Зиҳии ганҷи ҳикмат ки суқрот буд

زهی گنج حکمت که سقراط بود

Мубарро зи тафриту ифрот буд

مبرا ز تفریط و افراط بود

Шуд аз ҷавдати фикр зулмат задой

شد از جودت فکر ظلمت زدای

Ҳамаи нури ҳикмати зи сар то ба пой

همه نور حکمت ز سر تا به پای

Саранҷом халъат прессатон шинохт

سرانجام خلعت پرستان شناخت

з бе хлътии халъати хеши сохт

ز بی خلعتی خلعت خویش ساخت

зи хмхонаҳи чархи пари аштлм

ز خمخانه چرخ پر اشتلم

Ба хона дарун дошт як куҳнаи хам

به خانه درون داشت یک کهنه خم

Ба фасли зимистон дар он сарзамин

به فصل زمستان در آن سرزمین

Ба шабҳо з сармо шудӣ хам нишин

به شبها ز سرما شدی خم نشین

Чу хуршеди хайма ба гардун задӣ

چو خورشید خیمه به گردون زدی

зи тдўири хами хайма берун задӣ

ز تدویر خم خیمه بیرون زدی

Нишастӣ зи урёни танӣ бе ҳиҷоб

نشستی ز عریان تنی بی حجاب

Шудӣ гарм дар партави офтоб

شدی گرم در پرتو آفتاب

Яке рӯзи тани ъўри хўршидўор

یکی روز تن عور خورشیدوار

Раседаш ба сари шоҳи он рӯзгор

رسیدش به سر شاه آن روزگار

Бадв гуфт к-эии пери дониш пазир

بدو گفت کای پیر دانش پذیر

бад-инсон чарое зи мо гӯшаи гир

بدینسان چرایی ز ما گوشه گیر

Қадами боз май дорӣ аз роҳи мо

قدم باز می داری از راه ما

Намеоварӣ рӯ ба даргоҳи мо

نمی آوری رو به درگاه ما

Бигуфто ки тангаст бар ман маҷол

بگفتا که تنگ است بر من مجال

зи шуғлӣ ки бошад марои моҳу сол

ز شغلی که باشد مرا ماه و سال

Бигуфташ ки чандини тўро шуғл чист

بگفتش که چندین تورا شغل چیست

Ки бе он наёрӣ яке лаҳза зист

که بی آن نیاری یکی لحظه زیست

Бигуфто паии давлати зиндагӣ

بگفتا پی دولت زندگی

Ҳамеи созами асбоби пояндагӣ

همی سازم اسباب پایندگی

Бигуфташ ки асбоби он пеши мост

بگفتش که اسباب آن پیش ماست

Расондан ба ҳоҷтўрони кеши мост

رساندن به حاجتوران کیش ماست

Бигуфт ар бидонам ки он пеш туаст

بگفت ار بدانم که آن پیش توست

Бабандам камар дар ризои ту чуст

ببندم کمر در رضای تو چست

Ба дасти ту барги ҳаёт тан аст

به دست تو برگ حیات تن است

Ки он сади роҳи наҷот ман аст

که آن سد راه نجات من است

Ҳаёти дилу ҷон буд коми ман

حیات دل و جان بود کام من

Ки он бандад аз роҳи ту гоми ман

که آن بندد از راه تو گام من

Бигуфташ ба ҳар чизи дории ниёз

بگفتش به هر چیز داری نیاز

Бигӯ то кунам аз барои ту соз

بگو تا کنم از برای تو ساز

Бигуфто ниёзи ман хоксор

بگفتا نیاز من خاکسار

Ба ту ғайр азин нест эй шаҳриёр

به تو غیر ازین نیست ای شهریار

Ки ин халъати гарм каз акси меҳр

که این خلعت گرم کز عکس مهر

Ба дӯшам кашида сет акнӯн сипеҳр

به دوشم کشیده ست اکنون سپهر

Ба тороҷ соя нагирӣ зи ман

به تاراج سایه نگیری ز من

Ба лутфи ин таваққуъи пазирии зи ман

به لطف این توقع پذیری ز من

Гузорӣ ки икдм ба бе пардагӣ

گذاری که یکدم به بی پردگی

Баради меҳри чарх аз ман афсурдагӣ

برد مهر چرخ از من افسردگی

Чу бишунид шоҳ аз вай ин гуфту гӯй

