Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم الله الرحمن الرحیم

Роҳнмоиндаҳи умеду бим

راهنمایندهٔ امید و بیم

Пирхрдмндӣ аз арбоби ҳуш

پیرخردمندی از ارباب هوش

Пер магӯ омада баҳрӣ Биҷӯш

پیر مگو آمده بحری بجوش

Ҷони ҷаҳонии дам ӯ чун саҳар

جان جهانی دم او چون سحر

Сидқу сафои туам ӯ чун саҳар

صدق و صفا توام او چون سحر

Бар тани он орифи содиқ чу субҳ

بر تن آن عارف صادق چو صبح

Перҳани сидқи мувофиқ чу субҳ

پیرهن صدق موافق چو صبح

Тофтаи фонӯси сифат бар таниш

تافته فانوس صفت بر تنش

Нури зи паҳлавии дили равшанаш

نور ز پهلوی دل روشنش

Буд ҳам нақди камолу ҳунар

بود هم نقد کمال و هنر

Дар гиреҳи хотир ӯ чун гуҳар

در گره خاطر او چون گهر

Гашта зи перӣ чу камони қади пер

گشته ز پیری چو کمان قد پیر

Лек илми ростӣ аз вай чу тир

لیک علم راستی از وی چو تیر

Гуфт ки шуд қофилае аз араб

گفت که شد قافله ای از عرب

Озими савдои саводи ҳалаб

عازم سودای سواد حلب

Мардуми он қофилаи бурноу пер

مردم آن قافله برنا و پیر

Оинаи ҳам зи сафои замир

آینهٔ هم ز صفای ضمیر

Соз намӯда ҳамаи барги сафар

ساز نموده همه برگ سفر

Ғунчаи сифат дар гиреҳи ҷумлаи зар

غنچه صفت در گره جمله زر

Ҷамъ шуда аз паии касби маош

جمع شده از پی کسب معاش

Қофилае мардумаш аз ҳар қумош

قافله ای مردمش از هر قماش

Бар сифати чархи зи меҳри саҳар

بر صفت چرخ ز مهر سحر

Бастаи ҳамаи бадараи зар бар камар

بسته همه بدرهٔ زر بر کمر

Ҷумлаи фараҳи бахши ҳаму длнўоз

جمله فرح بخش هم و دلنواز

Чун гулу булбули ҳама бо баргу соз

چون گل و بلبل همه با برگ و ساز

Меҳр чу дар парда азлом шуд

مهر چو در پردهٔ اظلام شد

Муҳраи мори сияҳ шом шуд

مهرهٔ مار سیه شام شد

Меҳр ки хонанд маин кавкабаш

مهر که خوانند مهین کوکبش

Туъмаи худ сохт чу зоғи шабаш

طعمهٔ خود ساخت چو زاغ شبش

Қофила шуд дар паии сомони кор

قافله شد در پی سامان کار

Ҷумла ниҳоданд ба ҷмозаҳи бор

جمله نهادند به جمازه بار

Паҳн дар он бодияи он корвон

پهن در آن بادیه آن کاروان

Ҳамчуи кавокиб шуда бар осмон

همچو کواکب شده بر آسمان

Чун ду се фарҳанг ба нури сҳо

چون دو سه فرهنگ به نور سها

Роҳ буриданд ба миқрози по

راه بریدند به مقراض پا

Шуд зи уфуқи абри сиёҳии баланд

شد ز افق ابر سیاهی بلند

Бар қадам қофила биниҳод банд

بر قدم قافله بنهاد بند

Тираи шабӣ чун хати рухсори ёр

تیره شبی چون خط رخسار یار

Шаб на ки доғи ҷигари рӯзгор

شب نه که داغ جگر روزگار

Дӯди шаби тира дамодам фузуд

دود شب تیره دمادم فزود

На асар аз ма на зи сайёра буд

نه اثر از مه نه ز سیاره بود

Буд зи дӯди шаби зулмати нишон

بود ز دود شب ظلمت نشان

Чашми фурӯ бастани сайёрагон

چشم فرو بستن سیارگان

Гашт чу торикии он шаби зиёд

گشت چو تاریکی آن شب زیاد

Ҳамчуи ҷараси ларза ба дилҳо фитод

همچو جرس لرزه به دلها فتاد

Моҳ шуд аз дӯди дили корвон

ماه شد از دود دل کاروان

Тиратар аз холи рухи зангён

تیره تر از خال رخ زنگیان

Чид чу народ қазои як ба як

چید چو نراد قضا یک به یک

Муҳраи кавкаби зи бисоти фалак

