Сикандари ду тан пеш кард аз гуруҳ

سکندر دو تن پیش کرد از گروه

Бишуд то расед ӯ ба наздики кӯҳ

بشد تا رسید او به نزدیک کوه

Биёбону кӯҳи андар ӯ буд ва равад

بیابان و کوه اندر او بود و رود

Бифармуд то лашкар омад фурӯд

بفرمود تا لشکر آمد فرود

Чу бар домани кӯҳ анбӯҳ шуд

چو بر دامن کوه انبوه شد

Худ ва чанд тан бар сар кӯҳ шуд

خود و چند تن بر سر کوه شد

Яке ҷой дид аз дар хусравон

یکی جای دید از درِ خسروان

Дарахти барӯманду оби равон

درخت برومند و آب روان

Яке хона аз санги сахти устувор

یکی خانه از سنگ سخت استوار

Бароварда бар теғи он кӯҳсор

برآورده بر تیغ آن کوهسار

Ту гуфтӣ ки бар абр сояд ҳаме

تو گفتی که بر ابر ساید همی

Вагар зосмон бартар ояд ҳаме

وگر زآسمان برتر آید همی

Чу фарзона аз пушт худ бингаред

چو فرزانه از پشت خود بنگرید

Гуруҳеи ҳамаи одамӣ чеҳра дид

گروهی همه آدمی چهره دید

Фурӯд омад ва шудпазира давон

فرود آمد و شد پذیره دوان

зи шодӣ шуда рӯй чун арғавон

ز شادی شده روی چون ارغوان

Бпрсидӣ ӯ ҳар якеро ба дод

بپرسیدی او هر یکی را به داد

Ҷаҳонҷӯйро бӯса бар даст дод

جهانجوی را بوسه بر دست داد

Бабраду нишондаш ба зери дарахт

ببرد و نشاندش به زیر درخت

Ситоиш ҳаме кард бар шоҳи сахт

ستایش همی کرد بر شاه سخت

Сикандар бадв гуфт биншин зи пой

سکندر بدو گفت بنشین ز پای

Ки моро ба дидор ту ҳаст рой

که ما را به دیدار تو هست رای

Бадв гуфт шоҳо , радо , срўро

بدو گفت شاها، ردا، سرورا

МФрмои пешати нишастани маро

مفرمای پیشت نشستن مرا

зи ному нишонати марои огаҳии сет

ز نام و نشانت مرا آگهی‌ست

Нишастан ба пеши ту аз аблаҳии сет

نشستن به پیش تو از ابلهی‌ست

Сикандари зи гуфтор ӯ хира монад

سکندر ز گفتار او خیره ماند

Ҳем зери лаби ном яздон бихонад

همی زیر لب نام یزدان بخواند

Бадв гуфт к-эии пери покизаи тан

بدو گفت کای پیر پاکیزه تن

Чаҳ донеи нажоди ману номи ман ?

