Муаллим кист ишқу кунҷи хомӯшии дабистонаш

معلم کیست عشق و کنج خاموشی دبستانش

Сабақи нодонӣу донои дилами Тифли сабақи хониш

سبق نادانی و دانا دلم طفل سبق خوانش

з ҳар кас ноед ин устоди шогирдӣ на ҳар кӯҳӣ

ز هر کس ناید این استاد شاگردی نه هر کوهی

Бадахшон бошад ва ҳар снгпораҳи лаъли Рахшонаш

بدخشان باشد و هر سنگپاره لعل رخشانش

Забони ҷуз безабонӣ нест ин нодири муаллим ро

زبان جز بی زبانی نیست این نادر معلم را

Дариғо дар ҳама олам надонам каси збондонш

دریغا در همه عالم ندانم کس زباندانش

Куҷо дар ҷамъ нодонон тавонад касби ҷамъият

کجا در جمع نادانان تواند کسب جمعیت

Касе каз фикри доноӣ буд хотири парешонаш

کسی کز فکر دانایی بود خاطر پریشانش

Дилии кӯи завқи нодонии чшд ҳар дафтари дониш

دلی کو ذوق نادانی چشد هر دفتر دانش

Ки бандади нақши калак ақл шавед зи оби Нитсаонаш

که بندد نقش کلک عقل شوید ز آب نیسانش

Тавили алзили тӯмории сети шарҳи илми нодонӣ

طویل الذیل طوماری ست شرح علم نادانی

Ки дар умр абад натавон расонӣдан ба пойонаш

که در عمر ابد نتوان رسانیدن به پایانش

Шҳўдолҳқи фии алкўнини як нуктаи зи мазмунаш

شهودالحق فی الکونین یک نکته ز مضمونش

Сўодолўҷаҳи фии алдорини як нуқтаи зи унвонаш

سوادالوجه فی الدارین یک نقطه ز عنوانش

Тасаввур кӣ тавон кард аз касе тасдиқи ин маънӣ

تصور کی توان کرد از کسی تصدیق این معنی

Агар набӯд муъаррифи кашфу ҳуҷҷати завқу ваҷдонаш

اگر نبود معرف کشف و حجت ذوق و وجدانش

зи хоки фақр дар кӯии иродати сохтам кохӣ

ز خاک فقر در کوی ارادت ساختم کاخی

Ки кам хорӣ ва кам хобӣ ва кам гӯйии сети арконаш

که کم خواری و کم خوابی و کم گویی ست ارکانش

Наёбӣ соҳати даргоҳи ҷузи майдони исломаш

نیابی ساحت درگاه جز میدان اسلامش

Набинӣ сафаи даҳлези ҷуз айвон емонаш

نبینی صفه دهلیز جز ایوان ایمانش

Даруни ой аз дару даҳлез тай кун то аёни бинӣ

درون آی از در و دهلیز طی کن تا عیان بینی

зи бому равзани андари тофтаи хуршеди эҳсонаш

ز بام و روزن اندر تافته خورشید احسانش

Дар андари кохи бастонеи сети сар то сари гулу райҳон

در اندر کاخ بستانی ست سر تا سر گل و ریحان

Ризои дили гули хандону таййиби халқи райҳонаш

رضای دل گل خندان و طیب خلق ریحانش

з ҳар ҷониби дарахтии шохҳо пари миваи ҳикмат

ز هر جانب درختی شاخها پر میوه حکمت

Хурушон дар ҳавои шукри мурғони хуши алҳонаш

خروشان در هوای شکر مرغان خوش الحانش

Хасонро нест дар ваии раҳ ки бар деворҳо парчин

خسان را نیست در وی ره که بر دیوارها پرچین

Ниҳод аз хори ҳФти болмкораҳи дасти деҳқонаш

نهاد از خار حفت بالمکاره دست دهقانش

Биёбоне сети ҳоили каъбаи мақсӯдро дар раҳ

بیابانی ست هایل کعبه مقصود را در ره

Ки бе қатъи умед аз худ баридан нест эмеконаш

که بی قطع امید از خود بریدن نیست امکانش

Гар ореи рӯ дар он каъба чу реги гарми зери по

گر آری رو در آن کعبه چو ریگ گرم زیر پا

Супурдан боядат сад кӯҳи оташ дар биёбонаш

سپردن بایدت صد کوه آتش در بیابانش

Шавад ҳар хори қуллобӣ ба қасди ҷазби ҷон аз тан

شود هر خار قلابی به قصد جذب جان از تن

