Арастӯ ки дар ҳикмати устод буд
ارسطو که در حکمت استاد بود
Ва зу кишвари ҳикмати обод буд
و زو کشور حکمت آباد بود
Паии толибон буд давр аз ҳарам
پی طالبان بود دور از حرم
Яке хонааш номи байти алҳкм
یکی خانه اش نام بیت الحکم
Бидон хона ҳар гуҳ бурун омадӣ
بدان خانه هر گه برون آمدی
з ҳар сӯи ду сад зулфунун омадӣ
ز هر سو دو صد ذوالفنون آمدی
Ба шогирдяш саф кашидӣ ҳама
به شاگردیش صف کشیدی همه
Май сарф ҳикмат чашидӣ ҳама
می صرف حکمت چشیدی همه
Яке рӯзи номади бурун то ба дайр
یکی روز نامد برون تا به دیر
Шуд аз интизораши дили ҷумлаи сайр
شد از انتظارش دل جمله سیر
Биёед гуфтанд то як ба як
بیایید گفتند تا یک به یک
Занем аз сухани нақди худ бар маҳак
زنیم از سخن نقد خود بر محک
Ду се нукта аз ҳикмати ореми пеш
دو سه نکته از حکمت آریم پیش
Намоем азон ҳосили кори хеш
نماییم ازان حاصل کار خویش
Яке гуфт к-эии гум ба роҳи ҳавас
یکی گفت کای گم به راه هوس
Ҳамин гмрҳити андарин роҳи бас
همین گمرهیت اندرین راه بس
Ки набӯд умеди ту дар ҳеҷ кор
که نبود امید تو در هیچ کار
Ба фазли худовандгори устувор
به فضل خداوندگار استوار
Ба кори ори илмӣ ки омухтӣ
به کار آر علمی که آموختی
Макаши машъалиро ки афрӯхтӣ
مکش مشعلی را که افروختی
Чу дониш ба сӯии куниш раҳбар аст
چو دانش به سوی کنش رهبر است
Куниши мояи дониш дигар аст
کنش مایه دانش دیگر است
Бикаш бар ҷаҳони атфи домони ноз
بکش بر جهان عطف دامان ناز
Ки пеш ту уфтад ба хоки ниёз
که پیش تو افتد به خاک نیاز
Буд ин ҷаҳони зоғи мрдорхўор
بود این جهان زاغ مردارخوار
Ҷаҳон дигар рашки боғи баҳор
جهان دگر رشک باغ بهار
Ба тани мояи қӯти ин зоғ бош
به تن مایه قوت این زاغ باش
Ба ҷони тоири шохи он боғ бош
به جان طایر شاخ آن باغ باش
Дувум гуфт гетии яке гулшан аст
دوم گفت گیتی یکی گلشن است
Худои ҷӯйро дида равшан аст
خدا جوی را دیده روشن است
Худоро ба ӯ байн ва ӯро мубин
خدا را به او بین و او را مبین
Ба бе ранги шӯи рангу бӯро мубин
به بی رنگ شو رنگ و بو را مبین
Буд хонаи дили ҳарими худоӣ
بود خانه دل حریم خدای
Макун ҷузи худоро дар он хонаи ҷой
مکن جز خدا را در آن خانه جای
Чаҳ лоиқ ба қонӯни фарзонагӣ
چه لایق به قانون فرزانگی
Ки бо ҳақ кунад халқи ҳамхонагӣ
که با حق کند خلق همخانگی
Сим гуфт кин чанд рӯзи ҳаёт
سیم گفت کین چند روز حیات
Буд нақди ганҷинаи коинот
بود نقد گنجینه کاینات
Хуши он кас ки роҳи хирадро гузид
خوش آن کس که راه خرد را گزید
Бидод ону умри абадро харид
بداد آن و عمر ابد را خرید
Чаҳоруми бад-ӣни нуктаи лабро гушӯд
چهارم بدین نکته لب را گشود
Ки оянда ояд чаҳ дайр ва чаҳ зуд