مهرهٔ کوکب ز بساط فلک

Мардуми он қофила дил бохтанд

مردم آن قافله دل باختند

Нолаи кунон ҳар тарафӣ тохтанд

ناله کنان هر طرفی تاختند

Дар талаби роҳ чу девонагон

در طلب راه چو دیوانگان

Гашти саросемаи давони корвон

گشت سراسیمه دوان کاروان

Аз кафашон шуд чу Аннани шуъӯр

از کفشان شد چو عنان شعور

Гашти намӯдори чароғии зи давр

گشت نمودار چراغی ز دور

Меҳнату ғам чунки з ҳад бугзарад

محنت و غم چونکه ز حد بگذرد

Қоидааст ин ки фараҳ рӯ диҳад

قاعده است این که فرح رو دهد

Гашти зи файзи нафаси сӯхта

گشت ز فیض نفس سوخته

Шамъи муроди ҳамаи афрӯхта

شمع مراد همه افروخته

Ҷумлаи трбнок дар он тираи роғ

جمله طربناک در آن تیره راغ

Рӯй ниҳоданд ба сӯии чароғ

روی نهادند به سوی چراغ

Чун ду се фарсанги нури дидаи гашт

چون دو سه فرسنگ نور دیده گشت

Равза бинмуд дар он паҳни дашт

روضهٔ بنمود در آن پهن دشت

Гунбадии оростатар аз сипеҳр

گنبدی آراسته تر از سپهر

Кавкаба дар вай чу дарахшндаи меҳр

کوکبه در وی چو درخشنده مهر

Сохт чу он гунбади даргоҳ ро

ساخت چو آن گنبد درگاه را

Дасти қазои нури саҳаргоҳ ро

دست قضا نور سحرگاه را

Аз паии гачи кории он бе қарин

از پی گچ کاری آن بی قرین

Бехат ба прўизни чархи барин

بیخت به پرویزن چرخ برین

Гашта зи рангинии девор ва дар

گشته ز رنگینی دیوار و در

Тозаи арӯсӣ ба назари ҷилва гар

تازه عروسی به نظر جلوه گر

Равзанааш ҳалқаи чашм нигор

روزنه اش حلقهٔ چشم نگار

Санги баннояши дили сангини ёр

سنگ بنایش دل سنگین یار

Буд сутуни соиди симини ҳур

بود ستون ساعد سیمین حور

Поя ӯ соқи булӯрӣни ҳур

پایهٔ او ساق بلورین حور

Бар рухи рухшандаи з рӯй ҳиҷоб

بر رخ رخشنده ز روی حجاب

Дошт зи торикии он шаби ниқоб

داشت ز تاریکی آن شب نقاب

Рӯзу шубон бар рухи хайли ваҳшам

روز و شبان بر رخ خیل وحشم

Боз дараш чун кафи аҳли карам

باز درش چون کف اهل کرم

Шуд чу расиданд ба он сарзамин

شد چو رسیدند به آن سرزمین

Зикри ҳамаи шукри ҷаҳони офарин

ذکر همه شکر جهان آفرین

Ҷуст аз он қофилаи мардии зҷо

جست از آن قافله مردی زجا

Ҷусти нишони соҳиби он равза ро

جست نشان صاحب آن روضه را

Буд якумӣ пер дар он хуши макон

بود یکمی پیر در آن خوش مکان

Рӯ ба сӯии мардуми он корвон

رو به سوی مردم آن کاروان

Гуфт ки гардӣда дарин сарзамин

گفت که گردیده درین سرزمین

Ганҷи карами ҳотами тоӣии дафин

گنج کرم حاتم طائی دفین

Гашта паии хуррамии он макон

گشته پی خرمی آن مکان

Ҳар тарафии ҷадвали обии равон

هر طرفی جدول آبی روان

Хаймаи он қофилаи тбхоли вор

خیمهٔ آن قافله تبخال وار

Соя фикан шуд ба лаби ҷӯйбор

سایه فکن شد به لب جویبار

Буд ба он ҷамъи рафиқи сафар

بود به آن جمع رفیق سفر

Аблаҳӣ аз ҳарза дар эй бар

ابلهی از هرزه در ایان بر

Зад ба сӯии турбати ҳотами қадам

زد به سوی تربت حاتم قدم

Гуфт ки эй шуҳра ба ҷӯаду карам

گفت که ای شهره به جود و کرم

Шаби ҳамаи шаби гуруснагӣ хӯрда ем

شب همه شب گرسنگی خورده ایم

Рӯ ба сӯй марқадат оварда ем

رو به سوی مرقدت آورده ایم