Агар дили хастае болин наад зери муғелонаш

اگر دل خسته ای بالین نهد زیر مغیلانش

Нишоед борагии ин роҳро ҷузи ноқаи шавқӣ

نشاید بارگی این راه را جز ناقه شوقی

Ки бошад боди ҳасрати пойу кӯҳи дарди кӯҳонаш

که باشد باد حسرت پای و کوه درد کوهانش

Рисӣ аз сайри ин ноқаи сӯии мақсад вале вақте

رسی از سیر این ناقه سوی مقصد ولی وقتی

Ки ёбии зохтсоси ноқаи аллоҳи доғ бар рониш

که یابی زاختصاص ناقة الله داغ بر رانش

Хадангии меҳнатӣ каз шаст фақр ояд ниҳоли осо

خدنگی محنتی کز شست فقر آید نهال آسا

Бикун сина ба захми нохӯни андӯҳ ва бинишонаш

بکن سینه به زخم ناخون اندوه و بنشانش

Ки донам оқибат гардад дарахтии борвари зонсон

که دانم عاقبت گردد درختی بارور زانسان

Ки перомуни худ ҷовиди ёбии миваи афшонаш

که پیرامون خود جاوید یابی میوه افشانش

Чу сӯфии доман ҳиммат кашад бар торами ваҳдат

چو صوفی دامن همت کشد بر طارم وحدت

Гиребонӣ кунад дӯши фалакро атфи домонаш

گریبانی کند دوش فلک را عطف دامانش

Вагар дар ҷусту ҷӯии қурбати орад дар гиребони сар

وگر در جست و جوی قربت آرد در گریبان سر

Фитад зиҳ бар камони қоби қавсин аз гиребонаш

فتد زه بر کمان قاب قوسین از گریبانش

Танӣ каш нест дар ҷони ҷунбиши дардии ҷамодии дон

تنی کش نیست در جان جنبش دردی جمادی دان

Ки дода нақши пардози табиати шакли инсонаш

که داده نقش پرداز طبیعت شکل انسانش

Буд ҳар дардро дармони аҷаби дардии сет бе дардӣ

بود هر درد را درمان عجب دردی ست بی دردی

Ки наниҳода хирад дар ҳуққаҳои чархи дирамонаш

که ننهاده خرد در حقه های چرخ درمانش

Ду шох ло шавад дар куфри ғули гардани солик

دو شاخ لا شود در کفر غل گردن سالک

Чу бигушоӣанд дар ало ба ваҳдати чашми урфонаш

چو بگشایند در الا به وحدت چشم عرفانش

Миёни лоу алои як алиф фарқаст вар набӯд

میان لا و الا یک الف فرق است ور نبود

Дар алои он алиф бо лои шуморади ақли яксонаш

در الا آن الف با لا شمارد عقل یکسانش

Хавотир чун магас карданд ғавғо бар дил аз ҳар сӯ

خواطر چون مگس کردند غوغا بر دل از هر سو

Чу гуфтори лаб аз шаҳди шаҳодати сохт муҳимонаш

چو گفتار لب از شهد شهادت ساخت مهمانش

Чаҳ имкони чошнӣ зон шаҳд бе ранҷи магаси дил ро

چه امکان چاشنی زان شهد بی رنج مگس دل را

Нагашта остини савлати перони мгсронш

نگشته آستین صولت پیران مگسرانش

Зумурради кӯрии афъӣ буд ва афъӣ нафаст ро

زمرد کوری افعی بود و افعی نفست را

Зумуррад нест ҷузи перӣ ки бо Хизраст паймонаш

زمرد نیست جز پیری که با خضر است پیمانش

Чу хоҳӣ дар ирфон дар дилаш ҷо кун ки ғаввосӣ

چو خواهی در عرفان در دلش جا کن که غواصی

Ки дорад дар талаб набӯд гзир аз ғўси Аммонаш

که دارد در طلب نبود گزیر از غوص عمانش

Чу бошад пушт хам гашта чу чавгон дар рукӯъ ӯ ро

چو باشد پشت خم گشته چو چوگان در رکوع او را

Намояд на фалаки саргаштаи гӯйии пеши чавгонаш

نماید نه فلک سرگشته گویی پیش چوگانش

Чу Рахши ҳимматаш ҷавлон кунад ин тӯдаи ғбро

چو رخش همتش جولان کند این توده غبرا

Буд муштӣ ғубор ангехта дар вақти ҷавлонаш

بود مشتی غبار انگیخته در وقت جولانش