که آینده آید چه دیر و چه زود
Хуши он кас ки оби рух худ нарехт
خوش آن کس که آب رخ خود نریخت
Ба некаш рух оварад ва аз бад гурехт
به نیکش رخ آورد و از بد گریخت
Гузашта чу мурғӣаст ҷустаи зи дом
گذشته چو مرغیست جسته ز دام
Азу нест дар дасти ту ғайри ном
ازو نیست در دست تو غیر نام
Барояш на ғамгину не шод бош
برایش نه غمگین و نی شاد باش
Ба куллӣ зи фикри вай озод бош
به کلی ز فکر وی آزاد باش
зи ҷону дили панҷуми ин нукта хост
ز جان و دل پنجم این نکته خاست
Ки ҳар кас ба ҳақи рост бо халқи рост
که هر کس به حق راست با خلق راست
Чу бо ҳақ кунад бандаи норостӣ
چو با حق کند بنده ناراستی
Наёяд азуи ҳеҷ ҷои ростӣ
نیاید ازو هیچ جا راستی
Мсоқи сухан чун бдинҷо расед
مساق سخن چون بدینجا رسید
з дар ногуҳи он пер доно расед
ز در ناگه آن پیر دانا رسید
Бигуфто ки дар вақти ин интизор
بگفتا که در وقت این انتظار
Кадомин сухан будатон ихтиёр
کدامین سخن بودتان اختیار
Бигуфтанд онҳо ки бигузашта буд
بگفتند آنها که بگذشته بود
Нўобхши гӯш ва забон гашта буд
نوابخش گوش و زبان گشته بود
Чу пер ончӣ гуфтанд бо ӯ шнФт
چو پیر آنچه گفتند با او شنفت
Чу ғунча бихандед ва чун гули шигифт
چو غنچه بخندید و چون گل شگفت
Ба гӯш Сикандар расед ин хабар
به گوش سکندر رسید این خبر
Бифармуд то ақдҳои гуҳар
بفرمود تا عقدهای گهر
Ббрднд ва зон риштаи бгсихтнд
ببردند و زان رشته بگسیختند
Ба фарқи фалак соишон рехтанд
به فرق فلک سایشان ریختند
Азишон касе сар ба боло накард
ازیشان کسی سر به بالا نکرد
Назар дар гуҳарҳои воло накард
نظر در گهرهای والا نکرد
Арастӯ ба таҳсинашони лаби кушод
ارسطو به تحسینشان لب گشاد
Ки ин ақлу дайн аз ҷаҳон гум мабод
که این عقل و دین از جهان گم مباد
Бар он чанд даъвӣ ки пардохтед
بر آن چند دعوی که پرداختید
зи ҳиммати баландӣ гўо сохтед
ز همت بلندی گوا ساختید
Ба ҳар кор коинҷо расонадед рахт
به هر کار کاینجا رساندید رخت
Бигирӣд домони он кори сахт
بگیرید دامان آن کار سخت
Ба он сайди иқбол дигар кунед
به آن صید اقبال دیگر کنید
Рухи ҳиммат аз ба ба беҳтар кунед
رخ همت از به به بهتر کنید
Биёи соқио меравонтар бидиҳ
بیا ساقیا می روانتر بده
Сабк бошу ҷом гаронтар бидиҳ
سبک باش و جام گرانتر بده
Ба кафи бода дар соғари зари дарой
به کف باده در ساغر زر درآی
Чу ба дорӣ аз ба ба беҳтари гароӣ
چو به داری از به به بهتر گرای
Биёи мтрбо бар яке пардаи ист
بیا مطربا بر یکی پرده ایست
Макун кини аҷаби ҷонФзо парда аст
مکن کین عجب جانفزا پرده است
Ба ҳар пардаи розӣ буд длнўоз
به هر پرده رازی بود دلنواز
Ки онро ндонанд ҷузи аҳли роз
که آن را ندانند جز اهل راز