Илм бояд ки раҳ намой буд

علم باید که ره نمای بود

На фузулӣ шара физой буд

نه فضولی شره فزای بود

Ҷаҳл дар дост илм дармон аст

جهل در داست علم درمان است

Илми оби дарахт имон аст

علم آب درخت ایمان است

Зоб гардад дарахти тоза ва тар

زاب گردد درخت تازه و تر

Халқро мунтафаъ кунад зи самар

خلق را منتفع کند ز ثمر

Миваи он дарахти тӯбо вааш

میوه آن درخت طوبی وش

Вараъ втоътасту халқии хуш

ورع وطاعت است و خلقی خوش

Уламои шамъ маҷлис афрӯзанд

علما شمع مجلس افروزند

Халқро илм ва ҳикмат омӯзанд

خلق را علم و حکمت آموزند

Гарчи дар сӯрат масокинанд

گرچه در صورت مساکینند

Малики исломро салотинанд

ملک اسلام را سلاطینند

Ҳаст анфоси олами омил

هست انفاس عالم عامل

Ҳамчуи боди баҳор бо ҳосил

همچو باد بهار با حاصل

Ҳардуи мишкӣну ҷони физоянда

هردو مشکین و جان فزاینده

Аз раҳи лутфи ҳақи намоянда

از ره لطف حق نماینده

Аз яке гул ба неъмати обистан

از یکی گل به نعمت آبستن

Ваз дигар дил ба ҳикмати обистан

وز دگر دل به حکمت آبستن

Хӯрдаи ҳаряки чўхзри оби ҳаёт

خورده هریک چوخضر آب حیات

Аз ҳаловати ҳадисашон чу набот

از حلاوت حدیثشان چو نبات

Ҷон ки раҳ бар сар маъонӣ ёфт

جان که ره بر سر معانی یافت

Ҳамчуи Хизри об зиндагонӣ ёфт

همچو خضر آب زندگانی یافت

Илми ҷон дигар ба ҷон бахшед

علم جان دگر به جان بخشید

Каз фанои ҷовдон амон бахшед

کز فنا جاودان امان بخشید

Ҳар ки аз айн илм шуд сероб

هر که از عین علم شد سیراب

Ҷон ӯро аҷал надид ба хоб

جان او را اجل ندید به خواب

Чун шавад мунқатиъи нафаси знФс

چون شود منقطع نفس زنفس

Барраади мурғи ҷони зи банди қафас

برهد مرغ جان ز بند قفس

Гар зи илму амали наёбади пар

گر ز علم و عمل نیابد پر

Бошад ӯро зи хоки тираи мақар

باشد او را ز خاک تیره مقر

Аўри ду болаш буд ба илму амал

اور دو بالش بود به علم و عمل

Вақт парвоз бугзарад ззҳл

وقت پرواز بگذرد ززحل

Ҳазраташи арҷъӣ ҳаме гуяд

حضرتش ارجعی همی گوید

Хунаки он ҷон ки дӯст ме ҷӯяд

خنک آن جان که دوست می جوید

Ҳар ки яздони ду гоми илму амал

هر که یزدان دو گام علم و عمل

Дод вайро ба хтўтину сл

داد وی را به خطوتین و صل

Аз худованди илми нофеъи хоҳ

از خداوند علم نافع خواه

Ки дил ғофилат кунад огоҳ

که دل غافلت کند آگاه

Нашавад ҳосили он улӯми магар

نشود حاصل آن علوم مگر

Аз каломи худоу пайғамбар

از کلام خدا و پیغمبر

Баъд аз он аз ҳадиси ёронаш

بعد از آن از حدیث یارانش

Ҳмншинону дӯсторонаш

همنشینان و دوستارانش

Сухани авлиёии дайни набӣ

سخن اولیای دین نبی

Нойибони Муҳамади арабӣ

نایبان محمد عربی

Раҳ намое кунад дилу ҷон ро

ره نمایی کند دل و جان را

Тоза дорад дарахти имон ро

تازه دارد درخت ایمان را

Илм аз ваҳйу касб муқтабас аст

علم از وحی و کسب مقتبس است

Ҳазёни мҷодлон ҳавас аст

هذیان مجادلان هوس است

Сухани хубу лаҳҷаи ширин

سخن خوب و لهجه شیرین

Гар надории ту бо касе манишин

گر نداری تو با کسی منشین

Сухании гӯ ки шаръ фармоед

سخنی گو که شرع فرماید

То аз он мустамеъ биёсоед

تا از آن مستمع بیاساید

Ҳам ба андозаи гӯии онро низ

هم به اندازه گوی آن را نیز