Хато гуфтам ки ҷавлон кӣ ангезади ғубори он кас

خطا گفتم که جولان کی انگیزد غبار آن کس

Ки бошад шҳпри рӯҳи алқудси ҷоруби майдонаш

که باشد شهپر روح القدس جاروب میدانش

Наёбӣ сари фақр аз ноҷавонмардӣ ки дасти дил

نیابی سر فقر از ناجوانمردی که دست دل

Буд гоҳи нисори ҳосили кунин ларзонаш

بود گاه نثار حاصل کونین لرزانش

Сари ин риштагар хоҳии зи дӯки пери золии ҷӯ

سر این رشته گر خواهی ز دوک پیر زالی جو

Ки бошад куҳнаи чархии пеши зонуи чархи гирдонаш

که باشد کهنه چرخی پیش زانو چرخ گردانش

зи ҷонони лаъни ошиқ божгўн наалӣ сет то ногуҳ

ز جانان لعن عاشق باژگون نعلی ست تا ناگه

Нагардад пардаи дидаи хаёли қурби ҷононаш

نگردد پرده دیده خیال قرب جانانش

Чу дар машҳӯди худ фонӣ шавад маҳрӯм азон давлат

چو در مشهود خود فانی شود محروم ازان دولت

Шавад дид фанои бор дигар зи асбоби ҳарамонаш

شود دید فنا بار دگر ز اسباب حرمانش

Ба исёни таъна бар одам задандӣ қудсёни зи аввал

به عصیان طعنه بر آدم زدندی قدسیان ز اول

Вале охир ҳамон омад бар эшон ваҷҳи руҷҳонаш

ولی آخر همان آمد بر ایشان وجه رجحانش

Куҷо одам шудӣ мроти комилгар ниФзўдӣ

کجا آدم شدی مرآت کامل گر نیفزودی

Ҷамоли ъзи масҷудии зи холи зли исёнаш

جمال عز مسجودی ز خال ذل عصیانش

Магӯ ҳар содаро ориф ки мушкил гавҳар ифшоанд

مگو هر ساده را عارف که مشکل گوهر افشاند

Бухори поргин ҳар чанд хуонеи абри Нитсаонаш

بخار پارگین هر چند خوانی ابر نیسانش

Мусаббиби дидаи соҳибдил чаҳ бим аз фӯти асбобаш

مسبب دیده صاحبدل چه بیم از فوت اسبابش

зи дарёи рустаи нилӯфар чаҳ бок аз қаҳти боронаш

ز دریا رسته نیلوفر چه باک از قحط بارانش

Расад сад тирагӣ аз бори тӯшаи марди ин раҳ ро

رسد صد تیرگی از بار توشه مرد این ره را

Агар худ қасри меҳру ма наад гардун дар анбонаш

اگر خود قصر مهر و مه نهد گردون در انبانش

Ҳарис аз баҳри як лаби нони ниҳодаи кӯҳи ғам бар дил

حریص از بهر یک لب نان نهاده کوه غم بر دل

Чаҳ ҳосил гуфту гӯй аз қонеъони кӯҳи Лубнонаш

چه حاصل گفت و گوی از قانعان کوه لبنانش

Махӯр хӯни баҳри туъма аз калоғӣ кам Неи кӯ ро

مخور خون بهر طعمه از کلاغی کم نیی کو را

Таваккул чун дуруст омад баромад аз замини Нонаш

توکل چون درست آمد برآمد از زمین نانش

зи манон баҳра кӣ ёбад гадои табъӣ ки дар манон

ز منان بهره کی یابد گدا طبعی که در منان

Агар неи ном нон бошад наёяд ёди манонаш

اگر نی نام نان باشد نیاید یاد منانش

Чаҳ пайчии ганҷи нома то наҳй дар ҷайб азон тарсам

چه پیچی گنج نامه تا نهی در جیب ازان ترسم

Ки ёбии Марии андари ҷайби худ бар хеши печонаш

که یابی ماری اندر جیب خود بر خویش پیچانش

зи чоҳи табъи боло чун равад зари дӯст каз ҳар сӯ

ز چاه طبع بالا چون رود زر دوست کز هر سو

Сӯии пастии кашони муҳкам миён бигрифта ҳамеонаш

سوی پستی کشان محکم میان بگرفته همیانش

зи ҳирси ганҷ , ганҷ ҳирс шуд днёпрст инак

ز حرص گنج، گنج حرص شد دنیاپرست اینک

Ба гирди ганҷ ҳалқа карда ҳамёни ҳамчуи събонш

به گرد گنج حلقه کرده همیان همچو ثعبانش

