Гар ту гӯйӣ чу бандаи маъмур
گر تو گویی چو بنده مامور
Ҳаст дар ихтиёри худ маҷбур
هست در اختیار خود مجبور
Ихтиёраш ба ҷабр шуд роҷеъ
اختیارش به جبر شد راجع
Ваон буд амр ва наҳйро монеъ
وان بود امر و نهی را مانع
Кас нагӯяд ба санг каз лаби бом
کس نگوید به سنگ کز لب بام
Чун беафтӣ макун ба хоки мақом
چون بیفتی مکن به خاک مقام
ё зи пастии ҳавоӣ боло кун
یا ز پستی هوای بالا کن
Аз бен кӯҳ бар сараш ҷо кун
از بن کوه بر سرش جا کن
Кас нагӯяд ба об каз таги чоҳ
کس نگوید به آب کز تگ چاه
Матлаб берасан ба болои роҳ
مطلب بی رسن به بالا راه
ё чу далв аз расан шавад пора
یا چو دلو از رسن شود پاره
Ба таг чаҳ равад дигар бора
به تگ چه رود دگر باره
Гӯямат нуктае ба ваҷҳи савоб
گویمت نکته ای به وجه صواب
Ки шавад зини саволи саъби ҷавоб
که شود زین سؤال صعب جواب
Ҳақ чу таъйини ҷумла аъён кард
حق چو تعیین جمله اعیان کرد
Сифат ҳар яке дгрсон кард
صفت هر یکی دگرسان کرد
Сохт аҳволашон ба ҳам марбӯт
ساخت احوالشان به هم مربوط
Шуд яке шарту дайгарии машрӯт
شد یکی شرط و دیگری مشروط
Хӯрдани нони ниҳоди шарти шбъ
خوردن نان نهاد شرط شبع
Хавфу умеди шарти зуҳду вараъ
خوف و امید شرط زهد و ورع
Баҳр он кард амр ва наҳй ибод
بهر آن کرد امر و نهی عباد
То шавад зоҳири инқиёду ъинод
تا شود ظاهر انقیاد و عناد
Зояд аз инқиёди ҳубу ризо
زاید از انقیاد حب و رضا
Вази хилофу ъиноди суъи қазо
وز خلاف و عناد سؤ قضا
Зайдро гарна наҳй будӣу амр
زید را گرنه نهی بودی و امر
Дар адои закот ва хӯрдани хамр
در ادای زکات و خوردن خمر
Кӣ шудӣ пеши ғоибу ҳозир
کی شدی پیش غایب و حاضر
Инқиёду ъинод ӯ зоҳир
انقیاد و عناد او ظاهر
Зон чашидӣ ъавоиди дараҷот
زان چشیدی عواید درجات
Зин кашидӣ шдоиди даракот
زین کشیدی شداید درکات
Зон падед омадӣ сифоти ҷамол
زان پدید آمدی صفات جمال
Зин ҳувайдо шудӣ нъўти ҷалол
زین هویدا شدی نعوت جلال
Вар на дар даст зайд набӯд кор
ور نه در دست زید نبود کار
Нест дар феълу тарки он мухтор
نیست در فعل و ترک آن مختار
Ихтиёрӣ чунонк ҳар чаҳ худо
اختیاری چنانک هر چه خدا
Хости корди зи феълу тарки баҷо
خواست کارد ز فعل و ترک بجا
ӯ тавонад хилофи он кардан
او تواند خلاف آن کردن
Ғайри онро ба зоҳир овардан
غیر آن را به ظاهر آوردن
Буд пеш аз вуҷӯди мо шайтон
بود پیش از وجود ما شیطان
Дар миёни Фариштагони пинҳон
در میان فرشتگان پنهان
Буд аз ҷинси ҷину лаънат ӯ
بود از جنس جن و لعنت او
Мстҷн буд дар ҷабалат ӯ
مستجن بود در جبلت او
То нашуд амри асҷдўои содир
تا نشد امر اسجدوا صادر
Нашуд он сари мстҷни зоҳир
نشد آن سر مستجن ظاهر
Бас буд амр ва наҳй шарти зуҳӯр
بس بود امر و نهی شرط ظهور
Феълҳоро зи бандаи маъмур
فعل ها را ز بنده مامور
Неи паии онкии бандаро дар даст
نی پی آنکه بنده را در دست
Ихтиёри тамом ва комил ҳаст
اختیار تمام و کامل هست