Ки з кам гуфтанаст марди азиз

که ز کم گفتن است مرد عزیز

Сухани хуб чун шавад бисёр

سخن خوب چون شود بسیار

Хор гардад наёваранд ба кор

خوار گردد نیاورند به کار

Ташнагонро мадаи ту чандон об

تشنگان را مده تو چندان آب

Кобро дар назар намонад об

کاب را در نظر نماند آب

Хайри гӯйон чу дар ҳадис оянд

خیر گویان چو در حدیث آیند

Мустамеъро ҳаёт афзойанд

مستمع را حیات افزایند

Нафаси неки нафаси хуши гуфтор

نفس نیک نفس خوش گفتار

Рӯҳ бахшаст чун насими баҳор

روح بخش است چون نسیم بهار

Буии ҷон зон даҳан ҳаме ояд

بوی جان زان دهن همی آید

Ки забони ҷуз ба хайр накушояд

که زبان جز به خیر نگشاید

Аз даҳоне ки шуд равони ҳазён

از دهانی که شد روان هذیان

Мбрзи деви хўонмш на даҳон

مبرز دیو خوانمش نه دهان

Он сухан нест гўз шайтон аст

آن سخن نیست گوز شیطان است

Заҳматаш бар димоғ инсон аст

زحمتش بر دماغ انسان است

Сухани бад чу ганд мурдор аст

سخن بد چو گند مردار است

Ҷои бдгўӣ бар сар дор аст

جای بدگوی بر سر دار است

Чун забони ҳаким гуё шуд

چون زبان حکیم گویا شد

Мазҳари сари ақл доно шуд

مظهر سر عقل دانا شد

Он замонӣ ки ақлро қалам аст

آن زمانی که عقل را قلم است

Дар беонашфавойид ва ҳукм аст

در بیانش فواید و حکم است

наменависад улӯмро ба даҳон

می نویسد علوم را به دهان

намекунад тозаи одамиро ҷон

می کند تازه آدمی را جان

Аз раҳи самъи сӯии дили зи асрор

از ره سمع سوی دل ز اسرار

Май расонади фавойид бисёр

می رساند فواید بسیار

Сирати нутқи байн ки зу инсон

سیرت نطق بین که زو انسان

Ёфта сети имтиёз аз ҳайвон

یافته ست امتیاز از حیوان

Манбаи оби зиндагии сети забон

منبع آب زندگی ست زبان

Чун аз вълм ва ҳикматаст равон

چون از وعلم و حکمت است روان

Аз сухан то сухани басӣ фарқ аст

از سخن تا سخن بسی فرق است

Сухании ваҳйу дайгарӣ зарқ аст

سخنی وحی و دیگری زرق است

Суханӣ раҳ намой мард ва зан аст

سخنی ره نمای مرد و زن است

Сухании доми деви роҳ зан аст

سخنی دام دیو راه زن است

Суханӣ ҳаст чун насими баҳор

سخنی هست چون نسیم بهار

Ки саҳаргоҳ ояд аз гулзор

که سحرگاه آید از گلزار

Роҳати рӯҳу атри бахши машом

راحت روح و عطر بخش مشام

Ошиқонро азу насиби тамом

عاشقان را از و نصیب تمام

Суханӣ чун сумуми оташи бор

سخنی چون سموم آتش بار

Ки кунад нафаси одамии афкор

که کند نفس آدمی افکار

Ҳар ки дорад ба банди ақли забон

هر که دارد به بند عقل زبان

Бошад андари паноҳи амну амон

باشد اندر پناه امن و امان

Ба суханҳои сахт дил машкан

به سخنهای سخت دل مشکن

Санги хоро бар обгина мазан

سنگ خارا بر آبگینه مزن

Бо латифон сухан магӯӣ дурушт

با لطیفان سخن مگوی درشت

Сӯрат хуб нест лоиқи зишт

صورت خوب نیست لایق زشت

эй димоғати мусаххари савдо

ای دماغت مسخر سودا

Ба сухани моилии чунон ки ту ро

به سخن مایلی چنان که تو را

Ба забони кор бар наме ояд

به زبان کار بر نمی آید

Қаламии дигарати ҳаме бояд

قلمی دیگرت همی باید

То забони туро диҳад ёрӣ

تا زبان تو را دهد یاری

Ҳубобӣ дар хазина нагузорӣ

حبابی در خزینه نگذاری

Ҳам забони ҳам қалам нигаҳ доранд

هم زبان هم قلم نگه دارند

