Фирдавсӣ - раҳмаи аллоҳи таъолӣ , вай аз Тӯсасту фазлу камолоти ваии зоҳир касеро ки чун шоҳномаи назмӣ буд чаҳ ҳоҷат ба мадҳу таърифи дигарон .

فردوسی - رحمه الله تعالی، وی از طوس است و فضل و کمالات وی ظاهر کسی را که چون شاهنامه نظمی بود چه حاجت به مدح و تعریف دیگران.

намегӯйанд ки вай ба дҳқнти машғӯл май буд , бар вай таъаддӣ рафт , ба қасди тазаллум рӯй ба ғазнӣн ки тахтгоҳи султони Маҳмӯд буд оварад ва чун ба онҷо расед ва бар боғстони онҷо май гузашт , дид ки се кас нишастаанд ва ба муоширати иштиғол тамом доранд , донист ки аз мулозимон султонанд .

می گویند که وی به دهقنت مشغول می بود، بر وی تعدی رفت، به قصد تظلم روی به غزنین که تختگاه سلطان محمود بود آورد و چون به آنجا رسید و بر باغستان آنجا می گذشت، دید که سه کس نشسته اند و به معاشرت اشتغال تمام دارند، دانست که از ملازمان سلطانند.

Бо худ гуфт пеши эшон рӯм ва аз эшон кайфияти ҳол маълум кунам чун наздик эшон расед аз вай мутаваҳҳиш шуданд ва гуфтанд : маҷлиси моро мнғсхоҳад сохт , ҳеҷ ба аз он нест ки чун бияёд гӯйем мо шоирон подшоҳем ва бо ғайри шоирон суҳбат намедорем , ва се мисроъи бигӯем ки робъ надошта бошад , пас гӯйем ҳар каси мисроъ робъ бигӯед бо ӯ суҳбат медорем ва агар на моро маъзӯр дорад .

با خود گفت پیش ایشان روم و از ایشان کیفیت حال معلوم کنم چون نزدیک ایشان رسید از وی متوحش شدند و گفتند: مجلس ما را منغص خواهد ساخت، هیچ به از آن نیست که چون بیاید گوییم ما شاعران پادشاهیم و با غیر شاعران صحبت نمی داریم، و سه مصراع بگوییم که رابع نداشته باشد، پس گوییم هر کس مصراع رابع بگوید با او صحبت می داریم و اگر نه ما را معذور دارد.

Чун ба эшон расед ончӣ бо худ мухаммир сохта буданд бо вай бигуфтанд гуфт : он мисроъҳо ки гуфта ед бихонед !

چون به ایشان رسید آنچه با خود مخمر ساخته بودند با وی بگفتند گفت: آن مصراعها که گفته اید بخوانید!

Унсурӣ гуфт : « чун оризи ту моҳ набошад равшан »

عنصری گفت: «چون عارض تو ماه نباشد روشن»

Фаррухӣ гуфт : « ҳамранги рахт гул набӯд дар гулшан »

فرخی گفت: «همرنگ رخت گل نبود در گلشن»

Ъсҷдӣ гуфт : « мижгонат ҳаме кунад гузар аз ҷавшан »

عسجدی گفت: «مژگانت همی کند گذر از جوشن»

Чун Фирдавсии ин се мисроъ бишунид бар бдиҳаҳ гуфт : « монанди синони Гев дар ҷанги пшн »

چون فردوسی این سه مصراع بشنید بر بدیهه گفت: «مانند سنان گیو در جنگ پشن»

Эшон аз он мутаъаҷҷиб шуданд ва аз қиссаи Геву пшн астФсор намуданд онро машрӯҳ боз гуфт . Баъд аз он ба маҷлис султон афтоду мақбули назар вай шуду вайро гуфт : маҷлиси моро фирдавси сохтӣ ва бидон сабаби Фирдавсӣ тахаллус кард .

ایشان از آن متعجب شدند و از قصه گیو و پشن استفسار نمودند آن را مشروح باز گفت. بعد از آن به مجلس سلطان افتاد و مقبول نظر وی شد و وی را گفت: مجلس ما را فردوس ساختی و بدان سبب فردوسی تخلص کرد.