چه دانی نژاد من و نام من؟

Чунинаст посух ки бе доварӣ

چنین است پاسخ که بی‌داوری

Ҳамоно ки ту шоҳи Искандарӣ

همانا که تو شاه اسکندری

Туе дар ҷаҳони шоҳи яздони шинос

تویی در جهان شاهِ یزدان‌شناس

Ба ту нест гардад ҳамаи носипос

به تو نیست گردد همه ناسپاس

зи фар ту дода сети яздони нишон

ز فرّ تو داده‌ست یزدان نشان

Ки гирданд нарм аз ту гарданкашон

که گردند نرم از تو گردنکشان

Се сад соли пеш аз ту эй номдор

سه صد سال پیش از تو ای نامدار

Бибин чеҳра ӣ хеш карда нигор

ببین چهره ی خویش کرده نگار

Ба хона дар омад ҷаҳондидаи мард

به خانه در آمد جهاندیده مرد

Яке пӯст оҳӯ баровард зард

یکی پوست آهو برآورد زرد

зи ҳам боз кард ва бадишон намӯд

ز هم باز کرد و بدیشان نمود

Нишон Сикандар бидон сон ки буд

نشان سکندر بدان‌سان که بود

Ҳамаи кору кирдораши андари ҷаҳон

همه کار و کردارش اندر جهان

Ки пеш оядаш ошкору ниҳон

که پیش آیدش آشکار و نهان

Саросари набиштаи бадви андарун

سراسر نبشته بدو اندرون

Гузаштаи бадви соли сесад фузун

گذشته بدو سال سیصد فزون

Сикандар ба ёрон нигаҳ кард ва гуфт

سکندر به یاران نگه کرد و گفت

Ки ҳаргизи бад-ӣни сон ки дидаи шигифт

که هرگز بدین‌سان که دیده شگفت

Ту эй пер фарзона биншин зи пеш

تو ای پیر فرزانه بنشین ز پیش

Марои шоди гардон ба дидори хеш

مرا شاد گردان به دیدار خویش

зи баси хоҳиши сахту гуфтори шоҳ

ز بس خواهش سخت و گفتار شاه

Маонаш нишаст андари он пешгоҳ

مهانش نشست اندر آن پیشگاه

Бипурсед аз ӯ ҳар касе донишӣ

بپرسید از او هر کسی دانشی

зи посух падед омадаш ромишӣ

ز پاسخ پدید آمدش رامشی

Чунон ёфтандаш ба дониш ки чиз

چنان یافتندش به دانش که چیز

Напӯшида буд эзад аз ваии бниз

نپوشیده بود ایزد از وی بنیز

Сикандар бар ӯ офарин кард ва гуфт

سکندر بر او آفرین کرد و گفت

Ки бо ҷони пакети хиради боди ҷуфт

که با جان پاکت خرد باد جفت

Набинам чу ту низ кас дар ҷаҳон

نبینم چو تو نیز کس در جهان

зи мардони доноу корогҳон

ز مردان دانا و کارآگهان

Бадв гуфт к-эии шоҳи меҳмони пер

بدو گفت کای شاهِ‌ مهمان پیر

Бибоядат хӯрдани ҳамеи ногузир

ببایدت خوردن همی ناگزیر

Чунин дод посух ки ту пештар

چنین داد پاسخ که تو پیشتر

Аз ин мива ӣ пухта лухтӣ бихӯр

از این میوهٔ پخته لختی بخور

Бадв гуфт фарзонаи к-эй бе ҳам?ил

بدو گفت فرزانه کای بی‌همال

Бар омад ҳамоно сад ва шаст сол

بر آمد همانا صد و شصت سال

Ки ман рӯза накушодаам ҷуз ба шаб

که من روزه نگشاده‌ام جز به شب

Ҳамон баста дорам зи гуфтори лаб

همان بسته دارم ز گفتار لب

Магари он ки рӯзӣ ба соли андарун

مگر آن که روزی به سال اندرون

Маро ҷашн кард эзади раҳнамӯн

مرا جشن کرد ایزد رهنمون

Дар он рӯз ёбад танами парвариш

در آن روز یابد تنم پرورش

Вази ин мива ёбад равонами хӯриш

وز این میوه یابد روانم خورش

Кадомаст , гуфт , он гиронмояи рӯз

کدام است، گفت، آن گرانمایه روز

Ки бошад туро зини нишони длФрўз

که باشد تو را زین نشان دلفروز

Сеюм рӯз , гуфто , зи Урдӣбиҳишт

سوم روز، گفتا، ز اردیبهشت

Ки изони зи бахшоиш ӯро сиришт

که یزدان ز بخشایش او را سرشت

Дар ин рӯз одам бишуд зини сарой

در این روز آدم بشد زین سرای

Ба минӯ фиристод ҷонаши худоӣ

به مینو فرستاد جانش خدای

Чаҳ доне бадв гуфт , кин рӯз буд

چه دانی بدو گفت، کاین روز بود

