Посухаш дод к-эии салими алқлб

پاسخش داد کای سلیم القلب

Карда даҳр аз ту фаҳму дониши салб

کرده دهر از تو فهم و دانش سلب

Балки ҳаргизи туро набӯдаи сети он

بلکه هرگز تو را نبوده‌ست آن

Каз ту гӯям каси рабӯдаи сети он

کز تو گویم کس ربوده‌ست آن

Сол ҳо шуд ки рокиб ӯе

سال‌ها شد که راکب اویی

Қисса ӯ зи ман чаҳ май ҷӯӣ ? !

قصهٔ او ز من چه می‌جویی‌؟!

Ба газофӣ ки бар забони ду се ёр

به گزافی که بر زبان دو سه یار

Ронадам аз баҳри гармии бозор

راندم از بهر گرمی بازار

Дар сифатҳои ин матоъи сиқт

در صفت‌های این متاع سقط

Аз ҷаҳолат чаҳ аўФтӣ ба ғалат ?

از جهالت چه اوفتی به غلط‌؟

Хоҷаро байн ки умрҳои дароз

خواجه را بین که عمرهای دراز

Бӯда дар ҳирсу бухл ва хасту оз

بوده در حرص و بخل و خسّت و آز

Ғайри ҷамъ дирам наварзида

غیر جمع درم نورزیده

Гирди касб карам нигардида

گرد کسب کرم نگردیده

Гар кашандаши зи коми сӣ дандон

گر کشندش ز کام سی دندان

Ба азон каз даҳонаш як лаби нон

به ازان کز دهانش یک لب نان

Гар кунандаш зи панҷаи панҷ ангушт

گر کَنندش ز پنجه پنج انگشت

Надиҳади ҳубае бурун аз мушт

ندهد حبه‌ای برون از مشت

Вари дирами ворӣ аз кафши бибаранд

ور درم‌واری از کفَش ببُرند

Ба ки динорӣ аз кафши бибаранд

به که دیناری از کفش ببَرند

Чун наад хон дар офтоб ба пеш

چون نهد خوان در آفتاب به پیش

Гирад аз тарси дасти сояи хеш

گیرد از ترس دستِ سایهٔ خویش

Магасии коФтдш ба косаи дарун

مگسی کافتدش به کاسه درون

Нои мкидаҳи ниФкнд ба бурун

نا‌مکیده نیفکنَد به برون

Карда бар хотир он мабарад хуш

کرده بر خاطر آن مبرد خوش

Наҳвро чун ксоиӣу ахФш

نحو را چون کسایی و اخفش

Сарфи динору дарҳами маҷмӯ

صرف دینار و درهم مجموع

Пеш ӯ ҳаст мутлақан мамнӯъ

پیش او هست مطلقا ممنوع

Бас ки медорадаш зи касри нигоҳ

بس که می‌داردش ز کسر نگاه

Нест касро ба касрӣ аз ваии роҳ

نیست کس را به کسری از وی راه

Сарфро чун надид сарфаи хеш

صرف را چون ندید صرفهٔ خویش

Ҳарфӣ аз наҳви сохтаи ҳирфаи хеш

حرفی از نحو ساخته حرفهٔ خویش

Бо чунин сират ар кунад ба мисл

با چنین سیرت ار کند به مثل

Мадҳ ӯ томъии хасису дағал

مدح او طامعی خسیس و دغل

К-эй чу ҳотам ба ҷӯад гашта смр

کای چو حاتم به جود گشته سمر

Пеши ту сад чу мън ( ? ман ) бастаи камар

پیش تو صد چو معن (؟من) بسته کمر

Сяти ҷӯади кафи ту дар олам

صیت جود کف تو در عالم

Таън мънасту мотами ҳотам

طعن معن است و ماتم حاتم

Зикри ҳотам ба аҳди ту то кӣ

ذکر حاتم به عهد تو تا کی

Шуд зи номи ту нома ӯ тай

شد ز نام تو نامه او طی

Пеши ту ёди мън бе маънии сет

پیش تو یاد معن بی‌معنی‌ست

Ҳар гадои зи ҷӯади ту маънии сет

هر گدایی ز جود تو معنی‌ست

зи аблаҳии гӯши сӯй ӯ дорад

ز ابلهی گوش سوی او دارد

Гуфтааш ҷумлаи рости пиндорад

گفته‌اش جمله راست پندارد

Зоғи аҷаби андари ошёни димоғ

زاغ عجب اندر آشیان دماغ

Нҳдши байза зон фасонау лоғ

نهدش بیضه زان فسانه و لاغ

Аз хаёлаш занад ниҳолии сар

از خیالش زند نهالی سر

Каш буд кибри баргу нихват бар

کش بود کبر برگ و نخوت بر

Ҳаргизи он аблаҳи сифлаи пеша

هرگز آن ابله سفله پیشه

Накунад дар дили худ андеша

نکند در دل خود اندیشه

Кончаҳ гуфт он мунофиқи томъ

کانچه گفت آن منافق طامع

Нест қатъан мутобиқи воқеъ