Ва чун чандгоҳи баромад ба назми шоҳнома маъмур шуд ҳазор байт бигуфту пеш султон оварад , таҳсинҳо ёфт ва ҳазор динори зари сурхаш анъом фармуд пас дар муддати сӣ соли шоҳномаро тамоми сохту пеш султон оварад ва ба дастури ончии пештари воқеъ шуда буд дар муқобила ҳар байтии як динори зари сурх таваққуъ медошт .

و چون چندگاه برآمد به نظم شاهنامه مأمور شد هزار بیت بگفت و پیش سلطان آورد، تحسینها یافت و هزار دینار زر سرخش انعام فرمود پس در مدت سی سال شاهنامه را تمام ساخت و پیش سلطان آورد و به دستور آنچه پیشتر واقع شده بود در مقابله هر بیتی یک دینار زر سرخ توقع می داشت.

Ҳосидон хавз карданд ва гуфтанд : шоириро чаҳ қадари онкии вайро бад-ӣни қадари ато сарафроз гардонанду салаи вайро бар шаст ҳазор дирам қарор доданд Фирдавсӣ аз он маънӣ биринҷед .

حاسدان خوض کردند و گفتند: شاعری را چه قدر آنکه وی را بدین قدر عطا سرافراز گردانند و صله وی را بر شصت هزار درم قرار دادند فردوسی از آن معنی برنجید.

намегӯйанд дар он вақт ки он дирамҳоро овараданд вай дар ҳаммом буд , ва чун аз ҳаммом берун омад бист ҳазор дирам ба ҳаммомӣ дод ва бист ҳазор дирам ба Фқоъӣ ки Фқоъӣ чанд оварда буд ва бист ҳазор ба он касоне ки онро оварда буданд ,у султонро ба чиҳил байт камобеш мазаммат кард ки аз он ҷумлааст ин чанд байт :

می گویند در آن وقت که آن درمها را آوردند وی در حمام بود، و چون از حمام بیرون آمد بیست هزار درم به حمامی داد و بیست هزار درم به فقاعی که فقاعی چند آورده بود و بیست هزار به آن کسانی که آن را آورده بودند، و سلطان را به چهل بیت کمابیش مذمت کرد که از آن جمله است این چند بیت:

Апс аз он махфӣ шуд ҳарчанд вайро талаб карданд наёфтанд баъд аз чандгоҳи хоҷа ҳасан мемандӣ ки мартаба вазорат дошт дар шикоргоҳии байтӣ чанд аз шоҳномаи бтқрибӣ ки воқеъ шуда буд бихонад .

اپس از آن مخفی شد هرچند وی را طلب کردند نیافتند بعد از چندگاه خواجه حسن میمندی که مرتبه وزارت داشت در شکارگاهی بیتی چند از شاهنامه بتقریبی که واقع شده بود بخواند.

Султонро бисёр хуш омад , пурсед ки ин шеър кист ? гуфт : шеъри Фирдавсӣ аз карда худ пушаймон шуд ва фармон дод то шаст ҳазор динори зари сурх бо хлътҳои хоси номзад Фирдавсӣ кунанд ва ба Тӯс баранд , аммо толеъ мусоидат накард , чун он ътиаҳро ба як дарвоза Тӯс дароварданд тобути Фирдавсиро аз дигари дарвозаи беруни бурданд , ва аз ваии вориси як духтари монда буд .

سلطان را بسیار خوش آمد، پرسید که این شعر کیست؟ گفت: شعر فردوسی از کرده خود پشیمان شد و فرمان داد تا شصت هزار دینار زر سرخ با خلعتهای خاص نامزد فردوسی کنند و به طوس برند، اما طالع مساعدت نکرد، چون آن عطیه را به یک دروازه طوس درآوردند تابوت فردوسی را از دیگر دروازه بیرون بردند، و از وی وارث یک دختر مانده بود.

Онро бар вай арз карданд , ҳиммати варзед ва қабул накард ва гуфт : марои чандон молу неъмат ки кафоф маишат бошад мавҷӯдаст ба , эҳтиёҷ он надорам гмоштгони султони онро ба иморати работӣ дар он навоҳӣ сарф карданд .

آن را بر وی عرض کردند، همت ورزید و قبول نکرد و گفت: مرا چندان مال و نعمت که کفاف معیشت باشد موجود است به، احتیاج آن ندارم گماشتگان سلطان آن را به عمارت رباطی در آن نواحی صرف کردند.