з ҳар тори ҳикмат ки ӯ тофтаи сет

ز هر تار حکمت که او تافته ست

Ду сад хирқаи тан руфӯ ёфта сет

دو صد خرقه تن رفو یافته ست

зи нақшӣ ки дар хотир оварда аст

ز نقشی که در خاطر آورده است

Басии сӯрат нодир оварда аст

بسی صورت نادر آورده است

Шунидам ки буд андари он рӯзгор

شنیدم که بود اندر آن روزگار

Яке Подшаҳи бахташи омӯзгор

یکی پادشه بختش آموزگار

Азин чори модари вази ин на падар

ازین چار مادر وز این نه پدر

Надодаши худованди ҷузи як писар

ندادش خداوند جز یک پسر

Рахш буд бадари сипеҳри ҷамол

رخش بود بدر سپهر جمال

Вале шуд зи коҳиши таниш чун ҳилол

ولی شد ز کاهش تنش چون هلال

Ҳакямон супурданд роҳи алоҷ

حکیمان سپردند راه علاج

Нашуд давраши он инҳироф аз мизоҷ

نشد دورش آن انحراف از مزاج

Шаҳ номвар хонд Буқрот ро

شه نامور خواند بقراط را

Сабаби дони таъдили ахлот ро

سبب دان تعدیل اخلاط را

Сару зари ҳамаи зер поиш фишонд

سر و زر همه زیر پایش فشاند

Ба болини он дилрабояши нишонд

به بالین آن دلربایش نشاند

Чу хунёгари чуст пешаш нишаст

چو خنیاگر چست پیشش نشست

Сӯии соидаши барад чун авди даст

سوی ساعدش برد چون عود دست

Бар аўтор набзаш шуд ангушти мол

بر اوتار نبضش شد انگشت مال

Навое наомад буруни зоътдол

نوایی نیامد برون زاعتدال

зи қорўраҳаш ҷуст азон пас далел

ز قاروره اش جست ازان پس دلیل

Надидаш тан аз ҳеҷ иллати алил

ندیدش تن از هیچ علت علیل

Бидонаст кони ранҷу дард аз дил аст

بدانست کان رنج و درد از دل است

Таниши лоғару чеҳраи зард аз дил аст

تنش لاغر و چهره زرد از دل است

Дигар бораи дасташи сӯии набзи барад

دگر باره دستش سوی نبض برد

Ба афсонаи ишқи набзаши фишурд

به افسانه عشق نبضش فشرد

Ба навъе дигар ҷунбиш оғоз кард

به نوعی دگر جنبش آغاز کرد

Бар он лаҳни рақсии аҷаб соз кард

بر آن لحن رقصی عجب ساز کرد

Яқин шуд ки ишқаши раҳ дил зада сет

یقین شد که عشقش ره دل زده ست

Қадам дар раҳи сахт мушкил зада сет

قدم در ره سخت مشکل زده ست

Ба хилвати даруни дояашро бихонад

به خلوت درون دایه اش را بخواند

зи шҳзодаҳ бо ваии басӣ қисса ронад

ز شهزاده با وی بسی قصه راند

Дар он нукта аз вай беоне наёфт

در آن نکته از وی بیانی نیافت

Вази он роз бо вай нишоне наёфт

وز آن راز با وی نشانی نیافت

Ба шаҳ гуфт то пардаи дорони роз

به شه گفت تا پرده داران راز

Ки буданд бар роз ӯ пардаи соз

که بودند بر راز او پرده ساز

Гушойанд пардаи з ҳар пардагӣ

گشایند پرده ز هر پردگی

Чу барги гул аз нозпрўрдгӣ

چو برگ گل از نازپروردگی

Канизони пӯшидаи рух чун парӣ

کنیزان پوشیده رخ چون پری

Дар оянд дар арзи ҷавлонгарӣ

در آیند در عرض جولانگری

Ба кафи набзи шҳзодаҳи Буқроти род

به کف نبض شهزاده بقراط راد

Назар бар батон прирхи ниҳод

نظر بر بتان پریرخ نهاد

Басои сарви глрх ки бар ваии гузашт

بسا سرو گلرخ که بر وی گذشت

Ки набзи вай аз ҷунбиш худ нагашт

که نبض وی از جنبش خود نگشت

зи ногуҳи яке моҳи мишкӣни ниқоб

ز ناگه یکی ماه مشکین نقاب

Бурун омад аз парда чун офтоб