چو بشنید شاه از وی این گفت و گوی

Шуд аз хоссагони баҳр ӯ ҷомаи ҷӯй

شد از خاصگان بهر او جامه جوی

Яке ҷома доданд ӯро ато

یکی جامه دادند او را عطا

зи мўиинаҳи чин ва хаз хато

ز مویینه چین و خز خطا

Бигардонад ҳоле азон ҷомаи пушт

بگرداند حالی ازان جامه پشت

Ба нармӣ фурӯ хонд ҳарфии дурушт

به نرمی فرو خواند حرفی درشت

Ки кӣ зиндагонро кашӣдан накӯаст

که کی زندگان را کشیدن نکوست

зи мурдаи кафани ёри зи мурдори пӯст

ز مرده کفن یار ز مردار پوست

зи сардии дай чун шавам ранҷ ёб

ز سردی دی چون شوم رنج یاب

Шабами хам писандасту рӯзи офтоб

شبم خم پسند است و روز آفتاب

Ҳазор офарин бар ҳакимии чунин

هزار آفرین بر حکیمی چنین

Буруни пояаш зосмону замин

برون پایه اش زآسمان و زمین

На бар ҷонаш аз даври афлоки дард

نه بر جانش از دور افلاک درد

На бар табъаш аз олами хоки гирд

نه بر طبعش از عالم خاک گرد

Дарин кори шогирд будаш ҳазор

درین کار شاگرد بودش هزار

Флотўн аз онҳо яке дар шумор

فلاطون از آنها یکی در شمار

Флотўни Флотўнӣ аз вай гирифт

فلاطون فلاطونی از وی گرفت

Флотўнии афзӯнӣ аз вай гирифт

فلاطونی افزونی از وی گرفت

Ба ҳикмат чу дар смин суфта аст

به حکمت چو در ثمین سفته است

Ба донои Флотўн чунин гуфта аст

به دانا فلاطون چنین گفته است

Ки эй руста аз тангнои хаёл

که ای رسته از تنگنای خیال

Зада дар ҳавои хиради пару бол

زده در هوای خرد پر و بال

Бар он дори ҳиммати зи оғози кор

بر آن دار همت ز آغاز کار

Ки гардии шносои парвардгор

که گردی شناسای پروردگار

Бадонеи ҳақи давлати бндгиш

بدانی حق دولت بندگیش

Наҳй по ба роҳи прстндгиш

نهی پا به راه پرستندگیش

Рӯй роҳи хўшнўдиши субҳу шом

روی راه خوشنودیش صبح و شام

Ба касб ризояш кунӣ иҳтимом

به کسب رضایش کنی اهتمام

зи ҳикмат ба миъроҷи иззати броӣ

ز حکمت به معراج عزت برآی

Буна бар сари чархи гардандаи пой

بنه بر سر چرخ گردنده پای

Басои дасти кӯтаҳи з бе моиагӣ

بسا دست کوته ز بی مایگی

Ки дорад зи ҳикмати фалаки поягӣ

که دارد ز حکمت فلک پایگی

Агар будӣ аз ҷаҳл ҳар синаи соф

اگر بودی از جهل هر سینه صاف

Барофтодӣ аз халқи расми хилоф

برافتادی از خلق رسم خلاف

Раҳи марди донои яке беш нест

ره مرد دانا یکی بیش نیست

Ба ҷузи табъи нодони ду андеш нест

به جز طبع نادان دو اندیش نیست

Набинӣ дарин шшдри диўлох

نبینی درین ششدر دیولاخ

зи шодии дили шаш нафарро фарох

ز شادی دل شش نفر را فراخ

Яке он ҳсдўр ба ҳар кишварӣ

یکی آن حسدور به هر کشوری

Ки ранҷиш буд роҳати дайгарӣ

که رنجش بود راحت دیگری

Чу ҳол касе бинад аз хеш ба

چو حال کسی بیند از خویش به

Фитад бар раги ҷонаш аз ғами гиреҳ

فتد بر رگ جانش از غم گره

Дувуми кӣнаи варзӣ ки аз халқи зишт

دوم کینه ورزی که از خلق زشت

Буд кӣнаи халқаши андари сиришт

بود کینه خلقش اندر سرشت

Чу натавонад аз кас шудани кӣнаи каш

چو نتواند از کس شدن کینه کش