Чаҳ зари хоҳӣ ба дарюзаи гиреҳи баст аз дар он кас

چه زر خواهی به دریوزه گره بست از در آن کس

Ки то зар нест накушояд гиреҳи зи абрӯии дарбонаш

که تا زر نیست نگشاید گره ز ابروی دربانش

Ба зери хонаи тинати туро ганҷии сети пинҳонӣ

به زیر خانه طینت تو را گنجی ست پنهانی

Ки пар карда зи кони канти кнзои фазли яздонаш

که پر کرده ز کان کنت کنزا فضل یزدانش

Мазан аз мштҳоҳои дили онро муштҳои гул

مزن از مشتهاهای دل آن را مشت های گل

Ки ноед ҳосили ганҷат ба кафи нокардаи вайронаш

که ناید حاصل گنجت به کف ناکرده ویرانش

Нишоед рух ба пеш ҳар ъўон дастор хон кардан

نشاید رخ به پیش هر عوان دستار خوان کردن

зи мурғу мива бар хон гарчи ҳаст анвоъу алвонаш

ز مرغ و میوه بر خوان گرچه هست انواع و الوانش

Хӯрд об аз нами чашми ятемони миваи боғаш

خورد آب از نم چشم یتیمان میوه باغش

Чакад хӯни дили беваи занон аз мурғи барӣонаш

چکد خون دل بیوه زنان از مرغ بریانش

Чунон бастаи сети ғифлати роҳи ибрат бар дили хоҷа

چنان بسته ست غفلت راه عبرت بر دل خواجه

Ки ҳаргизи дил ба марг худ нарафт аз марги ақронш

که هرگز دل به مرگ خود نرفت از مرگ اقرانش

Ба халъатҳои молу ҷоҳи айби хештани пӯшад

به خلعت های مال و جاه عیب خویشتن پوشد

Зиҳии расвои он соъат ки созад марги урёнаш

زهی رسوایی آن ساعت که سازد مرگ عریانش

Ба ткФинш мазан кофур бар каттон ки нрҳонд

به تکفینش مزن کافور بر کتان که نرهاند

зи гармои қиёмати ҳаргизи он кофури каттонаш

ز گرمای قیامت هرگز آن کافور کتانش

Ба симини соид шоҳид мабар дасти ҳаваси чандин

به سیمین ساعد شاهد مبر دست هوس چندین

Ки тарсами печади охири панҷаи ақли ту дастонаш

که ترسم پیچد آخر پنجه عقل تو دستانش

Назар магушо ба чашм ӯ мабодои мӯии афзӯнӣ

نظر مگشا به چشم او مبادا موی افزونی

Дамади чашми дилатро аз хаёли мӯии мижгонаш

دمد چشم دلت را از خیال موی مژگانش

Баӣ кам ҷӯи зи себи ғабғаб ӯ кохри андари дил

بهی کم جو ز سیب غبغب او کآخر اندر دل

Ҳазорон қатраи хӯни бинии гиреҳ аз нори пастонаш

هزاران قطره خون بینی گره از نار پستانش

Ҳалок кӯр бошад чаҳ чу чашми оқибати байнат

هلاک کور باشد چه چو چشم عاقبت بینت

зи шаҳват кӯр гашта бар ҳазар бош аз занхдонаш

ز شهوت کور گشته بر حذر باش از زنخدانش

Дилам гар гуяд аз меҳрати сапандонеи сет бар оташ

دلم گر گوید از مهرت سپندانی ست بر آتش

Машав ғарра ки санадон дарҷ бошад дар сапандонаш

مشو غره که سندان درج باشد در سپندانش

Ҷамоли дил талаб кун неи ҷамоли гул кигар чун хур

جمال دل طلب کن نی جمال گل که گر چون خور

Ҷамол дил шавад тобон шаванд офоқи ҳайронаш

جمال دل شود تابان شوند آفاق حیرانش

Намоишҳост дилро ҷовдони з ойӣна ҳастӣ

نمایش هاست دل را جاودان ز آیینه هستی

Вази он андаки намӯдории биҳишту ҳуру ғлмонш

وز آن اندک نموداری بهشت و حور و غلمانش

Биҳишт ар боядат аз нафаси рӯ дар олам дил кун

بهشت ار بایدت از نفس رو در عالم دل کن

Ки дӯзах нафас туаст ва хуйҳои зишти ниронш

که دوزخ نفس توست و خویهای زشت نیرانش

Чаро аз хештан берун равад орифи тамошо ро

چرا از خویشتن بیرون رود عارف تماشا را

