Бидон ва огоҳ бош эй писар ки расми ҳакямон рӯм онаст ки аз гармоба берун оянд то замонӣ дар маслахи гармобаи нхспнди беруни нёинд ва ҳеҷ қавми дигарро ин расм нест , аммо ҳукамои хобро мӯат алосғр хонанд , аз баҳри онк чаҳ хуфта ва чаҳ мурдаи ҳеҷ дуро аз олам огоҳӣ нест , ки ин мурда Эйаст бо нафас ва он мурда Эйаст бенафас ва бисёр хуфтани одат носутӯдааст , танро коҳил кунаду табъро шӯрида кунаду сӯрат рӯйро аз ҳол ба бе ҳолеи барад , ки панҷ чизаст ки чун ба мардум расад дар ҳоли сӯрат рӯйро мутағаййир кунад : яке нишоти ногаҳон ва яке ғами мФоҷо ва яке хашм ва яке хоб ва яке мастӣу шашуми перии сет . Ки чун мардум пер шавад аз сӯрати хеши бигардад ва он навъ дигараст , аммо мардум то хуфта бошад на дар ҳукми зиндагон буд ва на дар ҳукми мурдагон , чунон ки бар мурда қалам нест бар хуфта низ қалам нест , чунонк гуфтам , байт :

بدان و آگاه باش ای پسر که رسم حکیمان روم آنست که از گرمابه بیرون آیند تا زمانی در مسلخ گرمابه نخسپند بیرون نیایند و هیچ قوم دیگر را این رسم نیست، اما حکما خواب را موت الاصغر خوانند، از بهر آنک چه خفته و چه مرده هیچ دو را از عالم آگاهی نیست، که این مرده‌ای است با نفَس و آن مرده‌ای است بی‌ نفس و بسیار خفتن عادت ناستوده است، تن را کاهل کند و طبع را شوریده کند و صورت روی را از حال به بی‌حالی برد، که پنج چیز است که چون به مردم رسد در حال صورت روی را متغیر کند: یکی نشاط ناگهان و یکی غم مفاجا و یکی خشم و یکی خواب و یکی مستی و ششم پیری‌ست. که چون مردم پیر شود از صورت خویش بگردد و آن نوع دیگرست، اما مردم تا خفته باشد نه در حکم زندگان بود و نه در حکم مردگان‌، چنان که بر مرده قلم نیست بر خفته نیز قلم نیست، چنانک گفتم،بیت:

Ҳамчунон ки хуфтан бисёр зиён кораст нохуфтан ҳам зиён дорад , ки агар одамии ҳафтод ва ду соъат , яъне се шборўз , ба қасди бигузораду нхсбд ё ба ситам бедор доранд он касро бим марг бошад .

همچنان که خفتن بسیار زیان کارست ناخفتن هم زیان دارد، که اگر آدمی هفتاد و دو ساعت، یعنی سه شباروز، به قصد بگذارد و نخسبد یا به ستم بیدار دارند آن کس را بیم مرگ باشد.

