Сикандар чу май гашти гирди ҷаҳон
سکندر چو می گشت گرد جهان
Хабар пресс ҳар ошкору ниҳон
خبر پرس هر آشکار و نهان
Дар асноӣ рафтан ба шаҳрӣ расед
در اثنای رفتن به شهری رسید
Дар он шаҳри қавмӣ писандида дид
در آن شهر قومی پسندیده دید
зи гуфтори беҳуда лабҳо хамӯш
ز گفتار بیهوده لبها خموش
Фурӯбаста аз носазои чашму гӯш
فروبسته از ناسزا چشم و گوش
Наҷуста ба бади ҳаргизи озори ҳам
نجسته به بد هرگز آزار هم
Ба ҳар кори некӯи мададгори ҳам
به هر کار نیکو مددگار هم
На зишони тавонгар касе неи фақир
نه زیشان توانگر کسی نی فقیر
Бар эшон на султон касе неи амир
بر ایشان نه سلطان کسی نی امیر
Баробар ба ҳам қисмати молашон
برابر به هم قسمت مالشان
Мувофиқ ба ҳам сӯрати ҳолашон
موافق به هم صورت حالشان
На аз меҳнати қаҳташони соли танг
نه از محنت قحطشان سال تنگ
На бар сафҳаи сулҳашони ҳарфи ҷанг
نه بر صفحه صلحشان حرف جنگ
зи як хона ҳар як шудаи баҳраи манд
ز یک خانه هر یک شده بهره مند
На дар бар дар хонаҳоашон на банд
نه در بر در خانه هاشان نه بند
Ба ҳар дар фурӯи бардаи гӯрии муғок
به هر در فرو برده گوری مغاک
Ки бинандаро зон шудӣ синаи чок
که بیننده را زان شدی سینه چاک
Сикандар чу шуд воқифи таврашон
سکندر چو شد واقف طورشان
Шуд аз гуфту гӯи толиби ғӯрашон
شد از گفت و گو طالب غورشان
Бигуфто зи аввал ки дар вақт зист
بگفتا ز اول که در وقت زیست
Фурӯи бурдани гӯр аз баҳр чист
فرو بردن گور از بهر چیست
Бигуфтанд аз баҳри он канда ем
بگفتند از بهر آن کنده ایم
Ки то дар фазои ҷаҳон зинда ем
که تا در فضای جهان زنده ایم
Набандад лаби худ зи иршоди мо
نبندد لب خود ز ارشاد ما
Диҳад ҳар дам аз мурдагии ёди мо
دهد هر دم از مردگی یاد ما
Кушодаи бад-ӣни нуктаи доими даҳон
گشاده بدین نکته دایم دهان
Ки мо ва тӯйем он даҳонро забон
که ما و توییم آن دهان را زبان
з ҳар ком барканда дандон дар ӯ
ز هر کام برکنده دندان در او
Забон вор уфтем урён дар ӯ
زبان وار افتیم عریان در او
Забони вормон чун ба зиндон кунанд
زبان وارمان چون به زندان کنند
зи дандонаи хишт дандон кунанд
ز دندانه خشت دندان کنند
Дигар гуфт чун хонаҳо бедар аст
دگر گفت چون خانه ها بی در است
Дар бози мари дуздро раҳбар аст
در باز مر دزد را رهبر است
Бигуфтанд дар шаҳр мо нест дузд
بگفتند در شهر ما نیست دزد
Ки аз касб дуздӣ хӯрд дастмузд
که از کسب دزدی خورد دستمزد
Ҳама мардум содиқанду амин
همه مردم صادقند و امین
Чу хоканд аминон рӯй замин
چو خاکند امینان روی زمین
Ба хок ар сипории яке донаи ҷӯ
به خاک ار سپاری یکی دانه جو
Диҳад ҳафтсадат бози вақти дарав
دهد هفتصدت باز وقت درو
Дигар гуфт чун баҳри молу матоъ
دگر گفت چون بهر مال و متاع
Миён шумо нест ҷангу низо
میان شما نیست جنگ و نزاع
Бигуфтанд мо банда сонеъем
بگفتند ما بنده صانعیم
Ба қӯту либосии з вай қонеъем
به قوت و لباسی ز وی قانعیم
Расад бенизо ончӣ бошад кафоф
رسد بی نزاع آنچه باشد کفاف
Азон дар ғилофаст теғи хилоф
ازان در غلاف است تیغ خلاف
Дигар гуфт чун шоҳи фармонравоӣ
دگر گفت چون شاه فرمانروای
Дарин шаҳр бешӯр нагирифта ҷой
درین شهر بی شور نگرفته جای
Паии дафъ зулм аст гуфтанд шоҳ
پی دفع ظلم است گفتند شاه
зи зулми ин вилоят буд дар паноҳ
ز ظلم این ولایت بود در پناه
Зари адл аз зулм гирад айёр
زر عدل از ظلم گیرد عیار
Чу золим набошад ба одил чаҳ кор
چو ظالم نباشد به عادل چه کار
Дигар гуфт чун дар диёри шумо
دگر گفت چون در دیار شما
Ғанӣ нест кас дар шумори шумо
غنی نیست کس در شمار شما
Бигуфтанд ноед дар табъи Карим
بگفتند ناید در طبع کریم
Ҳарисии намӯдани паии зару сим
حریصی نمودن پی زر و سیم
Насозад дарин тангнои муҷоз
نسازد درین تنگنای مجاز
Зару симро ҷамъи ҷузи ҳирсу оз
زر و سیم را جمع جز حرص و آز
Дигар гуфт чун аз срўФи замон
