Аз моли ҷаҳони зи куҳнау нав

از مالِ جهان ز کهنه و نو

Дорам писарӣ ба номи хусрав

دارم پسری به نام خسرو

Ҳар чанд ки сол ӯ чаҳор аст

هر چند که سالِ او چهار است

Пайдост ки Тифл ҳӯшёр аст

پیداست که طفلِ هوشیار است

Дар дидаи ман чунин намояд

در دیده من چنین نماید

Бар дидаи ғайр то чаҳ ояд

بر دیده غیر تا چه آید

Ҳар чанд ки Тифл зишт бошад

هر چند که طفل زشت باشد

Дар чашми падар биҳишт бошад

در چشم پدر بهشت باشد

Оре мисласт ки қрнбиٰ

آری مثل است که قَرَنْبیٰ

Дар дида модараст ҳусно

در دیده مادر است حَسْنا

Ҳон эй писари азизи дилбанд

هان ای پسرِ عزیزِ دلبند

Бишинав зи падари насиҳатӣ чанд

بشنو ز پدر نصیحتی چند

з ин гуфта саодат ту ҷӯям

ز این گفته سعادتِ تو جویم

Пас ёд бигир ҳар чаҳ гӯям

پس یاد بگیر هر چه گویم

намебош ба умри худ саҳархез

می‌باش به عمرِ خود سحرخیز

Вази хоб саҳаргаҳон бипарҳез

وز خوابِ سحرگهان بپرهیز

Андари нафаси саҳар нишотӣ аст

اندر نَفَسِ سحر نشاطی است

Конро бо рӯҳ иртиботӣ аст

کان را با روح ارتباطی است

Дарёб саҳари канори ҷӯ ро

دریاب سحر کنارِ جو را

Покиза бишӯй дасту рӯ ро

پاکیزه بشوی دست و رو را

Собӯнат агар буд муяссар

صابونت اگر بُوَد میسّر

Бар шустани дасту рӯ чаҳ беҳтар

بر شستن دست و رو چه بهتر

Бо ҳавлаи пок хушк кун рӯ

با هوله پاک خشک کن رو

Пас шона бизан ба мӯӣу абрӯ

پس شانه بزن به موی و ابرو

Кун поку тамизи гӯшу гардан

کن پاک و تمیز گوش و گردن

Кин кор заруратаст кардан

کاین کار ضرورت است کردن

То он ки ба паҳлуят нишинанд

تا آن که به پهلویت نشینند

Чирки гулу гӯш ту набенанд

چرکِ گَل و گوشِ تو نبینند

Дар покӣ даст кӯш каз даст

در پاکیِ دست کوش کز دست

Донанд туро чаҳ мартабат ҳаст

دانند ترا چه مرتبت هست

Чиркин магузор бехи дандон

چرکین مگذار بیخِ دندان

Кони вақт сухан шавад намоён

کان وقتِ سخن شود نمایان

Пероҳан хеш кун гузида

پیراهنِ خویش کن گزیده

Ҳам шаста ва ҳам атў кашида

هم شسته و هم اطو کشیده

Кун кафшу кулоҳ бо буруси пок

کن کفش و کلاه با بروس پاک

Некӯи бистари зи ҷомаи ?ути хок

نیکو بِستُر ز جامه‌ات خاک

Дар оинаи хешро назар кун

در آینه خویش را نظر کن

Покизаи либоси худ ба бар кун

پاکیزه لباسِ خود به بر کن

Аз нарму хашин ҳар ончии пӯшӣ

از نرم و خشن هر آنچه پوشی

Бояд ки ба покяш бакӯшӣ

باید که به پاکیش بکوشی

Гар ҷомаи гилӣм ё ки дебост

گر جامه گلیم یا که دیباست

Чун поку тамиз буд зебост

چون پاک و تمیز بود زیباست

Чун ғайр ба пеши хеши бинӣ

چون غیر به پیشِ خویش بینی

Ангушт мабар ба гӯшу бинӣ

انگشت مبر به گوش و بینی

Дандон бар кас хилол манимоӣ

دندان برِ کس خلال منمای

Нохун бар ин ва он мпироӣ

ناخن برِ این و آن مپیرای

Дар базми чунон даҳан мадарон

در بزم چنان دهن مدرّان

Кати қаър даҳон шавад намоён