Аммо ҳар кориро андоза Эйаст , ҳукамо чунин гуфтаанд ки : шборўзии бист ва чаҳор соъат бошад , ду баҳр бедор бошӣ ва як баҳри бхсбӣ ва ҳашт соъат ба тоъати ҳақи таъолӣ ва ба кадхудоеи машғӯл бояд буд ва ҳашт соъат ба ъушрату таййибату рӯҳи хеши тозаи доштан ва ҳашт соъат бибояд оромидан , то аъзоҳо ки шонздаҳи соъат ранҷа гашта бошад осӯда шаваду ҷоҳилони азин бист ва чаҳор соъати нимӣ бхсбнд ва нимӣ бедор бошанду коҳилони баҳрии бхсбнду баҳрии бакори хеш машғӯл бошанду уқалои баҳрии бхспнд ва ду баҳр бедор бошанд , барин қисмат ки ёд кардем ҳар ҳашт соъат ба лавнии дигар бояд буду бдонки ҳақи таъолии шабро аз баҳри хобу осоиши бандагони офарид , чунонк гуфт :у ҷълнои аллили лбосоу ҳақиқати дон ки ҳамаи зиндаи тани сету ҷон ,у тани макони сету ҷони мутамаккин ва се хосиятаст ҷонро : чун зиндагонӣу сабукӣу ҳаракот ва се хосияти тани рост : маргу сукӯну гаронӣ , то тану ҷон ба як ҷой бошанд ҷон ба хосияти хеши танро нигоҳ дораду гоҳ дар кори ораду гоҳи танро ба хосияти хеш аз кор боз доранду андари ғифлати кашанд , ҳар гоҳе ки тани хосияти хеш падед кунад маргу гаронӣу сукӯни фурӯи хспнд ва мисли фурӯ хуфтан чун хона буд ки биафтад , чун хона биафтад ҳар ки дар хона бошад фурӯ гирад ; пас тан ки фурӯ хусбад ҳамаи арвоҳи мардумро фурӯ гирад , то на самъи шунӯд ва на басар бинад ва на завқ чошнӣ донад ва на ламси гаронӣу сабукӣу нармӣу дуруштӣ ва на нутқ , ҳар чаҳ дар макони хеши хуфта буд эшонро фурӯ гирад , ҳифзу фикрати беруни макон хеш бошанд , эшонро фурӯ натавонад гирифт ; на бинӣ ки чун тани бхсбди фикрати хоб ҳаме бинад гӯногӯну ҳифз ёд медорад , то чун бедор шавад бигӯед ки чунин ва чунин дидам , агар ин ду низ дар мақом хеш будандӣ ҳар дуро фурӯ гирифтӣ , чунонк он дуро , на фикрат тавонистӣ дидан ва на ҳифз нигоҳ тавонистӣ дошт ва агар нутқу китоб низ дар мақом хеш будандӣ тан дар хоб натавонистӣ шуд ва агар хоб кардӣ ва гуфтӣ онгоҳи хоб худ набӯдӣу роҳат ва осоиш набӯдӣ , ки ҳамаи осўдни ҷонварон дар хоби сет . Пас ҳақи таъолии ҳеҷ беҳикмат наёфарид ; аммо хоби рӯз ба такаллуф аз хештан давр кун ва агар натавонӣ андаки моя бояд хуфт , ки рӯзи шаби гардонӣдан на аз ҳикмат бошад ; аммо расми муҳташамон ва манъмон чунонаст ки тобистони нимрўз ба қилўлаҳи раванд , бошад ки бхспнд ё на .