دگر گفت چون از صروف زمان
зи маҳрӯмӣ қаҳт доред амон
ز محرومی قحط دارید امان
Бигуфтанд бегоҳ ва гоҳе ки ҳаст
بگفتند بیگاه و گاهی که هست
Дар омурзишем аз гуноҳӣ ки ҳаст
در آمرزشیم از گناهی که هست
Шавад одамиро дарин диўлох
شود آدمی را درین دیولاخ
зи омурзиши асбоби рӯзии фарох
ز آمرزش اسباب روزی فراخ
Дигар гуфт кини шева хос шумост
دگر گفت کین شیوه خاص شماست
Ки сармояи бахш халос шумост
که سرمایه بخش خلاص شماست
Ва ё аз падар бар падари омадаи сет
و یا از پدر بر پدر آمده ست
Гҳрўор аз кони бадари омадаи сет
گهروار از کان بدر آمده ست
Бигуфтанд кини хосса аз мо нхост
بگفتند کین خاصه از ما نخاست
Абои ани ҷади ин куштаи мироси мост
ابا عن جد این کشته میراث ماست
Надорем аз нахли кории хабар
نداریم از نخل کاری خبر
зи нахли падар чидаем ин самар
ز نخل پدر چیده ایم این ثمر
Сикандар чу пардохт аз гуфту гӯй
سکندر چو پرداخت از گفت و گوی
Ба оҳанг баргаштан оварад рӯй
به آهنگ برگشتن آورد روی
Ба дкончаҳи дарзеи бргзшт
به دکانچه درزیی برگذشت
Ки чашм аз фурӯғ ваяш хираи гашт
که چشم از فروغ ویش خیره گشت
Ба миқрози таҷреди бибридаи дил
به مقراض تجرید ببریده دل
зи пайванди ин олами обу гул
ز پیوند این عالم آب و گل
Фурӯи бардаи сари ҳамчуи сӯзан ба кор
فرو برده سر همچو سوزن به کار
Гузаштаи зи дроъаҳи айбу ор
گذشته ز دراعه عیب و عار
Чу риштаи сар аз ҷоҳилони тофта
چو رشته سر از جاهلان تافته
Сари ришта маърифат ёфта
سر رشته معرفت یافته
Сикандар бадв гуфт к-эии хираи сар
سکندر بدو گفت کای خیره سر
Чу омад ба гӯши ту аз мо хабар
چو آمد به گوش تو از ما خبر
Чу риштаи сар аз мо чаро тофтӣ
چو رشته سر از ما چرا تافتی
Чу сӯзан ба сари тези нштоФтӣ
چو سوزن به سر تیز نشتافتی
Бигуфто ки ман мард озода ам
بگفتا که من مرد آزاده ام
Ба роҳи ҳавас пой наниҳода ам
به راه هوس پای ننهاده ام
Наёяд хушами фару иқболи ту
نیاید خوشم فر و اقبال تو
Чаҳ созами сари хеши помоли ту
چه سازم سر خویش پامال تو
Надорам тамаъи ганҷи симу зарат
ندارم طمع گنج سیم و زرت
Чу мор аз чаҳ ҳалқаи занам бар дарат
چو مار از چه حلقه زنم بر درت
Азин пеш дар шаҳри мо як ду кас
ازین پیش در شهر ما یک دو کس
Бпридшони мурғи ҷон аз қафас
بپریدشان مرغ جان از قفس
Бурид он умеди худ аз тоҷу тахт
برید آن امید خود از تاج و تخت
Кашид ин зи байғӯлаи фақри рахт
کشید این ز بیغوله فقر رخت
Кафан бар тани он з хазу ҳарир
کفن بر تن آن ز خز و حریر
Бар ин аз куҳани далқи дил нопазир
بر این از کهن دلق دل ناپذیر
Азин бе вафои кохи нопойдор
ازین بی وفا کاخ ناپایدار
Нҳодндшон дар яке кунҷи ғор
نهادندشان در یکی کنج غار
Бар эшон чу бигузашт икчнди рӯз
بر ایشان چو بگذشت یکچند روز
Гузаштам бар он ғор бо дарду сӯз
گذشتم بر آن غار با درد و سوز
з ҳам дидам он ҳар дуро рехта
ز هم دیدم آن هر دو را ریخته
Ба ҳам устихонҳо дар омехта
به هم استخوان ها در آمیخته
Нашуд равшанами баъди сад иҳтимом
نشد روشنم بعد صد اهتمام
Ки он як кадомаст ва ин як кадом
که آن یک کدام است و این یک کدام
Ҳавои ҷаҳон бар дилам сард шуд
هوای جهان بر دلم سرد شد
зи пайванди он хотирам фард шуд
ز پیوند آن خاطرم فرد شد
Бадв гуфт шаҳи к-эй ба донишварӣ
بدو گفت شه کای به دانشوری
Туро аз ҳамаи пояи бартарӣ
تو را از همه پایه برتری
з ҳар кор май байнами огаҳи ту ро
ز هر کار می بینم آگه تو را
Биё то бар ӣнон кунам шаҳи ту ро
بیا تا بر اینان کنم شه تو را
Бигуфто ки шоҳои ман он дарзем
بگفتا که شاها من آن درزیم
Ки бошад паии худ амал варзем
که باشد پی خود عمل ورزیم
Паии хеши далқи бақо духтан
پی خویش دلق بقا دوختن
Ба аз атласи фонӣ андӯхтан
به از اطلس فانی اندوختن
намехоҳам ин халъати мустаъор
نمی خواهم این خلعت مستعار
Ба ъўр дигар кун атои ин шиор
به عور دگر کن عطا این شعار