Чунин дод донанда дод сухан
چنین داد داننده داد سخن
зи мушкили гушои сипеҳри куҳан
ز مشکل گشای سپهر کهن
Ки аз вазъи афлоку сайри нуҷум
که از وضع افلاک و سیر نجوم
зи ҳоли Сикандар чунин зад рқўм
ز حال سکندر چنین زد رقوم
Ки чун субҳ иқболаш ояд ба шом
که چون صبح اقبالش آید به شام
Бигардадтару хушки гетии тамом
بگردد تر و خشک گیتی تمام
Ба ҷое ки маргаши муқаддар буд
به جایی که مرگش مقدر بود
Замини оҳану осмони зар буд
زمین آهن و آسمان زر بود
Буд зери пои оҳанӣни бистараш
بود زیر پا آهنین بسترش
Ба болои сари соябони зараш
به بالای سر سایبان زرش
Сикандар чу омад зи дарёи бурун
سکندر چو آمد ز دریا برون
Сипаҳро сӯй рӯм шуд раҳнамӯн
سپه را سوی روم شد رهنمون
Ҳаме рафт оварда по дар рикоб
همی رفت آورده پا در رکاب
Чу умри гиронмоя бо сад шитоб
چو عمر گرانمایه با صد شتاب
Ҳаме ронад шукр ба ҳар кӯҳу дашт
همی راند شکر به هر کوه و دشت
Ба ҳар рӯз аз кишварӣ май гузашт
به هر روز از کشوری می گذشت
Набӯдӣ дар он ҷунбиши кӯҳи гоҳ
نبودی در آن جنبش کوه گاه
Ба ҷузи хонаи зинаши оромгоҳ
به جز خانه زینش آرامگاه
Яке рӯз дар гармгоҳи тамӯз
یکی روز در گرمگاه تموز
Гирифтаи ҷаҳони хусрави нимрўз
گرفته جهان خسرو نیمروز
Ба даштӣ расед оташини регу хок
به دشتی رسید آتشین ریگ و خاک
Чу таштии пар аз ахгари тобнок
چو طشتی پر از اخگر تابناک
Ҳавояш чу оҳи ситамдидаи гарм
هوایش چو آه ستمدیده گرم
зи баси гармяши санг чун муми нарм
ز بس گرمیش سنگ چون موم نرم
Ба ҳар роҳаш аз наълҳои музоб
به هر راهش از نعل های مذاب
Нишони сами бодпоёни пари об
نشان سم بادپایان پر آب
Самандар агар кардӣ онҷои гузар
سمندر اگر کردی آنجا گذر
Чу парвонааш сӯхтии болу пар
چو پروانه اش سوختی بال و پر
Чу тобаи замини оташи афшон дар ӯ
چو تابه زمین آتش افشان در او
Чу моҳӣ шудаи мори бирён дар ӯ
چو ماهی شده مار بریان در او
Агар пари дирами мушти бастии лӣим
اگر پر درم مشت بستی لئیم
Фурӯи рехтии ҳамчуи симоби сим
فرو ریختی همچو سیماب سیم
Сикандар дар он дашти пари тобу туф
سکندر در آن دشت پر تاب و تف
Ҳаме ронад аз прдлони бастаи саф
همی راند از پردلان بسته صف
зи осеби раҳ дар харошу хурӯш
ز آسیب ره در خراش و خروش
Ба тани хунаш аз гармии хур ба ҷӯш
به تن خونش از گرمی خور به جوش
зи ҷӯшаш чу зад дар таниши мавҷи хӯн
ز جوشش چو زد در تنش موج خون
зи роҳ димоғаш шуд аз сари бурун
ز راه دماغش شد از سر برون
Фурӯи рехташ бар сари зини зар
فرو ریختش بر سر زین زر
зи мошўраҳи оҷи марҷон тар
ز ماشوره عاج مرجان تر
Басӣ кард дар дафъи хӯни ҳилаи соз
بسی کرد در دفع خون حیله ساز
Вале хӯни нистод азон ҳилаи боз
ولی خون نیستاد ازان حیله باز
зи сайли аҷал бар вай омад шикаст
ز سیل اجل بر وی آمد شکست
Бар он сайл рахна наёраст баст
بر آن سیل رخنه نیارست بست
Бар ӯ танг шуд хонаи пушти зин
بر او تنگ شد خانه پشت زین
Шуд аз хонаи моил ба сӯии замин
شد از خانه مایل به سوی زمین
зи хосони яке сӯй ӯ рафт зуд
ز خاصان یکی سوی او رفت زود