برون آمد از پرده چون آفتاب

Нигории зи сар то қадами ҷони пок

نگاری ز سر تا قدم جان پاک

з ҳар тани мухотаб ба рӯҳии Фдок

ز هر تن مخاطب به روحی فداک

Чу шҳзодаҳро чашм бар вай фитод

چو شهزاده را چشم بر وی فتاد

Ту гӯйии магари шуъла дар не фитод

تو گویی مگر شعله در نی فتاد

Ба паҳлавӣ ӯ дил тпидн гирифт

به پهلوی او دل طپیدن گرفت

зи рухсор ӯ хӯн чакидан гирифт

ز رخسار او خون چکیدن گرفت

зи набзаши қарор аз дил ором рафт

ز نبضش قرار از دل آرام رفت

Ба ҳамроҳии он гул андом рафт

به همراهی آن گل اندام رفت

Бидонаст Буқроти кон маҳваш аст

بدانست بقراط کان مهوش است

Ки шҳзодаҳ зу сина дар оташ аст

که شهزاده زو سینه در آتش است

Аз онҷои қадами ҷониб шоҳ зад

از آنجا قدم جانب شاه زد

Ки шҳзодаҳро дилбарӣ роҳ зад

که شهزاده را دلبری راه زد

зи хўршидрўиӣ дар офоқи талқ

ز خورشیدرویی در آفاق طلق

Фитодаи сет ҳамчун маи андари муҳоқ

فتاده ست همچون مه اندر محاق

Бидон шӯх дорад гирифторе

بدان شوخ دارد گرفتاریی

Ҷуз ин набӯдаш ҳеҷ беморе

جز این نبودش هیچ بیماریی

Бипурсед шаҳи кон длором кист

بپرسید شه کان دلارام کیست

Мар ӯро нишемани куҷо ном чист

مر او را نشیمن کجا نام چیست

Бигуфто ба ҷое дил аз даст дод

بگفتا به جایی دل از دست داد

Ки ангушт натавон бар онҷои ниҳод

که انگشت نتوان بر آنجا نهاد

Ба сайдии каманди умед афкан аст

به صیدی کمند امید افکن است

Ки ҳмхўобаҳи маҳди ноз ман аст

که همخوابه مهد ناز من است

Дарин куҳнаи вайронаи ганҷ ман ӯст

درین کهنه ویرانه گنج من اوست

Сарвари сарои сипанҷ ман ӯст

سرور سرای سپنج من اوست

Бадв гуфт шаҳи к-эии гиромии ҳаким

بدو گفت شه کای گرامی حکیم

Дилии баҳр фарзанд дорам ду ним

دلی بهر فرزند دارم دو نیم

Фурӯди ои азин никрўи борагӣ

فرود آی ازین نیکرو بارگی

Раҳон хотирамро зи ғмхўоргӣ

رهان خاطرم را ز غمخوارگی

Азин борагӣ гар битобӣ Аннан

ازین بارگی گر بتابی عنان

Кашами мураккабии беҳтарати зери рон

کشم مرکبی بهترت زیر ران

Ба шаҳ гуфт Буқроти к-эии шаҳриёр

به شه گفت بقراط کای شهریار

Кас аз ҷон худ менагирад канор

کس از جان خود می نگیرد کنار

Мар ӯ чу ҷонасту ҷонро халал

مر او چو جان است و جان را خلل

Чу уфтад наёбади каси онро бадал

چو افتد نیابد کس آن را بدل

Майонишон азинсони ҷавобу савол

میانشان ازینسان جواب و سؤال

Басӣ рафт ва кӯтаҳ нашуд қилу қол

بسی رفت و کوته نشد قیل و قال

Чу шаҳро буруни номади он маи зи меғ

چو شه را برون نامد آن مه ز میغ

Чу хуршеди оҳихти рухшандаи теғ

چو خورشید آهیخت رخشنده تیغ

Ки коми писар зон смнбр бидиҳ

که کام پسر زان سمنبر بده

Ва ё зери шамшери ман сари буна

و یا زیر شمشیر من سر بنه

Бигуфто ки умрӣ ба ҳар доварӣ

بگفتا که عمری به هر داوری

Кунӣ даъвии муъаддилати густарӣ

کنی دعوی معدلت گستری

Набошад дарин муъаддилати буии хайр

نباشد درین معدلت بوی خیر

Ки худ надиҳӣ инсофу ҷӯии зи ғайр

که خود ندهی انصاف و جویی ز غیر

Агар қиблаи майли он сарви бен

اگر قبله میل آن سرو بن

Каниз ту бошад ҳамин ҳукм кун