Ҳамин моҳу рӯзи дили афрӯз буд

همین ماه و روز دل افروز بود

Гар ин аз набишта бигӯе ҳаме

گر این از نبشته بگویی همی

зи хишти гарон гул башуе ҳаме

ز خشت گران گل بشویی همی

Ки ҳангоми тӯфон набишта намонад

که هنگام طوفان نبشته نماند

Ки онро касе бар тавонист хонд

که آن را کسی بر توانست خواند

Бихандед фарзона аз гуфт шоҳ

بخندید فرزانه از گفتِ شاه

Бадв гуфт к-эии шоҳ бо фару ҷоҳ

بدو گفت کای شاه با فرّ و جاه

Ту андари ҷаҳони зини сухани бартарӣ

تو اندر جهان زین سخن برتری

Каз ин сон кунӣ бо раҳеи доварӣ

کز این‌سان کنی با رهی داوری

Ҷаҳонро агар об бигирифт низ

جهان را اگر آب بگرفت نیز

На он буд каз бен намонад инчи чиз

نه آن بود کز بُن نماند ایچ چیز

набиштагар ахнўхи зӣ ӯ расед

نبشته گر اخنوخ زی او رسید

Нигаҳ карду гӯйӣ ки шуд нопадид

نگه کرد و گویی که شد ناپدید

зи нодон шигифт оядам ин сухан

ز نادان شگفت آیدم این سخن

На аз шоҳи гетии сари анҷуман

نه از شاه گیتی سرِ انجمن

Ҷаҳонро агар об бигирифт банд

جهان را اگر آب بگرفت بند

Ба яздон прессатон наомад газанд

به یزدان‌پرستان نیامد گزند

Чунин офариниш бидон кас намӯд

چنین آفرینش بدان کس نمود

Ки аз офаринанда огаҳ набӯд

که از آفریننده آگه نبود

Касоне ки бар кӯҳ роҳўн баданд

کسانی که بر کوه راهون بُدند

Агарчӣ фузун гӯям афзӯн баданд

اگرچه فزون گویم افزون بُدند

Шунидам ки буданд панҷаи ҳазор

شنیدم که بودند پنجه هزار

з яздон прессатон бидон рӯзгор

ز یزدان پرستان بدان روزگار

Саросари зи яздони сухани ронданд

سراسر ز یزدان سخن راندند

Ҳамеи суҳуфи одами фурӯи хонданд

همی صحف آدم فرو خواندند

Ба роҳўни фурӯди омадаи сети ин замон

به راهون فرود آمده‌ست این زمان

Ки одам фурӯд омад аз осмон

که آدم فرود آمد از آسمان

Нишони ду пои гиромии падар

نشان دو پای گرامی پدر

Падедаст равшан бидон кӯҳ бар

پدید است روشن بدان کوه بر

Ба шаҳри сари ндиб , вази ҳиндӯон

به شهر سرندیب، وز هندوان

Ҳамаи сола мардум бидон ки давон

همه ساله مردم بدان کُه دوان

Чу киштии сӯии кӯҳ роҳўн расед

چو کشتی سوی کوه راهون رسید

Паёмбари мрони мардумонро бидид

پیامبر مرآن مردمان را بدید

Ба дидор эшон шуд ӯ шодмон

به دیدار ایشان شد او شادمان

Чунин гуфт к-эии никдли мардумон

چنین گفت کای نیکدل مردمان

Бтрсидми арбоби парвардгор

بترسیدم ارباب پروردگار

Ки яксар براردи зи мардуми дамор

که یکسر برآرد ز مردم دمار

Кунун чун шуморо бидидам биҷой

کنون چون شما را بدیدم بجای

Ҳаме дошт бояд сипос аз худоӣ

همی داشت باید سپاس از خدای

Пас он устихонҳои одам ки буд

پس آن استخوان‌های آدم که بود

Бадишони супурд ва бадишон намӯд

بدیشان سپرد و بدیشان نمود

Ки ҳаст ин ба назд шумо зинҳор

که هست این به نزد شما زینهار

Бипурсад шуморо аз ин кирдигор

بپرسد شما را از این کردگار

Бидоред дар зери хушкӣ аз об

بدارید در زیر خشکی از آب

Нмон то битобад бар ӯ офтоб

نمان تا بتابد بر او آفتاب

Вази он ҷойгаҳи боз киштӣ баранд

وز آن جایگه باز کشتی براند

Ба ҷўдӣ расед ва ҳамон ҷо бимонад

به جودی رسید و همان جا بماند

Яке кӯҳи кучак ба мо Форқин

یکی کوه کوچک به ما فارقین

Дарозаст гуфтори мардум дар ин

دراز است گفتار مردم در این

Агар шоҳ хоҳад бигӯям ба шоҳ

اگر شاه خواهد بگویم به شاه