Шукуфта дар дарун аз ғунчаи дили сад гулистонаш

شکفته در درون از غنچه دل صد گلستانش

зи нузҳатгоҳи маънӣ ҳар ки орад рӯй дар сӯрат

ز نزهتگاه معنی هر که آرد روی در صورت

Буд оби равони занҷиру саҳн боғ занадонаш

بود آب روان زنجیر و صحن باغ زندانش

Дарахти илм кам на аз ҷаҳолати номи он бе дайн

درخت علم کم نه از جهالت نام آن بی دین

Ки теғ ва найза бошад дар ғилофи авроқу ағсонш

که تیغ و نیزه باشد در غلاف اوراق و اغصانش

Ба диндории бисоти афканда ҳар ҷои дайни барандозӣ

به دینداری بساط افکنده هر جا دین براندازی

Ки аз дайну диёнати баҳра кам дода сети дайонаш

که از دین و دیانت بهره کم داده ست دیانش

Чаҳ донад рахнаи ислом бастани номусулмонӣ

چه داند رخنه اسلام بستن نامسلمانی

Ки уфтад рахна дар ислом агар хуонеи мусулмонаш

که افتد رخنه در اسلام اگر خوانی مسلمانش

Дар хилвати сарои дарвеш бар султон азон бандад

در خلوت سرا درویش بر سلطان ازان بندد

Ки мурғи инс май пурди зҳоиу ҳўии султонаш

که مرغ انس می پرد ز های و هوی سلطانش

Агар по бар ҳавои худ наад раҳрав азон хуштар

اگر پا بر هوای خود نهد رهرو ازان خوشتر

Ки бошад дар ҳавои зери қадами тахти салимонаш

که باشد در هوا زیر قدم تخت سلیمانش

Асир нафас бошад бандаи дарвешро банда

اسیر نفس باشد بنده درویش را بنده

Агар худ бандаи фармон буд Эрону тӯронаш

اگر خود بنده فرمان بود ایران و تورانش

Шаҳи оташдону оташгири ин муштии ъўони хас

شه آتشدان و آتشگیر این مشتی عوان خس

Ки баҳри хон ва монҳо сӯхтан бошанд аъвонаш

که بهر خان و مانها سوختن باشند اعوانش

Ҳазар кун эй ъўон аз навҳаи мазлӯму ашк ӯ

حذر کن ای عوان از نوحه مظلوم و اشک او

Ки метарсам кунад кори дуои Нӯҳу тӯфонаш

که می ترسم کند کار دعای نوح و طوفانش

Битарс аз новаки оҳӣ ки то безади бало бар ту

بترس از ناوک آهی که تا بیزد بلا بر تو

Кунад ғарболи чархи чанбариро захми пайконаш

کند غربال چرخ چنبری را زخم پیکانش

Равад нақби дуои зулми каш то зулми ҷӯи вари худ

رود نقب دعای ظلم کش تا ظلم جو ور خود

Буд хандақи муҳӣти чарху қалъаи авҷи кайвонаш

بود خندق محیط چرخ و قلعه اوج کیوانش

Шаҳ аз сангӣ ки дорад кӯҳаш ар хуоне чаҳ суд ӯ ро

شه از سنگی که دارد کوهش ار خوانی چه سود او را

Чу хоҳад дасти марги охир ниҳодан бар Флохонш

چو خواهد دست مرگ آخر نهادن بر فلاخانش

з ҳар сӯи комдии касрӣ дар айвони сохтӣ манзил

ز هر سو کامدی کسری در ایوان ساختی منزل

Биёи комрўзи касрии бинӣ аз ҳар сӯ дар айвонаш

بیا کامروز کسری بینی از هر سو در ایوانش

Чу набӯд чашми нусрат бе Ромади шоҳи сипаҳи каш ро

چو نبود چشم نصرت بی رمد شاه سپه کش را

Буд гирди сипоҳии хуштар аз кӯҳли сипоҳонаш

بود گرد سپاهی خوشتر از کحل سپاهانش

Ҷаҳон чун мзблаҳи сету зару симаши санги астнҷо

جهان چون مزبله ست و زر و سیمش سنگ استنجا

Ки аз куни харони садбор беш олӯдаи шайтонаш

که از کون خران صدبار بیش آلوده شیطانش

Мҷу бе фоқаи коми дил ки меҳнати дидаи канъон

مجو بی فاقه کام دل که محنت دیده کنعان

Ҷамолии Юсуфӣ рӯзӣ нашуд бе қаҳти канъонаш