Ба тадриҷаш оварад азон зини фурӯд
به تدریجش آورد ازان زین فرود
зи ҷавшан ба пои мФрши андохташ
ز جوشن به پا مفرش انداختش
зи заррини сипари соябони сохташ
ز زرین سپر سایبان ساختش
Ба болои ҷавшан ба зери сипар
به بالای جوشن به زیر سپر
Замонӣ фитод аз ҷаҳон бе хабар
زمانی فتاد از جهان بی خبر
Чу бикшод азон бе худии чашми ҳуш
چو بگشاد ازان بی خودی چشم هوش
Ба гӯшаш фурӯ гуфт пинҳони сурӯш
به گوشش فرو گفت پنهان سروش
Ки инаст ҷое ки донои ҳаким
که اینست جایی که دانا حکیم
Дар онҷои зи марг худат кард бим
در آنجا ز مرگ خودت کرد بیم
Чу аз мурдани хеш огоҳ шуд
چو از مردن خویش آگاه شد
Бар ӯ роҳи умед кӯтоҳ шуд
بر او راه امید کوتاه شد
Дабирӣ талаб кард равшани замир
دبیری طلب کرد روشن ضمیر
Ки бар лавҳи кофури резади абир
که بر لوح کافور ریزد عبیر
Нависад китобии сӯии модараш
نویسد کتابی سوی مادرش
Тасаллии даҳ ҷони ғами парвариш
تسلی ده جان غم پرورش
Чу баҳри навиштан варақ кард боз
چو بهر نوشتن ورق کرد باز
Сари номаро сохт мишкӣни тароз
سر نامه را ساخت مشکین طراز
Ба номи худованди пасту баланд
به نام خداوند پست و بلند
Ҳакими хиради бахши бихаради писанд
حکیم خرد بخش بخرد پسند
Азуи ақлро рӯ дар овораге
ازو عقل را رو در آوارگی
Взўи ишқро чораи бечорагӣ
وزو عشق را چاره بیچارگی
Ҳросндгонро бадви сад умед
هراسندگان را بدو صد امید
Шносндгонро азуи сад навид
شناسندگان را ازو صد نوید
Басои шаҳриёрону шоҳаншаҳон
بسا شهریاران و شاهنشهان
Ки карданд тасхири малики ҷаҳон
که کردند تسخیر ملک جهان
зи зин пой наниҳода болои тахт
ز زین پای ننهاده بالای تخت
Ба тороҷ офоташон дода рахт
به تاراج آفاتشان داده رخت
Яке зон қабл банда Искандар аст
یکی زان قبل بنده اسکندر است
Ки акнӯн ба гирдоби марг андар аст
که اکنون به گرداب مرگ اندر است
Сафар кард гирди ҷаҳони сол ҳо
سفر کرد گرد جهان سال ها
зи фатҳ ва зафар ёфт иқбол ҳо
ز فتح و ظفر یافت اقبال ها
Чу оварад рӯ дар раҳи тахтгоҳ
چو آورد رو در ره تختگاه
Аҷал зад бар ӯ раҳ дар аснои роҳ
اجل زد بر او ره در اثنای راه
Ду сад тӯҳфаи шавқ азон нотавон
دو صد تحفه شوق ازان ناتوان
Нисори раҳи бонӯии бонувон
نثار ره بانوی بانوان
Чароғи дилу дидаи Филқўс
چراغ دل و دیده فیلقوس
Фурӯзандаи кишвари рӯму рӯс
فروزنده کشور روم و روس
намегӯям ӯ меҳрбон модар аст
نمی گویم او مهربان مادر است
Ки аз модарии пояаш бартар аст
که از مادری پایه اش برتر است
Азу дидаам кори худро ривоҷ
ازو دیده ام کار خود را رواج
Ва зу гаштаам соҳиби тахту тоҷ
و زو گشته ام صاحب تخت و تاج
Дариғо ки рафтам ба тороҷи даҳр
دریغا که رفتم به تاراج دهر
зи дидор ӯ ҳеҷ нагирифта баҳр
ز دیدار او هیچ نگرفته بهر
Дариғо ки хуфтам ба дили доғи марг
دریغا که خفتم به دل داغ مرگ
На аз боғ ӯ шохи дида на барг
نه از باغ او شاخ دیده نه برگ
Басӣ баҳр осонем ранҷи барад
بسی بهر آسانیم رنج برد
Паии роҳатами роҳи меҳнати супурд
پی راحتم راه محنت سپرد
Азин чашма лек обрӯе надид