Набошад зи киндориши синаи хуш

نباشد ز کینداریش سینه خوش

Сими нави тавонгар ки баҳри дирам

سیم نو توانگر که بهر درم

Буд рӯзу шаб бар дил ӯ ду ғам

بود روز و شب بر دل او دو غم

Яке онкӣ чун чизеи орад ба каф

یکی آنکه چون چیزی آرد به کف

Дувуми онкӣ ногуҳ нагардад талаф

دوم آنکه ناگه نگردد تلف

Чаҳоруми лӣимӣ ки бо ганҷи сим

چهارم لئیمی که با گنج سیم

Буд ҳамчуи номи зараши дили ду ним

بود همچو نام زرش دل دو نیم

Ки ногуҳи наёбади бадви фақри роҳ

که ناگه نیابد بدو فقر راه

Нагардад бидон рӯзи айшаши табоҳ

نگردد بدان روز عیشش تباه

Буд панҷумин толиби поя Эй

بود پنجمین طالب پایه ای

Ки дар хӯрд он набӯдаш моя Эй

که در خورد آن نبودش مایه ای

Кунад орзӯии мақоми баланд

کند آرزوی مقام بلند

Ки натавонади онҷо фикандани каманд

که نتواند آنجا فکندن کمند

Шашум аз адаби холии андеша Эй

ششم از ادب خالی اندیشه ای

Ки бошад ҳарифи адаби пеша Эй

که باشد حریف ادب پیشه ای

Чу табъаш буд аз адаб бе насиб

چو طبعش بود از ادب بی نصیب

Кашад нав ба нави молшӣ аз адиб

کشد نو به نو مالشی از ادیب

Буд симу зари ранҷи дайни парварон

بود سیم و زر رنج دین پروران

Табибони он ранҷи донишварон

طبیبان آن رنج دانشوران

Кашад ранҷро чун сӯии худ табиб

کشد رنج را چون سوی خود طبیب

Куҷо бошадаш аз мудовои насиб

کجا باشدش از مداوا نصیب

Азон кас бипарҳезу феълу фанаш

ازان کس بپرهیز و فعل و فنش

Ки дорад дилат бе сабаби душманаш

که دارد دلت بی سبب دشمنش

Агар раҳ нигараданд аз гургу мяш

اگر ره نگرداند از گرگ و میش

Буд ёвар ӯ дар озори хеш

بود یاور او در آزار خویش

Забонро чаҳ дорӣ ба гуфтани гарав

زبان را چه داری به گفتن گرو

з ҳар сӯи гшои гӯши ҳикмати шинав

ز هر سو گشا گوش حکمت شنو

Худои як забонат бидод ва ду гӯш

خدا یک زبانت بداد و دو گوش

Ки кам гӯй яънеу афзӯни нюаш

که کم گوی یعنی و افزون نیوش

Хамӯшӣ буд давлати эзадӣ

خموشی بود دولت ایزدی

Далели ҳунармандӣу бхрдӣ

دلیل هنرمندی و بخردی

з бисёр донони фаросати гўост

ز بسیار دانان فراست گواست

Ки бисёр гӯй аз киёст ҷудост

که بسیار گوی از کیاست جداست

Суханро казон бастаи дории нафас

سخن را کزان بسته داری نفس

Яке мурғи дони пойбанди қафас

یکی مرغ دان پایبند قفس

Чу гуфтӣ қафас ёфт бар ваии шикаст

چو گفتی قفس یافت بر وی شکست

Тамаъи бугсал аз вай ки ояд ба даст

طمع بگسل از وی که آید به دست

Макаши зери рони мураккаби ҳирсу оз

مکش زیر ران مرکب حرص و آز

зи гетӣ ба қадар кифоят бисоз

ز گیتی به قدر کفایت بساز

Ба ҳар рӯз то шаб з хон сипеҳр

به هر روز تا شب ز خوان سپهر

Басандаи сети як хишти нонет чу меҳр

بسنده ست یک خشت نانت چو مهر

Бияфкан зи кафи косаи зари ноб

بیفکن ز کف کاسه زر ناب

Кафи хешро коса кун баҳри об

کف خویش را کاسه کن بهر آب

з зарбафт ҳастӣ машав худфуруш

ز زربفت هستی مشو خودفروش

Куҳани хирқаи нестии каш ба дӯш

