Шносои таърихҳои куҳан

شناسای تاریخ های کهن

Чунин рондааст аз Сикандари сухан

چنین رانده است از سکندر سخن

Ки машшотаи давлати Филқўс

که مشاطه دولت فیلقوس

Чу орост рӯй замин чун арӯс

چو آراست روی زمین چون عروس

зи дмсозии ин арӯсаш ба бар

ز دمسازی این عروسش به بر

Худо дод перонаи сари як писар

خدا داد پیرانه سر یک پسر

Писари не ки гардуни садафи гавҳарӣ

پسر نی که گردون صدف گوهری

Фурӯзони зи авҷи шарафи ахтарӣ

فروزان ز اوج شرف اختری

з бахшанда номони чархи кабӯд

ز بخشنده نامان چرخ کبود

Паии номаш Искандар омад фурӯд

پی نامش اسکندر آمد فرود

Чу бигузашт соли вай аз ҳафт ва ҳашт

چو بگذشت سال وی از هفت و هشت

Взўи фари шоҳии фурӯзандаи гашт

وزو فر شاهی فروزنده گشت

Падари соҳиби аҳди худ сохташ

پدر صاحب عهد خود ساختش

Ба тоҷи киёнӣ сар афрохташ

به تاج کیانی سر افراختش

Қавии панҷагонро бадв дод даст

قوی پنجگان را بدو داد دست

Саронро зи ҷузи хизматаши пои баст

سران را ز جز خدمتش پای بست

Чу байъат гирифташ зи гарданкашон

چو بیعت گرفتش ز گردنکشان

Ба сарчашма илм додаш нишон

به سرچشمه علم دادش نشان

Фиристод пеши арстолсш

فرستاد پیش ارسطالسش

Ки гардад зи нобахрадии ҳорсш

که گردد ز نابخردی حارسش

Бадв дод пайғоми к-эии файласуф

بدو داد پیغام کای فیلسوف

Ки хуршеди ту рустааст аз кусуф

که خورشید تو رسته است از کسوف

Сипеҳри хирадро туе офтоб

سپهر خرد را تویی آفتاب

зи файзи ту Юнони замини нўрёб

ز فیض تو یونان زمین نوریاب

з дониш шавад кори гетӣ ба соз

ز دانش شود کار گیتی به ساز

з бедонишӣ кор гардад дароз

ز بی دانشی کار گردد دراز

зи дил сар занад сари дониши нахуст

ز دل سر زند سر دانش نخست

Ки бар дасту по кор гардад дуруст

که بر دست و پا کار گردد درست

Агар дар ҷаҳон набӯд омӯзгор

اگر در جهان نبود آموزگار

Шавад тира аз бе хиради рӯзгор

شود تیره از بی خرد روزگار

Тафовут буд аҳли тмииз ро

تفاوت بود اهل تمییز را

Ба ҳар кас надоданд ҳар чиз ро

به هر کس ندادند هر چیز را

Ҳамон ба ки нодон ба доно равад

همان به که نادان به دانا رود

Ки аз донишаши кор боло равад

که از دانشش کار بالا رود

Чу нодони з доно кунад саркашӣ

چو نادان ز دانا کند سرکشی

Набинад зи даврони гетии хушӣ

نبیند ز دوران گیتی خوشی

Агар шоҳ даврон набошад ҳаким

اگر شاه دوران نباشد حکیم

Буд дар ҳазизи ҷаҳолати муқӣм

بود در حضیض جهالت مقیم

Азуи шеваи ҷаҳли хезади ҳама

ازو شیوه جهل خیزد همه

Взўи миваи зулми резади ҳама

وزو میوه ظلم ریزد همه

Азуи ҳаззи бади комгорӣ буд

ازو حظ بد کامگاری بود

Насиби накӯи хоксорӣ буд

نصیب نکو خاکساری بود

Сикандар ки парварда маҳдам ӯст

سکندر که پرورده مهدم اوست

Бар ӯ ранги шоҳӣ валиаҳдам ӯст

بر او رنگ شاهی ولیعهدم اوست

з ҳар нақши лавҳи дилаш сода аст

ز هر نقش لوح دلش ساده است

Ваии нақшро қобил афтода аст

وی نقش را قابل افتاده است

Ба қонӯни иқбол доноаш кун