ازین چشمه لیک آبرویی ندید
зи хорами гул орзӯе начед
ز خارم گل آرزویی نچید
Ҷаҳондидаи деҳқони дарахтии нишонд
جهاندیده دهقان درختی نشاند
Ба поиши зи ҷӯии ҷигар об ронад
به پایش ز جوی جگر آب راند
Пас аз сол ҳо дод чун миваи бор
پس از سال ها داد چون میوه بار
Ба он мива деҳқон шуд умедвор
به آن میوه دهقان شد امیدوار
зи ногуҳи баромади яке боди сахт
ز ناگه برآمد یکی باد سخت
Ҳам он мива бар бод шуд ҳам дарахт
هم آن میوه بر باد شد هم درخت
Дарахти навами ман ки Искандарам
درخت نوم من که اسکندرم
Ҷаҳондидаи деҳқони ман модарам
جهاندیده دهقان من مادرم
Агар ман фитодам зи пой аз нахуст
اگر من فتادم ز پای از نخست
Қабои бақои ҳам бар ӯ нест чуст
قبای بقا هم بر او نیست چست
Чаҳ аз ҷинси ҳайвон чаҳ навъи башар
چه از جنس حیوان چه نوع بشر
Ки зоди андарин куҳнаи дайри ду дар
که زاد اندرین کهنه دیر دو در
Ки охир ба сад ноМуродӣ намурда
که آخر به صد نامرادی نمرد
Азин вартаи каси ҷон ба шодии набард
ازین ورطه کس جان به شادی نبرد
Чу аз ман баради қосиди нома бар
چو از من برد قاصد نامه بر
Ба он модари меҳрбони ин хабар
به آن مادر مهربان این خبر
Вази ин ғам бисӯзад дилу ҷон ӯ
وز این غم بسوزد دل و جان او
Шавад хўнФшони чашми гирён ӯ
شود خونفشان چشم گریان او
Ҳамон ба ки ҳикмат шиносӣ кунад
همان به که حکمت شناسی کند
На чун сифлагон носипосӣ кунад
نه چون سفلگان ناسپاسی کند
Қадам дар тариқи сабурӣ наад
قدم در طریق صبوری نهد
Ҷазаъро ба рухи доғи даврӣ наад
جزع را به رخ داغ دوری نهد
Нкўшд чу хур дар гиребони дарӣ
نکوشد چو خور در گریبان دری
Напушад чу маи ҷомаи нилӯфарӣ
نپوشد چو مه جامه نیلوفری
Агар шуъла дил кунад ахгараш
اگر شعله دل کند اخگرش
Набинад замини фарши хокистараш
نبیند زمین فرش خاکسترش
На аз панҷаи гесуӣ сунбул кунад
نه از پنجه گیسوی سنبل کند
На аз нохунони чашма дар гул кунад
نه از ناخنان چشمه در گل کند
Нанолад зи ранҷ ва нимувед зи дард
ننالد ز رنج و نموید ز درد
Намолад ба хоки сияҳ рӯй зард
نمالد به خاک سیه روی زرد
Вагар бас наёяд ба андӯҳи хеш
وگر بس نیاید به اندوه خویش
Шавад паст аз андӯҳ чун кӯҳи хеш
شود پست از اندوه چون کوه خویش
Бикаш гӯ чу шоҳон яке хон ом
بکش گو چو شاهان یکی خوان عام
Бихон сӯии он марду занро тамом
بخوان سوی آن مرد و زن را تمام
Таомии бунаи пеш ҳар як чунон
طعامی بنه پیش هر یک چنان
Ки бирабоед аз дасти рағбати Аннан
که برباید از دست رغبت عنان
Взони пас бар он ҷамъи савганди даҳ
وزآن پس بر آن جمع سوگند ده
зи савганд бар дасташони банд на
ز سوگند بر دستشان بند نه
Ки ҳар каси дарин тангнои сипанҷ
که هر کس درین تنگنای سپنج
зи марг азизӣ кашида сети ранҷ
ز مرگ عزیزی کشیده ست رنج
Наёрад бад-ӣни туъмаҳо дасти оз
نیارد بدین طعمه ها دست آز
Кунад чашми умед аз инҳо фароз
کند چشم امید از اینها فراز
Агар як тани оради сӯии туъмаи даст
اگر یک تن آرد سوی طعمه دست
Ба як луқма бар хониши оради шикаст
به یک لقمه بر خوانش آرد شکست
Сазад гар хӯрд ғам з хон фироқ