جمالی یوسفی روزی نشد بی قحط کنعانش

Фалаки ойӣна ранг омад макун исён ки май тарсам

فلک آیینه رنگ آمد مکن عصیان که می ترسم

Намояди сӯрати исёни ту ногоҳ ғазабонаш

نماید صورت عصیان تو ناگاه غضبانش

Сиришки афшон ки аз баҳри нисори маҷлиси қурбат

سرشک افشان که از بهر نثار مجلس قربت

Ба чашми хеши бинии оқибати дарҳои ғалатонаш

به چشم خویش بینی عاقبت درهای غلطانش

Риёи пеша чу аз шавқу муҳаббати лофад ва гиряд

ریا پیشه چو از شوق و محبت لافد و گرید

Мубини ҷузи чашмасор кизбу бӯҳтони чашм гарӣонаш

مبین جز چشمه سار کذب و بهتان چشم گریانش

Буд сифлаи суфоли хушки мушкил зиндагӣ ёбад

بود سفله سفال خشک مشکل زندگی یابد

Вагарсозӣ зи илму маърифати пари оби ҳайвонаш

وگر سازی ز علم و معرفت پر آب حیوانش

Чу ҳукми кули сари ҷоўзолоснин май доне

چو حکم کل سر جاوزالاثنین می دانی

Мёўр бар ду лаби сиррӣ ки ночораст китмонаш

میاور بر دو لب سری که ناچار است کتمانش

Кас аз китмони рози худ пушаймон кам шавад лекин

کس از کتمان راز خود پشیمان کم شود لیکن

Буд бисёр каз ифшои он бинии пушаймонаш

بود بسیار کز افشای آن بینی پشیمانش

Туро то ҳаст ноҳамворе дар худ ғанимати дон

تو را تا هست ناهمواریی در خود غنیمت دان

Дуруштиҳои даври чархро кони сети савҳонаш

درشتی های دور چرخ را کان ست سوهانش

Макун дар ҳар нафаси анфоси худ зойеъ ки ҳар гавҳар

مکن در هر نفس انفاس خود ضایع که هر گوهر

Ки бошад қӣматии ҷуз бехирад нафурӯшад арзонаш

که باشد قیمتی جز بی خرد نفروشد ارزانش

Тршрў бош бо бдхў на ширини лаб ки сафрое

ترشرو باش با بدخو نه شیرین لب که صفرایی

Ба аз себи сафоҳонӣ буд норанҷи гӣлонаш

به از سیب صفاهانی بود نارنج گیلانش

Ҳануз озори мардуми хуй ту ногашта зон бугсал

هنوز آزار مردم خوی تو ناگشته زان بگسل

Чу бехи хори муҳкам гашт натавон кандан осонаш

چو بیخ خار محکم گشت نتوان کندن آسانش

Чу дорад фосиқи нодори хусри ?данеу уқбо

چو دارد فاسق نادار خسر دنیی و عقبی

Буд хусри мусанно чун кунанд исботи хусронаш

بود خسر مثنی چون کنند اثبات خسرانش

Никуӣ кун ки аз роҳи заъифонгар касе сангӣ

نکویی کن که از راه ضعیفان گر کسی سنگی

Наад иксў шавад фардои гарон зон санги мизонаш

نهد یکسو شود فردا گران زان سنگ میزانش

Барои халқ бошад тоъати обид на баҳри ҳақ

برای خلق باشد طاعت عابد نه بهر حق

Чу бинӣ дар буруни чолоки вондри хонаи Касалонаш

چو بینی در برون چالاک واندر خانه کسلانش

Чаҳ боки онро ки аз оби вузӯ дар по шикоф уфтад

چه باک آن را که از آب وضو در پا شکاف افتد

Ки бошад ҷӯйборӣ ҳар шикоф аз баҳри ғуфронаш

که باشد جویباری هر شکاف از بحر غفرانش

Дили донои миёни сахти рӯйон ҷаҳон омад

دل دانا میان سخت رویان جهان آمد

Чу он шиша ки бошад ҷои миёни путку санадонаш

چو آن شیشه که باشد جا میان پتک و سندانش

Камон шуд пушти ту эй перу ҳаргизи пай наме уфтӣ

کمان شد پشت تو ای پیر و هرگز پی نمی افتی

Ки хоҳанд аз адими хоки рӯзии сохт қурбонаш

که خواهند از ادیم خاک روزی ساخت قربانش

Кӣ эмин монад аз дузди аҷали нақди равони он ро