Ҳар ду дар ҷои худ ба кори оранд

هر دو در جای خود به کار آرند

КоФринндаҳ дар ҷаҳони сувар

کافریننده در جهان صور

Ду қалами сохт аз вуҷӯди башар

دو قلم ساخت از وجود بشر

Дар маъонии яке ба кор ояд

در معانی یکی به کار آید

Ваон дигар худ сувар нигор ояд

وان دگر خود صور نگار آید

Қаламӣ бар сҳоиФи азҳон

قلمی بر صحایف اذهان

наменависад фавойиди ду ҷаҳон

می نویسد فواید دو جهان

Қаламии дигар аз даруни бутун

قلمی دیگر از درون بطون

Май намояди нуқӯши гӯногӯн

می نماید نقوش گوناگون

Котиби ҳардуи ақлу дайн бояд

کاتب هردو عقل و دین باید

То китобат каромат афзоед

تا کتابت کرامت افزاید

Ба забони кор бар наме ояд

به زبان کار بر نمی آید

Узвҳо ҳам ба кор май бояд

عضوها هم به کار می باید

Ҳаст ҳар узвии олати корӣ

هست هر عضوی آلت کاری

Рӯҳро гашта ҳарякии ёрӣ

روح را گشته هریکی یاری

Тани чўшҳрии вҳокмш ҷон аст

تن چوشهری وحاکمش جان است

Мадади ҷони зи ақл ва имон аст

مدد جان ز عقل و ایمان است

Ҷони забонро мекунад гуё

جان زبان را می کند گویا

То намояд ба халқи роҳи худо

تا نماید به خلق راه خدا

Раҳ чу бинмуд роҳ бояд рафт

ره چو بنمود راه باید رفت

Бандаро пеши шоҳ бояд рафт

بنده را پیش شاه باید رفت

То ба кӣ сокини ҷаҳон бӯдан

تا به کی ساکن جهان بودن

Бехабар аз ҷаҳони ҷон бӯдан

بی خبر از جهان جان بودن

Сафарӣ кун зи гулхани ?дане

سفری کن ز گلخن دنیی

Гузарӣ кун ба гулшани маънӣ

گذری کن به گلشن معنی

Ишқ бо шоҳидони алавии боз

عشق با شاهدان علوی باز

Шоҳбозӣ ба ошёни рӯи боз

شاهبازی به آشیان رو باز

Ҳайф бошад замони талаф кардан

حیف باشد زمان تلف کردن

Чун бҳоем ба хуфтан ва хӯрдан

چون بهایم به خفتن و خوردن

Умр зойеъ макун ба гули корӣ

عمر ضایع مکن به گل کاری

Кордонӣ ки чист дилдорӣ

کاردانی که چیست دلداری

То ту аз кор гул бипардозӣ

تا تو از کار گل بپردازی

Карда бошад замонаи сад бозӣ

کرده باشد زمانه صد بازی

Ҷони бпрўр ба ақлу донишу дайн

جان بپرور به عقل و دانش و دین

То рисӣ аз замин ба алӣин

تا رسی از زمین به علیین

То ту дар банди чори арконе

تا تو در بند چار ارکانی

Ҳоли рӯҳонӣони куҷои доне

حال روحانیان کجا دانی

Аз худ ин қайдро чу бурдорӣ

از خود این قید را چو برداری

Бо ту ҷӯянди қудсёни ёрӣ

با تو جویند قدسیان یاری

Ту чу дар хона ӣӣ вдр нигарӣ

تو چو در خانه یی ودر نگری

Сақфи бинии зи чархи бихбрӣ

سقف بینی ز چرخ بیخبری

Қадам аз хона чун наҳй бар бом

قدم از خانه چون نهی بر بام

Моҳу хуршеди бинӣу баҳром

ماه و خورشید بینی و بهرام

Гуфтан аз баҳри кор дар кор аст

گفتن از بهر کار در کار است

Варна ӣнҷо чаҳ ҷой гуфтор аст

ورنه اینجا چه جای گفتار است

Бор девон мабош чун ӯ бош

بار دیوان مباش چون او باش

Толиби суҳбат сулаймон бош

طالب صحبت سلیمان باش

Сар яздон магӯӣ бо ағёр

سر یزدان مگوی با اغیار

Ҷўҳринаҳи бгнҷи бози гузор

جوهرینه بگنج باز گذار

Гавҳаригар туро ба даст ояд

گوهری گر تو را به دست آید

Ба шаҳони даҳ ки ганҷро шояд

به شهان ده که گنج را شاید

Харҷ кун нақдҳои бозорӣ

خرج کن نقدهای بازاری

То матоъӣ ба хонаи бози оре

تا متاعی به خانه باز آری