Ҳар онч аз хирад назд ӯ ҳаст роҳ

هر آنچ از خرد نزد او هست راه

Пас он гуҳи маонаши бадв боз гуфт

پس آن گه مهانش بدو باز گفت

Суханҳо куҷо бо хирад буд ҷуфт

سخن‌ها کجا با خرد بود جفت

Бар ӯ офарин хонд шоҳи замин

بر او آفرین خواند شاه زمین

Ҳаме гуфт нишнидам аз каси чунин

همی گفت نشنیدم از کس چنین

Вази он пас бадв гуфт к-эии никмрд

وز آن پس بدو گفت کای نیکمرد

Туро раҳнамӯнӣ ба эдар ки кард

تو را رهنمونی به ایدر که کرد

Бад-ӣни кӯҳ чун омадӣ бе сипоҳ

بدین کوه چون آمدی بی‌سپاه

Ки бар ту газандӣ наомад зи роҳ

که بر تو گزندی نیامد ز راه

Ту бо ин чунин мардуми ғмгсор

تو با این چنین مردم غمگسار

Чигунагузорӣ ҳамеи рӯзгор

چگونه گذاری همی روزگار

Се моҳаст то ман ба роҳи андарам

سه ماه است تا من به راه اندرم

Чаҳ бад дид аз ин роҳи бади лашкарам !

چه بد دید از این راهِ بد لشکرم!

Надидем яздони парасти инчи кас

ندیدیم یزدان‌پرست ایچ کس

Бад-ӣн ки туро дидам имрӯзу бас

بدین کُه تو را دیدم امروز و بس

Бадв гуфт шоҳои ту посухи нюаш

بدو گفت شاها تو پاسخ نیوش

Бидиҳ дод ва аз ростӣ бар мҷўш

بده داد و از راستی بر مجوش

Туро озу афзӯнӣ эдар кашид

تو را آز و افزونی ایدر کشید

Раҳи оз беранҷ натавон бурид

ره آز بی رنج نتوان برید

Ту андари ҷаҳони номи ҷӯӣу ком

تو اندر جهان نام جویی و کام

Гурезони ман аз ҳар ду , аз кому ном

گریزان من از هر دو، از کام و نام

Ман аиздпрстм , ту гетии параст

من ایزدپرستم، تو گیتی‌پرست

Нигаҳ кун кунун то ки бардаи сети даст

نگه کن کنون تا که برده‌ست دست

Бидон даври гаштами ман аз ҳар гуруҳ

بدان دور گشتم من از هر گروه

Гузидам зи гетии яке теғи кӯҳ

گزیدم ز گیتی یکی تیغ کوه

Вази ин кӯҳ кун пурсишу парвариш

وز این کوه کُن پرسش و پرورش

Писандидаи ин пӯшиш ва ин хӯриш

پسندیده این پوشش و این خورش

Ки рӯзӣ бибояд шудани зини сипанҷ

که روزی بباید شدن زین سپنج

Нахоҳам ки бошад равонам ба ранҷ

نخواهم که باشد روانم به رنج

Ба раҳгар бёлоиди андоми ман

به ره گر بیالاید اندام من

Бидон сар бимонад зи ман коми ман

بدان سر بماند ز من کام من

Гар андомҳо бози пурсанади роз

گر اندام‌ها باز پرسند راز

Дарозаст кор , эй шаҳи сарфароз

دراز است کار، ای شه سرفراز

Бадв гуфт яздони туро раҳ намӯд

بدو گفت یزدان تو را ره نمود

Ба дайн ва ба дониши чунон бар фузуд

به دین و به دانش چنان بر فزود

Бидон то биомузад аз ту касе

بدان تا بیاموزد از تو کسی

Ба дайни андари ореи ту бедин басӣ

به دین اندر آری تو بیدین بسی

Чу бе бар буд дониши ту чунин

چو بی‌بر بود دانش تو چنین

Чу ганҷӣ буд мондаи зери замин

چو گنجی بود مانده زیر زمین

Чунин дод посухи бадв мард дод

چنین داد پاسخ بدو مرد داد

Ки мо чун диҳеми он ки яздони надод

که ما چون دهیم آن که یزدان نداد

Ба дониши крои баргузӣдаи сету дайн

به دانش کرا برگزیده‌ست و دین

Фузун аз манаст , эй шаҳи боФрин

فزون از من است، ای شه بافرین

Гар ӯро надода сет аз ин ҳар ду чиз

گر او را نداده‌ست از این هر دو چیز

Чигуна тавонем доданаш низ

چگونه توانیم دادنش نیز

Сикандар бадв гуфт к-эии никхўӣ

سکندر بدو گفت کای نیکخوی

зи тухму нажодати марои бозгуӣ

ز تخم و نژادت مرا بازگوی

Бигӯ то бад-ӣни кӯҳ чун омадӣ

بگو تا بدین کوه چون آمدی

Чу аз зоди бумат бурун омадӣ

چو از زادبومت برون آمدی