کی ایمن ماند از دزد اجل نقد روان آن را

Ки бошад рахнаҳо дар шаҳри банди тани зи дандонаш

که باشد رخنه ها در شهر بند تن ز دندانش

Ба ҳақ кӣ роҳ ёбад худпарасти аинсон ки роҳи дил

به حق کی راه یابد خودپرست اینسان که راه دل

Занад акнӯн зану фарзанду фардои ҳуру валадонаш

زند اکنون زن و فرزند و فردا حور و ولدانش

Шикампарвар буд неи боркаши коҳили ниҳоди оре

شکم پرور بود نی بارکش کاهل نهاد آری

Кам уфтад хар ки ноед тубрае хуштар зи полонаш

کم افتد خر که ناید توبره ای خوشتر ز پالانش

Ҳасуд ар чарб ва ширин гуфт чашми хурда байн бигушо

حسود ار چرب و شیرین گفت چشم خرده بین بگشا

Ки бошад хурдаи алмос дар лўзинаҳи пинҳонаш

که باشد خرده الماس در لوزینه پنهانش

Чу қуръони ҳифз қорӣ накунад аз ҳар нописандида

چو قرآن حفظ قاری نکند از هر ناپسندیده

Писандида кӣ уфтад пеши яздони ҳифзи қуръонаш

پسندیده کی افتد پیش یزدان حفظ قرآنش

Хаёли зиракӣ бо худ мабар пеши хдодонон

خیال زیرکی با خود مبر پیش خدادانان

Набандад бори зераи он ки бошад азми карамонаш

نبندد بار زیره آن که باشد عزم کرمانش

Чу ҳукми ақл нофиз нест не озодагӣ бошад

چو حکم عقل نافذ نیست نی آزادگی باشد

Ки дорӣ чун ғуломони ғули гардани тавқи фурмонаш

که داری چون غلامان غل گردن طوق فرمانش

Сар ақласту пои шаръи вар дар маърази даъвӣ

سر عقل است و پای شرع ور در معرض دعوی

Кашад сари ақли азин даъвӣ ба саркаши хати бутлонаш

کشد سر عقل ازین دعوی به سرکش خط بطلانش

Дукони шаръро омад дӯкондори Аҳмади мурсал

دکان شرع را آمد دکاندار احمد مرسل

Ки бошад ақл то созад дукони болои дӯконаш

که باشد عقل تا سازد دکان بالای دکانش

Азу шуд ақли кули донои зиҳии уммии нохоно

ازو شد عقل کل دانا زهی امی ناخوانا

Ки хонанд абҷади иброҳӣму одам дар дабистонаш

که خوانند ابجد ابراهیم و آدم در دبستانش

Қалами нпсўдаҳи ангушташ вале бар лавҳи хатмят

قلم نپسوده انگشتش ولی بر لوح ختمیت

Хаттӣ бошад муҳаққиқи баҳри насхи ҷумлаи адёнаш

خطی باشد محقق بهر نسخ جمله ادیانش

Ба Ясриб кун талаби сарчашмаи ҳикмат ки шуд ғарқа

به یثرب کن طلب سرچشمه حکمت که شد غرقه

зи мавҷи ғайрати афлотӯни юнонӣу йононаш

ز موج غیرت افلاطون یونانی و یونانش

Чу бўолқосм буд ҳодӣ ки бошад буъалии ёрӣ

چو بوالقاسم بود هادی که باشد بوعلی یاری

Ки аз баҳри халоси хеши пўиии роҳи туғёнаш

که از بهر خلاص خویش پویی راه طغیانش

Машав қайди наҷот ӯ ки мдхўласт қонӯнаш

مشو قید نجات او که مدخول است قانونش

Макаши ранҷи шифоӣ ӯ ки маълуласт барраонаш

مکش رنج شفای او که معلول است برهانش

Гузар бар бӯстони шаръ ва дайн кун то ба ҳар гомӣ

گذر بر بوستان شرع و دین کن تا به هر گامی

Гулӣ чун шофиӣ ё лолае бинӣ чу нӯъмонаш

گلی چون شافعی یا لاله ای بینی چو نعمانش

Қадам дар хорзори дониши худ рустагон кам на

قدم در خارزار دانش خود رستگان کم نه

Ки бошад срздаҳ дар ҳар қадами сад хори хизлонаш

که باشد سرزده در هر قدم صد خار خذلانش

Чаҳ гавҳари бахши дарёии сети табъи даври ғӯри ман

چه گوهر بخش دریایی ست طبع دور غور من