کهن خرقه نیستی کش به دوش

Макаши баҳри маъмурии хонаи ранҷ

مکش بهر معموری خانه رنج

Ба вайронаи худро ниҳон кун чу ганҷ

به ویرانه خود را نهان کن چو گنج

Ба худ банд дар хизмати худ камар

به خود بند در خدمت خود کمر

Ба махдумӣ аз каси макаши дарди сар

به مخدومی از کس مکش درد سر

зи чӯбати кафи пои наълин соӣ

ز چوبت کف پای نعلین سای

Ба аз наъли зар бар сами бодпоӣ

به از نعل زر بر سم بادپای

Чароғи шабати бас буд моҳтоб

چراغ شبت بس بود ماهتاب

Адими замини баҳри ту нтъи хоб

ادیم زمین بهر تو نطع خواب

Бад-ӣни ҳол бо ҳикмат андӯзят

بدین حال با حکمت اندوزیت

Сулӯки амал гар шавад рӯзят

سلوک عمل گر شود روزیت

Барии гӯии давлати зи ҳампешагон

بری گوی دولت ز همپیشگان

Шӯии сарвари ҳикмати андешагон

شوی سرور حکمت اندیشگان

Раҳонеи зи суду зиёни хеш ро

رهانی ز سود و زیان خویش را

Расонӣ ба пешинёни хеш ро

رسانی به پیشینیان خویش را

Ҳазар кун зи осеби ҷодӯи занон

حذر کن ز آسیب جادو زنان

Ба дастони саронро зи пои афканон

به دستان سران را ز پای افکنان

Ба рӯй замини доми мардони мард

به روی زمین دام مردان مرد

Бисоти вафоу муруввати навард

بساط وفا و مروت نورد

Азишон дар дарҷи ҳикмат ба банд

ازیشان در درج حکمت به بند

Вазишони нигуни қадар ҳар сарбаланд

وزیشان نگون قدر هر سربلند

Азишон хирадмандро пояи паст

ازیشان خردمند را پایه پست

Вазишони сипоҳи хирадро шикаст

وزیشان سپاه خرد را شکست

Диҳад таъми шаҳду шукри заҳрашон

دهد طعم شهد و شکر زهرشان

Махӯр заҳрро чун шукри баҳрашон

مخور زهر را چون شکر بهرشان

Машав ғарраи ҳалами марди ҳалим

مشو غره حلم مرد حلیم

Ки бар ҳалам умрӣ нишинад муқӣм

که بر حلم عمری نشیند مقیم

Дрхтисти сандали хунак дар мизоҷ

درختیست صندل خنک در مزاج

Паии иллати гарми табъони алоҷ

پی علت گرم طبعان علاج

Ба ҳам дар шудаи шохаҳо зон дарахт

به هم در شده شاخه ها زان درخت

Чу дар истикок уфтад аз боди сахт

چو در اصطکاک افتد از باد سخت

Занад оташии шуъла зон истикок

زند آتشی شعله زان اصطکاک

Ки резад азон шоху баргаш ба хок

که ریزد ازان شاخ و برگش به خاک

Агар пер бошад ъўони вари ҷавон

اگر پیر باشد عوان ور جوان

Ба ҳар ҳол набӯд ъўони ҷузи ъўон

به هر حال نبود عوان جز عوان

Таниш гарчи аз заъф перӣаст суст

تنش گرچه از ضعف پیریست سست

Буд сирати бад дар ӯ тундараст

بود سیرت بد در او تندرست

Дарунаши сиёҳ аз дили тираи хуй

درونش سیاه از دل تیره خوی

Кеш суд дорад сифедии мӯӣ

کیش سود دارد سفیدی موی

Ба солу ма ар гург гардад бузург

به سال و مه ار گرگ گردد بزرگ

Наёяд буруни ҳаргиз аз хуии гург

نیاید برون هرگز از خوی گرگ

Ба паймон машав банди фармон ӯ

به پیمان مشو بند فرمان او

Ки дом фиребаст паймон ӯ

که دام فریب است پیمان او

Мабодо ба он домат андар кашад

مبادا به آن دامت اندر کشد

Ба тазвири ҷонати з тан баркашад

به تزویر جانت ز تن برکشد