به قانون اقبال داناش کن

Бар асбоби давлат тавоноаш кун

بر اسباب دولت تواناش کن

зи ҳикмати бдонсони куниши баҳраи манд

ز حکمت بدانسان کنش بهره مند

Ки созад пас аз марги номами баланд

که سازد پس از مرگ نامم بلند

Диҳад гавҳарашро адолати шараф

دهد گوهرش را عدالت شرف

Маро гардад андари адолати халаф

مرا گردد اندر عدالت خلف

Шавад арсаи даҳри ободи азу

شود عرصه دهر آباد ازو

Дилу ҷони ғмдидгони шоди азу

دل و جان غمدیدگان شاد ازو

Арстолси ин нуктаҳо чун шунӯд

ارسطالس این نکته ها چون شنود

Ба дарси Сикандари забонро гушӯд

به درس سکندر زبان را گشود

Ба ҳикмати чароғ дил афрӯхташ

به حکمت چراغ دل افروختش

Раҳи ҳал ҳар мушкили омухташ

ره حل هر مشکل آموختش

Сикандар ки табъи ҳунар санҷ дошт

سکندر که طبع هنر سنج داشت

Ба имкони дарун аз ҳунар ганҷ дошт

به امکان درون از هنر گنج داشت

Нашуд зойеъи андари талаби рнҷҳош

نشد ضایع اندر طلب رنجهاش

зи имкон ба феъл омад он гнҷҳош

ز امکان به فعل آمد آن گنجهاش

Ба наққодии фикри равшан ки буд

به نقادی فکر روشن که بود

Гузашт аз рафиқон ба ҳар фан ки буд

گذشت از رفیقان به هر فن که بود

Ба имдоди устоду ҳамкор низ

به امداد استاد و همکار نیز

Бидонаст асрор бисёр чиз

بدانست اسرار بسیار چیز

зи дили ҳарфи нобахрадии коста

ز دل حرف نابخردی کاسته

Ба илм табиӣ шуд ороста

به علم طبیعی شد آراسته

Кашид аз ҷамоли табоиъи ниқоб

کشید از جمال طبایع نقاب

зи аҷсом ва эъроз шуд баҳра ёб

ز اجسام و اعراض شد بهره یاب

Вази он пас раҳи ҷаҳл коҳӣ гирифт

وز آن پس ره جهل کاهی گرفت

Фурӯғ аз улӯм илоҳӣ гирифт

فروغ از علوم الهی گرفت

Ба яздони шиносии илми брФрохт

به یزدان شناسی علم برفراخت

зи донишпажӯҳӣ худоро шинохт

ز دانش پژوهی خدا را شناخت

Шуд аз Фсҳти хотири огаҳаш

شد از فسحت خاطر آگهش

Риёзи риёзии тмошогҳш

ریاض ریاضی تماشاگهش

зи Уқлӣдус ақлидш омад ба даст

ز اقلیدس اقلیدش آمد به دست

Тилисмоти ганҷи мҷстии шикаст

طلسمات گنج مجسطی شکست

Камолот вай шуд зи қӯти сарой

کمالات وی شد ز قوت سرای

Ба сари манзили феъли маҳмили гушой

به سر منزل فعل محمل گشای

Ниҳолаши дарин боғи куну фасод

نهالش درین باغ کون و فساد

Шукуфа баровард ва бар низ дод

شکوفه برآورد و بر نیز داد

Шуд аз гардиши чархи дерини асос

شد از گردش چرخ دیرین اساس

Ҳақоиқпазиру дақоиқи шинос

حقایق پذیر و دقایق شناس

Балӣ ҳикмат онаст пеши ҳаким

بلی حکمت آنست پیش حکیم

Ки бар роҳ дониш шавад мустақӣм

که بر راه دانش شود مستقیم

Ба нури дили поки ҳикмати параст

به نور دل پاک حکمت پرست

Баради пай ба ҳар чизи онсон ки ҳаст

برد پی به هر چیز آنسان که هست

Чу таҳсини сӯрат на мақдӯр ӯст

چو تحسین صورت نه مقدور اوست

Дар ороиш ботин оварда рӯаст

در آرایش باطن آورده روست

Кашад хома дар дафтари обу гул

کشد خامه در دفتر آب و گل

з дониш диҳад зевари ҷону дил

ز دانش دهد زیور جان و دل