Ки лафзу маънӣ покасту рангин дару мараҷонаш

که لفظ و معنی پاک است و رنگین در و مرجانش

Буд аз хон ҳикмати номаи шеъри ман он луқма

بود از خوان حکمت نامه شعر من آن لقمه

Ки печидаи сети баҳри қӯти ҷонҳо дасти луқмонаш

که پیچیده‌ست بهر قوت جان‌ها دست لقمانش

Чу дебоеи сет аз нақши такаллуфи содаи назми ман

چو دیبایی ست از نقش تکلف ساده نظم من

Чаҳ ғам каз содагӣ хонд фалон бенақшу баҳамонаш

چه غم کز سادگی خواند فلان بی نقش و بهمانش

Хуш ояд дар сухани санъати зи шоир лек чандон не

خوش آید در سخن صنعت ز شاعر لیک چندان نی

Ки орад дар камоли маънии мақсӯди нақсонаш

که آرد در کمال معنی مقصود نقصانش

Хаёл хос бошад хол рӯй шоҳиди маънӣ

خیال خاص باشد خال روی شاهد معنی

Чу хол андак фитад бар рух диҳад ҳасани фаровонаш

چو خال اندک فتد بر رخ دهد حسن فراوانش

Вагар гирад з бисёре ҳамаи рухсори шоҳид ро

وگر گیرد ز بسیاری همه رخسار شاهد را

Миёни содаи рухсорони сияҳ рӯе расад зонаш

میان ساده رخساران سیه رویی رسد زانش

Сухани он буд каз аввали ниҳоди устоди хоқонӣ

سخن آن بود کز اول نهاد استاد خاقانی

Ба меҳмонхонаи гетии паии донишварони хониш

به مهمانخانه گیتی پی دانشوران خوانش

Чу дар сайр маъонӣ ёфт хусрави сӯй он хон раҳ

چو در سیر معانی یافت خسرو سوی آن خوان ره

Малоҳатҳои ваии афканди шурӣ дар намакдонаш

ملاحتهای وی افکند شوری در نمکدانش

Гар имрӯзи оради ин ходими зи баҳри шеъртар ое

گر امروز آرد این خادم ز بحر شعر تر آیی

Паии дасту даҳон шустан аз онҳо чист товонаш

پی دست و دهان شستن از آنها چیست تاوانش

Ба хоқонӣ азон баҳр ар расад ршҳии барангезад

به خاقانی ازان بحر ار رسد رشحی برانگیزد

Чу сӯсантар забони таҳсини кунон аз хоки ширвонаш

چو سوسن تر زبان تحسین کنان از خاک شروانش

Вагар хусрави саққоа аллоҳ намеёбад азон ршҳаҳ

وگر خسرو سقاه الله نمی یابد ازان رشحه

Шавад сероби файзи айни ирфони ҷони аташонаш

شود سیراب فیض عین عرفان جان عطشانش

Ба шукри ман чу тӯтии рӯҳ ӯ шикаршикан гардад

به شکر من چو طوطی روح او شکرشکن گردد

Чу бифиристам ба ҳинди ин танги шукр аз хуросонаш

چو بفرستم به هند این تنگ شکر از خراسانش

Агарчӣ номи мрот алсФо шуд гуфта ӯ ро

اگرچه نام مرآت الصفا شد گفته او را

Чу буд анвори хуршеди сафо аз чеҳраи тобонаш

چو بود انوار خورشید صفا از چهره تابانش

Ҷлоء алрўҳ кардам номи ин чун ҳеҷ мротӣ

جلاء الروح کردم نام این چون هیچ مرآتی

Надорад аз ҷилои чора чу созад тираи давронаш

ندارد از جلا چاره چو سازد تیره دورانش

Фузулӣ мекунам кӣ жожи тайони қадар он дорад

فضولی می کنم کی ژاژ طیان قدر آن دارد

Ки орад дар муқобили нуктаи дон бо саҳари сҳбонш

که آرد در مقابل نکته دان با سحر سحبانش

Чаро аз шеъри лофади кас хусусан қолабии шеърӣ

چرا از شعر لافد کس خصوصا قالبی شعری

Ки дар қолаб набошад аз дами рӯҳи алқудси ҷонаш

که در قالب نباشد از دم روح القدس جانش

Худоёи рез бар ҷомии зи абри фазли боронӣ

خدایا ریز بر جامی ز ابر فضل بارانی

Ки аз ҳарчи он на баҳр туаст шавед поки девонаш

که از هرچ آن نه بهر توست شوید پاک دیوانش