کت قعرِ دهان شود نمایان

Хамёза кашид ме набояд

خمیازه کشید می‌نباید

Таврӣ ки ба халқ хуш наёяд

طوری که به خَلق خوش نیاید

Чун бар сари суфра Эй нишастӣ

چون بر سر سفره‌ای نشستی

Зинҳор накун дарози дастӣ

زنهار نکن دراز دستی

Зон коса бихӯр ки пеш дастаст

زان کاسه بخور که پیشِ دستست

Бар коса дайгарӣ мабар даст

بر کاسه دیگری مبر دست

Даҳ қӯти з беш ва кам шикам ро

دِه قوت ز بیش و کم شکم را

Дарбанд мабош беш ва кам ро

دربند مباش بیش و کم را

Бо модари хеш меҳрбон бош

با مادرِ خویش مهربان باش

Омодаи хизматаш ба ҷон бош

آماده خدمتش به جان باش

Бо чашми адаб , нигари падар ро

با چشمِ ادب، نگر پدر را

Аз гуфта ӯ мапӣч сар ро

از گفته او مپیچ سر را

Чун ин ду шаванд аз ту хурсанд

چون این دو شوند از تو خُرسند

Хурсанд шавад зи ту худованд

خُرسند شود ز تو خداوند

Дар кӯча чу май рӯй ба мактаб

در کوچه چو می‌روی به مکتب

Маъқӯл гузар куну мؤдб

معقول گذر کن و مؤدّب

Чун бо адаб ва тамиз бошӣ

چون با ادب و تمیز باشی

Пеши ҳамаи кас азиз бошӣ

پیشِ همه کس عزیز باشی

Дар мадрисаи сокиту матини шӯ

در مدرسه ساکت و متین شو

Беҳуда магӯӣ ва ёва машну

بیهوده مگوی و یاوه مشنو

Андари сари дарс гӯш ме бош

اندر سرِ درس گوش می‌باش

Бо ҳушу сухан нюаш ме бош

با هوش و سخن نیوش می‌باش

намекӯш ки ҳарчӣ гуяд устод

می‌کوش که هرچه گوید استاد

Гирӣ ҳамаро ба чобукии ёд

گیری همه را به چابکی یاد

Кам гӯй ва магӯӣ ҳарчӣ доне

کم گوی و مگوی هرچه دانی

Лаби дӯхтаи дор то туоне

لب دوخته‌دار تا توانی

Баси сар ки фитода забон аст

بس سَر که فُتاده زبان است

Бо як нуқтаи забон зиён аст

با یک نقطه زبان زیان است

Он қадар равост гуфтани он

آن قدر رواست گفتنِ آن

Коед зарар аз нуҳуфтан он

کاید ضرر از نهفتنِ آن

Нодон ба сари забон наад дил

نادان به سرِ زبان نهد دل

Дар қалб буд забони оқил

در قلب بود زبانِ عاقل

Андари васати каломи мардум

اندر وسطِ کلامِ مردم

Лаб боз макун ту бар такаллум

لب باز مکن تو بر تکلّم

Зинҳор магӯ сухани биҷузи рост

زنهار مگو سخن بجز راست

Ҳарчанд туро дар он зррҳост

هرچند ترا در آن ضررهاست

Гуфтори дурӯғро асар нест

گفتارِ دروغ را اثر نیست

Чизеи зи дурӯғи зишт тар нест

چیزی ز دروغ زشت‌تر نیست

То пешаи тести рости гӯйӣ

تا پیشه تست راست‌گویی

Ҳаргиз набарӣ сиёҳи рӯе

هرگز نبری سیاه رویی

Аз хиҷлати шармаш ар шавад фош

از خجلتِ شرمش ار شود فاش

Ёдор ва дигар дурӯғи метрааш

یادآر و دگر دروغ متراش

Чун хуй кунад забон ба дашном

چون خوی کند زبان به دشنام

Он ба ки бурӣдаи бод аз ком

آن به که بریده باد از کام

Аз айби касони забони фурӯи банд

از عیبِ کسان زبان فرو بند

Айбаш ба зиён хеш мапаснд

عیبش به زیانِ خویش مپسند

Зинҳор мада бидон ба худ роҳ

زنهار مده بدان به خود راه