سزد گر خورد غم ز خوان فراق
Ки бо туъмаи хорон хушаст иттифоқ
که با طعمه خواران خوش است اتفاق
Вагар не нишоед зи соҳиби хирад
وگر نی نشاید ز صاحب خرد
Ки дар маҷлиси ҷамъ танҳо хӯрд
که در مجلس جمع تنها خورد
Чаро ғам хӯрд зираки ҳӯшёр
چرا غم خورد زیرک هوشیار
Чу з оғоз медонад анҷоми кор
چو ز آغاز می داند انجام کار
Саранҷоми гетӣ ба хӯн хуфтан аст
سرانجام گیتی به خون خفتن است
Ба хорӣ ба хоки андарун хуфтан аст
به خواری به خاک اندرون خفتن است
Касеро ки анҷоми кори ин буд
کسی را که انجام کار این بود
Паии дигарон аз чаҳ ғамгин буд
پی دیگران از چه غمگین بود
Тафовут надорад дарин каси зи кас
تفاوت ندارد درین کس ز کس
Ҷузи ин коўФтди андакии пеш ва пас
جز این کاوفتد اندکی پیش و پس
Чу охири дарин маҳд бояд ғунуд
چو آخر درین مهد باید غنود
Азин чанд рӯзаи тафовут чаҳ суд
ازین چند روزه تفاوت چه سود
Гиронмояи умрам ки мстъҷл аст
گرانمایه عمرم که مستعجل است
зи миқот сӣ карда рӯ дар чл аст
ز میقات سی کرده رو در چل است
Гирифтам ки аз сӣ ба сесад расад
گرفتم که از سی به سیصد رسد
Ба ҳар рӯзи мулкӣ муҷаддад расад
به هر روز ملکی مجدد رسد
Чаҳ ҳосил азон ҳам чу ҷовид нест
چه حاصل ازان هم چو جاوید نیست
зи чанги аҷали растан умед нест
ز چنگ اجل رستن امید نیست
Ним ман ҷузи он мурғи ширини нафас
نیم من جز آن مرغ شیرین نفس
Ки малики ҷаҳон буд бар ман қафас
که ملک جهان بود بر من قفس
Танам дар қафас буд бо дарду доғ
تنم در قفس بود با درد و داغ
Вале дил ба ҷони орзӯманди боғ
ولی دل به جان آرزومند باغ
Хуши он каз қафаси раҳ ба боғам намӯд
خوش آن کز قفس ره به باغم نمود
Ҷудо кард нури чароғами зи дӯд
جدا کرد نور چراغم ز دود
Рух оварадам инак ба боғу баҳор
رخ آوردم اینک به باغ و بهار
Ниҳодам ба раҳи дидаи интизор
نهادم به ره دیده انتظار
Буд кони зи ман монда дар ман расад
بود کان ز من مانده در من رسد
Вази ин тираи гулхан ба гулшан расад
وز این تیره گلخن به گلشن رسد
Ба як ҷой гирем бо ҳам мақом
به یک جای گیریم با هم مقام
Бар ин хатм шуд номаам вассалом
بر این ختم شد نامه ام والسلام
Чу номаи зи мазмун ба унвон расед
چو نامه ز مضمون به عنوان رسید
Чу маншури умраш ба поён расед
چو منشور عمرش به پایان رسید
Ба унвонаш аз хӯни дил ранг дод
به عنوانش از خون دل رنگ داد
зи доғи ҷигари сӯзи меҳраши ниҳод
ز داغ جگر سوز مهرش نهاد
Бабўседу мақсӯдро номи барад
ببوسید و مقصود را نام برد
Паии бурдани онҷо ба қосиди супурд
پی بردن آنجا به قاصد سپرد
Биёи соқио то ба май бардаи пай
بیا ساقیا تا به می برده پی
Кунем аз миёни қосиду номаи тай
کنیم از میان قاصد و نامه طی
Бабандем бор аз мзиқи хаёл
ببندیم بار از مضیق خیال
Гушойем дар боргоҳи висол
گشاییم در بارگاه وصال
Биёи мтрбо каз садои нафир
بیا مطربا کز صدای نفیر
Бабандем бар хомаи савти срир
ببندیم بر خامه صوت صریر
Занем оташ аз оҳи ҳангома ро
زنیم آتش از آه هنگامه را
Бисӯзем ҳам хомаи ҳам нома ро
بسوزیم هم خامه هم نامه را