نیست قطعا مطابق واقع

Ҳама кизбасту ифтироу нифоқ

همه کذب است و افترا و نفاق

Надиҳади бӯе аз вафоу вифоқ

ندهد بویی از وفا و وفاق

Нихвати оради зи ҷониби мамдуҳ

نخوت آرد ز جانب ممدوح

Ки кунад сад бобаӣ футуҳ

که کند سد بابهی فتوح

Зӯру бӯҳтони зи ҷониби модҳ

زور و بهتان ز جانب مادح

Ки буд дар камоли дайни қодҳ

که بود در کمال دین قادح

Бошад алқсаҳ ҳар дуро мшӣўм

باشد القصه هر دو را مشئوم

Зон ба шаръи ҳудо буд мазмум

زان به شرع هدی بود مذموم

Содаи мардии зи ақли даври тарк

ساده‌مردی ز عقل دور تَرَک

Дошт дар даҳ яке заъифи харак

داشت در ده یکی ضعیف خرک

Харакии перу сусту лоғару ланг

خرکی پیر و سست و لاغر و لنگ

Ки нарафтӣ ду рӯзи як фарсанг

که نرفتی دو روز یک فرسنگ

Бас ки аз рӯзгори дидаи дараваш

بس که از روزگار دیده دروش

Неи дам ӯ ба ҷои монда на гӯш

نی دم او به جای مانده نه گوش

Ҳаргиз аз зарб газ нёсудӣ

هرگز از ضرب گز نیاسودی

Роҳро ҷуз ба гази нпимўдӣ

راه را جز به گز نپیمودی

Буд доими зи захми марди салим

بود دایم ز زخم مرد سلیم

Сурхи кимхт ӯ ба ранги адим

سرخ کیمخت او به رنگ ادیم

Гар раседӣ ба ҷӯи яке борӣк

گر رسیدی به جو یکی باریک

Ҳамаи олам бар ӯ шудӣ торик

همه عالم بر او شدی تاریک

Вар шудӣ роҳи ҳам зи бўлши гул

ور شدی راه هم ز بولش گل

Будӣ аз гули гузашташи мушкил

بودی از گل گذشتش مشکل

Рӯзии он содаи сӯии шаҳраши барад

روزی آن ساده سوی شهرش برد

Ба ҳарифони хари фуруши супурд

به حریفان خر فروش سپرد

Яке аз ҷамъи хари фурушона

یکی از جمع خر فروشانه

Баҳри он кор риш зад шона

بهر آن کار ریش زد شانه

Бонг мезад ки кист дар бозор

بانگ می‌زد که کیست در بازار

Ки хиради баҳри худ харии раҳвор

که خرد بهر خود خری رهوار

Хар магӯ астарии ҷавону равон

خر مگو استری جوان و روان

Сахт дар роҳу тунд дар майдон

سخت در راه و تند در میدان

Ҷаҳд аз ҷой агар расад ба мисл

جهد از جای اگر رسد به مثل

Сояи тозӣонааш ба кФл

سایه تازیانه‌اش به کفل

Балки бар сояаш гар ояд неш

بلکه بر سایه‌اش گر آید نیش

Гомҳо бугзарад зи сояи хеш

گامها بگذرد ز سایه خویش

Май ҷаҳди ҳамчуи боди ҷой ба ҷой

می‌جهد همچو باد جای به جای

намеравад ҳамчуи об дар гулу лой

می‌رود همچو آب در گل و لای

Ҳаст ҷӯии бузургу наҳри азим

هست جوی بزرگ و نهر عظیم

Пеш ӯ кам зи ҷадвали тақвим

پیش او کم ز جدول تقویم

Халқ азон гуфт ва гӯй ме хандид

خلق ازان گفت و گوی می‌خندید

Лек он содаи мард чун бишунид

لیک آن ساده‌مرد چون بشنید

Сари Фрогўши хар фуруш оварад

سر فراگوش‌ِ خر‌فروش آورد

К-эй ба бозори хари фурӯашони фард

کای به بازار خر فروشان فرد

Агар ин қиссаи рост май гӯйӣ

اگر این قصه راست می‌گویی

Роҳи ин арсаи рост май пўиӣ

راه این عرصه راست می‌پویی

Суханӣ гӯямат ба ман кун гӯш

سخنی گویمت به من کن گوش

Ба маниши бози даҳ ба кас мафруш

به منش باز ده به کس مفروش

Дайр шуд кин чунин сутӯдаи улоғ

دیر شد کاین چنین ستوده الاغ

Ки ту гуфтӣ кунам ба шаҳри суроғ

که تو گفتی کنم به شهر سراغ

эй аҷаби кони худ он ман бӯда сет

ای عجب کان خود آن‌ِ من بوده‌ست

Рӯзу шаби зери рон ман бӯда сет

روز و شب زیر ران من بوده‌ست

Ёр дар хона ва ба гирди ҷаҳон

یار در خانه و به گرد جهان

Ман талабкораши ошкору ниҳон

من طلبکارش آشکار و نهان