کنیز تو باشد همین حکم کن

Шаҳаш офарин гуфт к-эии раҳнамӯн

شهش آفرین گفت کای رهنمون

Ки ақли ту аз илмат омад фузун

که عقل تو از علمت آمد فزون

Вуҷӯдати з ҳар офати озоди бод

وجودت ز هر آفت آزاد باد

зи ақлати ҷаҳони ҳикмати ободи бод

ز عقلت جهان حکمت آباد باد

Гузаштами ман аз суҳбати он каниз

گذشتم من از صحبت آن کنیز

Агар чаҳ маро буд чун ҷони азиз

اگر چه مرا بود چون جان عزیز

Дил аз сӯрати меҳр ӯ сода кард

دل از صورت مهر او ساده کرد

Фиристоду таслим шҳзодаҳ кард

فرستاد و تسلیم شهزاده کرد

Чу шҳзодаҳ аз лаъл ӯ ком ёфт

چو شهزاده از لعل او کام یافت

з бе сабрии хеш ором ёфт

ز بی صبری خویش آرام یافت

Шаби вай азон маи шаби қадари гашт

شب وی ازان مه شب قدر گشت

Ҳилолаш ба як чанд шаби бадари гашт

هلالش به یک چند شب بدر گشت

Биё эй туро дил ба ҳикмати гарав

بیا ای تو را دل به حکمت گرو

Дамии бргшои гӯши ҳикмати шинав

دمی برگشا گوش حکمت شنو

Бунаи гӯши дилро ба фаҳми салим

بنه گوش دل را به فهم سلیم

Бидон нуктаҳоӣ ки гуфт ин ҳаким

بدان نکته هایی که گفت این حکیم

Чаҳ хуш гуфт к-эии монда дар тобу печ

چه خوش گفت کای مانده در تاب و پیچ

Қаноат кун аз хон гетӣ ба ҳеҷ

قناعت کن از خوان گیتی به هیچ

Кашишҳои ҳоҷати зи худ давр кун

کشش های حاجت ز خود دور کن

з бе ҳоҷатии синаи пар нур кун

ز بی حاجتی سینه پر نور کن

Чу беҳоҷатаст он ки мақсӯд туаст

چو بی حاجت است آن که مقصود توست

Бад-ӣни нисбати худ ба ӯ кун дуруст

بدین نسبت خود به او کن درست

Касеро ки бе ҳоҷатии бештар

کسی را که بی حاجتی بیشتر

Қадамгоҳи қурбаш буд пештар

قدمگاه قربش بود پیشتر

Ба қӯт кам аз хон гетӣ бисоз

به قوت کم از خوان گیتی بساز

Макун ранҷат аз беш хӯрдани дароз

مکن رنجت از بیش خوردن دراز

Кам ногувори андаки пари газанд

کم ناگوار اندک پر گزند

Ба аз беш агар худ буд сӯдманд

به از بیش اگر خود بود سودمند

Чаро бимат аз фақр ва бесимӣ аст

چرا بیمت از فقر و بی سیمی است

Ки бе симяти айн бебимӣ аст

که بی سیمیت عین بی بیمی است

Туҳидаст бо эминии хуфтаи ҷуфт

تهیدست با ایمنی خفته جفت

Ба аз молдорӣ ки эмин нахуфт

به از مالداری که ایمن نخفت

Мазан пушти пои бахти фирӯз ро

مزن پشت پا بخت فیروز را

Ба қисмат се кун ҳар шбонрўз ро

به قسمت سه کن هر شبانروز را

Ба Буқрот шуд илми тиби ошкор

به بقراط شد علم طب آشکار

Ба ӯ гашти қонӯни он устувор

به او گشت قانون آن استوار

Якеро ба таҳсили дониши гузор

یکی را به تحصیل دانش گذار

Ки бедонишӣ нест ҷузи айбу ор

که بی دانشی نیست جز عیب و عار

Ба дониши шӯи андари дувуми коргар

به دانش شو اندر دوم کارگر

Сеюмро ба бедонишон бар сипар

سوم را به بی دانشان بر سپر

Бад-ӣни нуктаи доно ва бихарад шудам

بدین نکته دانا و بخرد شدم

Ки доно ба нодонӣ худ шудам

که دانا به نادانی خود شدم

Нагӯям надонам ки ин эътироф

نگویم ندانم که این اعتراف

зи донои худ буд маҳзи лоф

ز دانایی خود بود محض لاف

Буд пеши донои мушкили гушой

بود پیش دانای مشکل گشای

Ту меҳмони ҷаҳони ҳамчуи меҳмонсароӣ