Каз мӯниси бади наузи биллоҳ

کز مونسِ بد نَعوذُ بالله

Дар суҳбати сифла чун даройӣ

در صحبتِ سِفله چون درآیی

Биттабъ ба сифлагӣ гароӣ

بالطّبع به سفلگی گرایی

Бо мардуми зӣ шараф даромез

با مردمِ ذی شرف درآمیز

То табъи ту зӣ шараф шавад низ

تا طبعِ تو ذی شرف شود نیز

Лблоби заъифи байн ки чанде

لبلابِ ضعیف بین که چندی

Печад ба чанори арҷмандӣ

پیچد به چنارِ ارجمندی

Дар суҳбат ӯ баланд гардад

در صحبتِ او بلند گردد

Монанди вай арҷманд гардад

مانندِ وی ارجمند گردد

Дар аҳди шабоб чанд солӣ

در عهدِ شباب چند سالی

Касб ҳунарӣ куну камолӣ

کسبِ هنری کن و کمالی

То он ки ба рӯзгори перӣ

تا آن که به روزگارِ پیری

Дар зиллат ва масканат намирӣ

در ذلّت و مسکنت نمیری

Имрӯзи се соли пеш аз ин нест

امروز سه سال پیش از این نیست

Беилм дигар наметавон зист

بی علم دگر نمی‌توان زیست

Гар санъат ва ҳрФтӣ ндонӣ

گر صنعت و حرفتی ندانی

Заҳмати бабрии зи зиндагонӣ

زحمت ببری ز زندگانی

Аз тибу табиӣу риёзӣ

از طبّ و طبیعی و ریاضی

Қалби ту ба ҳарчӣ ҳаст розӣ

قلبِ تو به هرچه هست راضی

Як фан бипасанду хос худ кун

یک فن بپسند و خاصِ خود کن

Таҳсил ба ихтисос худ кун

تحصیل به اختصاصِ خود کن

Чун хуб кам аз бади фузун ба

چون خوبِ کم از بدِ فزون به

Зии фан ба ҷаҳони зи зии фунун ба

ذی فن به جهان ز ذی فنون به

Хонам ба ту байтӣ аз Низомӣ

خوانم به تو بیتی از نظامی

Он мейри суханварони номӣ

آن میرِ سخنوران نامی

« полонгарӣ ба ғояти худ

«پالانگری به غایتِ خود

Беҳтари зи кулоҳи дузии бад »

بهتر ز کلاه دوزیِ بد»

Он Тифл ки қадар вақт донист

آن طفل که قدرِ وقت دانست

Донистани қадар худ тавонист

دانستنِ قدرِ خود توانست

Ҳарчи он ки равад зи дасти инсон

هرچ آن که رود ز دستِ انسان

Шояд ки ба даст ояд осон

شاید که به دست آید آسان

Ҷузи вақт ки пеш кас напояд

جز وقت که پیشِ کس نپاید

Чун рафт зи каф ба каф наёяд

چون رفت ز کف به کف نیاید

Гар гавҳарӣ аз кафат бурун тофт

گر گوهری از کَفَت برون تافت

Дар сояи вақт метавон ёфт

در سایه وقت می‌توان یافت

Вар вақт равад зи дастати арзон

ور وقت رود ز دستت ارزان

Бо ҳеҷ гуҳар харид натавон

با هیچ گهر خرید نتوان

Ҳар шаб ки рӯй ба ҷомаи хоб

هر شب که روی به جامه خواب

Кун неки таъаммули андари ин боб

کن نیک تأمل اندر این باب

Кони рӯз ба илми ту чаҳ афзуд

کان روز به علمِ تو چه افزود

Ваз карда худ чаҳ бардае суд

وز کرده خود چه برده‌ای سود

Рӯзӣ ки дар он накардае кор

روزی که در آن نکرده‌ای کار

Он рӯзи зи умр хеш машумор

آن روز ز عمرِ خویش مشمار

Ман май рӯм ва ту монад хоҳӣ

من می‌روم و تو ماند خواهی

Венаи дафтар дарс хонд хоҳӣ

وین دفترِ درس خواند خواهی

ӣнҷо чу рисии маро дуо кун

اینجا چو رسی مرا دعا کن

Бо фотиҳаи рӯҳам ошно кун

با فاتحه روحم آشنا کن