Номи ту аз ҷӯади илм дар ҷаҳон

نام تو از جود علم در جهان

Мо ҳзрӣ кун басӯии мо равон

ما حضری کن بسوی ما روان

Дошт ҳамин замзама бар лаб ҳануз

داشت همین زمزمه بر لب هنوز

Монда ба лаби нимаи матлаб ҳануз

مانده به لب نیمهٔ مطلب هنوز

Аз тарафии мард штрбон расед

از طرفی مرد شتربان رسید

Нолаи кунони ҷома тоқат дарид

ناله کنان جامهٔ طاقت درید

Гуфт ки оҳи он шутури бодпо

گفت که آه آن شتر بادپا

Муҳраи дили бохт ба назд қазо

مهرهٔ دل باخت به نزد قضا

Ин сухан омад чу арабро ба гӯш

این سخن آمد چو عرب را به گوش

Навҳа кунон зад ба сар ва шуд зи ҳуш

نوحه کنان زد به سر و شد ز هوش

Гуфт сабк кун таниш аз бори сар

گفت سبک کن تنش از بار سر

То ки шавад қофиларо мо ҳзр

تا که شود قافله را ما حضر

Бо дили ғамгину лаби пари гила

با دل غمگین و لب پر گله

Баради таомӣ бар он қофила

برد طعامی بر آن قافله

Қофиларо дод фаровони нъм

قافله را داد فراوان نعم

Худ бар он моидаҳ мехӯрд ғам

خود بر آن مایده می خورد غم

То ба саҳаргоҳи азин ғам нахуфт

تا به سحرگاه ازین غم نخفت

Рӯ ба сӯии турбат ҳотам бигуфт

رو به سوی تربت حاتم بگفت

эй зи ту номӯси саховат ба бод

ای ز تو ناموس سخاوت به باد

Чун ту карами пеша ба дунё мабод

چون تو کرم پیشه به دنیا مباد

Номи ту дар ҳар баладу сури хуш

نام تو در هر بلد و سور خوش

Ҳамчуи садои дуҳул аз даври хуш

همچو صدای دهل از دور خوش

Табъи ту бо хаст нафаст ?данӣ

طبع تو با خست نفست دنی

Ҷӯади зи мол чу манӣ ме кунӣ

جود ز مال چو منی می کنی

Рӯҳи ту чун хотири ман шоди бод

روح تو چون خاطر من شاد باد

Шод шудам хонаи ?ути ободи бод

شاد شدم خانه ات آباد باد

Ронад зи баси таънаи араб бар забон

راند ز بس طعنه عرب بر زبان

Пайкари ҳотам ба лаҳад шуд тпон

پیکر حاتم به لحد شد طپان

Буд зи ғайрат ба лаҳад бе қарор

بود ز غیرت به لحد بی قرار

Чун дили ошиқи шаби ҳиҷрони ёр

چون دل عاشق شب هجران یار

Субҳ чу барзади зи уфуқи меҳри сар

صبح چو برزد ز افق مهر سر

Гашти фалаки шишаи заррини камар

گشت فلک شیشهٔ زرین کمر

Шамъи фурӯзандаи ин на лаган

شمع فروزندهٔ این نه لگن

Шуд чу зёи бахши замину змн

شد چو ضیا بخش زمین و زمن

Мондаи шутури бохтаи ҳайрони хеш

مانده شتر باخته حیران خویش

Сари зғми фикри биФкндаҳи пеш

سر زغم فکر بیفکنده پیش

Гашта дилаши бахтии бори малол

گشته دلش بختی بار ملال

Сина чу дунё шудаи дори малол

سینه چو دنیا شده دار ملال

Барии бечора дар андеша буд

بری بیچاره در اندیشه بود

Каз тарафи дашт ғуборӣ намӯд

کز طرف دشت غباری نمود

Ногуҳ аз он гирди маии меҳри чеҳр

ناگه از آن گرد مهی مهر چهر

Гашти намӯдор чу аз абри меҳр

گشت نمودار چو از ابر مهر

Бар шутурии тозаи ҷавонии савор

بر شتری تازه جوانی سوار

Гарми равиши гашти сӯии он мазор

گرم روش گشت سوی آن مزار

Беш зи ҳади атъимаи бори ҷамал

بیش ز حد اطعمه بار جمل

Ҳамраҳ ӯ нофаи дигари ктл

همره او نافهٔ دیگر کتل

Ноқа магӯ Лайлоӣ бар араб

ناقه مگو لیلای بر عرب

Карда зи рашки равишаши меҳри таб

کرده ز رشک روشش مهر تب

