چنین سوال و جواب؟

Гуфт ҳаргиз нахондаам сабақӣ

گفت هرگز نخوانده‌ام سبقی

Пеш кас нагузарондаам варақӣ

پیش کس نگذرانده‌ام ورقی

Баҳрае аз савод нест маро

بهره‌ای از سواد نیست مرا

Ғайри хондан мурод нест маро

غیر خواندن مراد نیست مرا

Хонаи чашмам аз саводи тиҳии сет

خانهٔ چشمم از سواد تهی‌ست

Бе саводяши айни рўсиҳист

بی‌سوادیش عین روسیهیست

То нахонӣ ба дил сарварӣ нест

تا نخوانی به دل سروری نیست

Дидаро бесаводӣ нурӣ нест

دیده را بی‌سوادی نوری نیست

Чун ки шаҳро шуд эътиқод бирав

چون که شه را شد اعتقاد برو

Алиф ва бо навишт ва дод бирав

الف و با نوشت و داد برو

Майли дарвеш зон яке сад шуд

میل درویش زان یکی صد شد

Гуфт ин бори кори ман бад шуд

گفت این بار کار من بد شد

Даст бар сари ниҳод ва зор гирист

دست بر سر نهاد و زار گریست

Ки дарин ошиқӣ нахоҳам зист

که درین عاشقی نخواهم زیست

Чун ба ҳам ҳасану халқ ёр шавад

چون به هم حسن و خلق یار شود

Ишқи ошиқи яке ҳазор шавад

عشق عاشق یکی هزار شود

Хуби рӯе ки ҳаст ошиқи дӯст

خوب‌رویی که هست عاشق دوست

Дар ҷаҳон ҳар ки ҳаст ошиқ ӯст

در جهان هر که هست عاشق اوست

Гарчи дарвеши зуфунунӣ буд

گرچه درویش ذوفنونی بود

Дар раҳи ишқи раҳнамӯнӣ буд

در ره عشق رهنمونی بود

Лавҳи таълим дар канори ниҳод

لوح تعلیم در کنار نهاد

Сари таъзими пеши ёри ниҳод

سر تعظیم پیش یار نهاد

эй басои хурдаи байн ки охири кор

ای بسا خرده‌بین که آخر کار

Сӯй мактаб равад чу аввали бор

سوی مکتب رود چو اول بار

Ин буд ишқи зуфунунро вирд

این بود عشق ذوفنون را ورد

Ки кунад Авестоадро шогирд

که کند اوستاد را شاگرد

Ишқ чун дарс худ кунад бунёд

عشق چون درس خود کند بنیاد

Бишиканади таҳта бар сари устод

بشکند تخته بر سر استاد

Дар сабақ ошкор ме нагирист

در سبق آشکار می‌نگریست

Лек пинҳон ба ёр ме нагирист

لیک پنهان به یار می‌نگریست