تو مهمان جهان همچو مهمانسرای

Бихӯр ҳар чаҳ пешат наад мизбон

بخور هر چه پیشت نهد میزبان

Ҳамаи тан ба шукронааш шўзбон

همه تن به شکرانه اش شوزبان

Вагар ҳеҷ надиҳад тақозо макун

وگر هیچ ندهد تقاضا مکن

Хаёли талабро ба дил ҷо макун

خیال طلب را به دل جا مکن

Нъимисти дунё ки поянда нест

نعیمیست دنیا که پاینده نیست

Ба ҷузи ранҷу меҳнат физоянда нест

به جز رنج و محنت فزاینده نیست

Чу дастат диҳад хайр мекун дар ӯ

چو دستت دهد خیر می کن در او

Нўобхшӣ ғайр мекун дар ӯ

نوابخشی غیر می کن در او

Вагар неи зи нодории худ манол

و گر نی ز ناداری خود منال

Буд арсаи шукри восеъи маҷол

بود عرصه شکر واسع مجال

Набинад яке ҳоли яздони шинос

نبیند یکی حال یزدان شناس

Ки воҷиб набошад бар онаш сипос

که واجب نباشد بر آنش سپاس

зи идбори шари рӯ на андари гурез

ز ادبار شر رو نه اندر گریز

Ба иқбол ҳар хайри шӯи зуди хез

به اقبال هر خیر شو زود خیز

Марв рӯй дар шуғли шар чун хасон

مرو روی در شغل شر چون خسان

Вагар хайр бошад ба ғояти расон

وگر خیر باشد به غایت رسان

Ҳамеи дор азон тарафи домони нигоҳ

همی دار ازان طرف دامان نگاه

Вази ин бар сари хеш май на кулоҳ

وز این بر سر خویش می نه کلاه

Баровар ба кори накӯ дар ҷаҳон

برآور به کار نکو در جهان

Ба арзи замини ному тӯли замон

به عرض زمین نام و طول زمان

Ба сад ном агар марди ном овар аст

به صد نام اگر مرد نام آور است

Тлбгори хайр аз ҳама беҳтар аст

طلبگار خیر از همه بهتر است

Ба ҳар луқма зин хон ки даст оварӣ

به هر لقمه زین خوان که دست آوری

Туро ӯ хӯрд ё ту ӯро хурӣ

تو را او خورد یا تو او را خوری

Туро ӯ хӯрд чун буд ногувор

تو را او خورد چون بود ناگوار

Ту ӯро хурӣ чун фитад созгор

تو او را خوری چون فتد سازگار

Натарсад зи марги он ки таслим ӯст

نترسد ز مرگ آن که تسلیم اوست

Агар талхе ҳаст дар бим ӯст

اگر تلخیی هست در بیم اوست

Мабар чизҳоро буруни зоътдол

مبر چیزها را برون زاعتدال

Макун тораки табъро поймол

مکن تارک طبع را پایمال

Гар обат зулоласт ва нақиллат шукр

گر آبت زلال است و نقلت شکر

Ба андозаи нӯш ва ба андозаи хур

به اندازه نوش و به اندازه خور

Фаррош ар ҳарирасту ҳмхўобаҳи ҳур

فراش ار حریر است و همخوابه حور

Манеҳ пои беруни хайри аломўр

منه پای بیرون خیر الامور

Миёни ду каси маънии зиракӣ

میان دو کس معنی زیرکی

Буд мояи иттиҳод ва яке

بود مایه اتحاد و یکی

Ҳамаи зиракон зон ба ҳам дӯстанд

همه زیرکان زان به هم دوستند

Яке мағзро гашта сад пӯстанд

یکی مغز را گشته صد پوستند

Вале ҳаст дар дидаи эътибор

ولی هست در دیده اعتبار

Тариқи ҷаҳолати ҳазорон ҳазор

طریق جهالت هزاران هزار

Ду ҷоҳил ба ҳам муттаҳид нестанд

دو جاهل به هم متحد نیستند

Раҳи ақлро муътақид нестанд

ره عقل را معتقد نیستند

зи оқили басӣ то ба ҷоҳил раҳ аст

ز عاقل بسی تا به جاهل ره است

Раҳ ҳар яке зон дигар кӯтаҳ аст

ره هر یکی زان دگر کوته است

Кӣ ояд ба ҳам рости пайвандашон

کی آید به هم راست پیوندشان

Ба ҳам ҳаст пайвандашони бандашон

به هم هست پیوندشان بندشان