Кебеки равиши ҷилваи мастона аш

کبک روش جلوهٔ مستانه اش

Зулфи парии мӯии сари шона аш

زلف پری موی سر شانه اش

Кокулаши ошуфтаи зи мавҷи насим

کاکلش آشفته ز موج نسیم

Ҷайби ҳаво зу шудаи анбари шамем

جیب هوا زو شده عنبر شمیم

Занг ба дасти шутури роҳвор

زنگ به دست شتر راهوار

Шохи гулӣ ғунча оварда бор

شاخ گلی غنچهٔ آورده بار

Ғарраи пешонии шонаши сҳо

غرهٔ پیشانی شانش سها

Қоимаи чархи барин дасту по

قائمه چرخ برین دست و پا

Дошт чу шуд масти шароби ҳаддӣ

داشت چو شد مست شراب حدی

Баҳри сифати каф ба лаб аз бе худӣ

بحر صفت کف به لب از بی خودی

Рафтаи садои ҷарасаш бар сипеҳр

رفته صدای جرسش بر سپهر

Кар шуда аз ғайрат ӯ занги меҳр

کر شده از غیرت او زنگ مهر

Солики огоҳи дилии раҳбараш

سالک آگاه دلی رهبرش

Ҷбаҳи суфи шутурӣ дар буриш

جبهٔ صوف شتری در برش

Буд тан ӯ танаи кӯҳсор

بود تن او تنهٔ کوهسار

Гардан ӯ гарданаи кӯҳсор

گردن او گردنهٔ کوهسار

Тозаи ҷавони ноқа ҳаме ронад зуд

تازه جوان ناقه همی راند زود

То ки з ҷмозаҳ бияёд фурӯд

تا که ز جمازه بیاید فرود

Рафт сӯии турбати ҳотами нахуст

رفت سوی تربت حاتم نخست

Ҳиммат аз он равзаи пурфайзи ҷуст

همت از آن روضهٔ پرفیض جست

Пас ба сӯии мардуми он корвон

پس به سوی مردم آن کاروان

Рафт чу дар қолаб бе ҷони равон

رفت چو در قالب بی جان روان

Пеши ҳамаи баъди дуоу салом

پیش همه بعد دعا و سلام

Барад ба ойини бузургони таом

برد به آئین بزرگان طعام

Буд бар суфраи фаровони нъм

بود بر سفره فراوان نعم

Дар хури дасту дили аҳли карам

در خور دست و دل اهل کرم

Суфра чу барчед з рӯй адаб

سفره چو برچید ز روی ادب

Кард ҷавони узри з ҳар як талаб

کرد جوان عذر ز هر یک طلب

Гуфт нами баҳри кафи ҳотамам

گفت نم بحر کف حاتمم

Дар ятеми садафи ҳотамам

در یتیم صدف حاتمم

Дӯши зи ғифлат чу шудам гарми хоб

دوش ز غفلت چو شدم گرم خواب

Рӯй ба ман кард ба сад изтироб

روی به من کرد به صد اضطراب

Гуфт ки қавмии зи қазои ним шаб

گفت که قومی ز قضا نیم شب

Омадаи меҳмони сӯии ман бе талаб

آمده مهمان سوی من بی طلب

Қофила Эй омад аз роҳи давр

قافله ای آمد از راه دور

Буд чу меҳмонии эшон зарур

بود چو مهمانی ایشان ضرور

Зуди яке ноқа барои таом

زود یکی ناقه برای طعام

Ҳиммат ман кард азон қавми вом

همت من کرد ازان قوم وام

Бскаҳ бадал дорам азин воми ғам

بسکه بدل دارم ازین وام غم

Хез ки дар хок на , дар оташам

خیز که در خاک نه، در آتشم

Суфраи ороста аз ҳар таом

سفرهٔ آراسته از هر طعام

Моида дар ваии никуии тамом

مائده در وی نکویی تمام

Ҳамраҳи як ноқаи зи ранги заранг

همره یک ناقه ز رنگ زرنگ

Ҷониби он тайифа бар бе диранг

جانب آن طایفه بر بی درنگ

Коми дил ғам зада ман барор

کام دل غم زدهٔ من برآر

Ноқа ба он соҳиб уштур сипор

ناقه به آن صاحب اشتر سپار

Гӯшзадашон чу шуд ин достон

گوشزدشان چو شد این داستان

Мардуми он қофилаи перу ҷавон

مردم آن قافله پیر و جوان

Мадҳи сарои карам ӯ шуданд

مدح سرای کرم او شدند

Бандаи ҳасан ӣам ӯ шуданд

بندهٔ حسن یم او شدند