اما هر کاری را اندازه‌ای است، حکما چنین گفته‌اند که: شباروزی بیست و چهار ساعت باشد، دو بهر بیدار باشی و یک بهر بخسبی و هشت ساعت به‌طاعت حق تعالی و به‌کدخدایی مشغول باید بود و هشت ساعت به‌عشرت و طیبت و روح خویش تازه داشتن و هشت ساعت بباید آرامیدن، تا اعضاها که شانزده ساعت رنجه گشته باشد آسوده شود و جاهلان ازین بیست و چهار ساعت نیمی بخسبند و نیمی بیدار باشند و کاهلان بهری بخسبند و بهری بکار خویش مشغول باشند و عقلا بهری بخسپند و دو بهر بیدار باشند، برین قسمت که یاد کردیم هر هشت ساعت به لونی دیگر باید بود و بدانک حق تعالی شب را از بهر خواب و آسایش بندگان آفرید، چنانک گفت: و جعلنا اللیل لباسا و حقیقت دان که همه زندهٔ تن‌ست و جان، و تن مکان‌ست و جان متمکن و سه خاصیت است جان را: چون زندگانی و سبکی و حرکات و سه خاصیت تن راست: مرگ و سکون و گرانی، تا تن و جان به‌یک جای باشند جان به‌خاصیت خویش تن را نگاه دارد و گاه در کار آرد و گاه تن را به‌خاصیت خویش از کار باز دارند و اندر غفلت کشند، هر گاهی که تن خاصیت خویش پدید کند مرگ و گرانی و سکون فرو خسپند و مثل فرو خفتن چون خانهٔ بود که بیفتد، چون خانه بیفتد هر که در خانه باشد فرو گیرد؛ پس تن که فرو خسبد همه ارواح مردم را فرو گیرد، تا نه سمع شنود و نه بصر بیند و نه ذوق چاشنی داند و نه لمس گرانی و سبکی و نرمی و درشتی و نه نطق، هر چه در مکان خویش خفته بود ایشان را فرو گیرد، حفظ و فکرت بیرون مکان خویش باشند، ایشان را فرو نتواند گرفت؛ نه بینی که چون تن بخسبد فکرت خواب همی بیند گوناگون و حفظ یاد می‌دارد، تا چون بیدار شود بگوید که چنین و چنین دیدم، اگر این دو نیز در مقام خویش بودندی هر دو را فرو گرفتی، چنانک آن دو را، نه فکرت توانستی دیدن و نه حفظ نگاه توانستی داشت و اگر نطق و کتاب نیز در مقام خویش بودندی تن در خواب نتوانستی شد و اگر خواب کردی و گفتی آنگاه خواب خود نبودی و راحت و آسایش نبودی، که همه آسودن جانوران در خواب‌ست. پس حق تعالی هیچ بی‌حکمت نیافرید؛ اما خواب روز به‌تکلف از خویشتن دور کن و اگر نتوانی اندک مایه باید خفت، که روز شب گردانیدن نه از حکمت باشد؛ اما رسم محتشمان و منعمان چنانست که تابستان نیمروز به قیلوله روند، باشد که بخسپند یا نه.

Аммо тариқ тънм онаст ки чунонк расм буд биосоинди як соъат , агар на бо касе ки вақти эшон бо вай хуш бошад хилват кунанд то офтоб фурӯ гардаду гармо шикаста шавад , онгоҳ берун оянд ; фии алҷмлаҳи ҷаҳд бояд кард то бештари умр дар бедоригузорӣ ва кам хусбӣ ки бисёр хоҳанд хуфтан .

اما طریق تعنم آنست که چنانک رسم بود بیآسایند یک ساعت، اگر نه با کسی که وقت ایشان با وی خوش باشد خلوت کنند تا آفتاب فرو گردد و گرما شکسته شود، آنگاه بیرون آیند؛ فی الجمله جهد باید کرد تا بیشتر عمر در بیداری گذاری و کم خسبی که بسیار خواهند خفتن.

Аммо ба рӯзу шаби ҳаргоҳ ки бихоҳӣ хуфт танҳо набояд хуфт , бо касе бояд хуфт ки рӯҳи ту тоза дорад , аз баҳри онки хуфтау мурда ҳар ду ба қиёс яке бошанд , ҳеҷ дуро аз олам хабар набошад , локини яке хуфта бошад бо ҳаёт ва яке хуфта беҳаёт , акнӯн фарқӣ бояд миёни ин ду хуфта , ки он якеро танҳо ҳаме бояд буд ба узри оҷизӣ ва ин хуфтаро ки изтирор нест чаро чунон хусбад ки он оҷиз ба изтирор , пас мӯниси бистари ин ҷаҳони ҷони афзой бояд , ки мӯниси он бистари он чунонк ҳаст худ ҳаст , то хуфтани зиндагон аз хуфтани мурдагон пайдо бошад . Локини пагоҳи хостни одат бояд кард , чунонк пеш аз офтоб баромадан бархезӣ , то вақти тулӯъро фаризаи ҳақи таъолӣ гзордаҳ бошӣ ва ҳар ки бар офтоб баромадан бархезад танг рӯзӣ бошад , аз баҳри онки вақти намоз аз вай дар гузашта бошад , шавамӣ он вайро дарёбад . Пас пагоҳ бархезу фаризаи ҳақи таъолии бгзор , онгоҳи оғози шуғлҳои хеш кун , агар бомдод шуғлӣ набошад хоҳӣ ки ба шикору тамошо рӯй , раво бошад ки ба шикору айш машғӯл бошӣ ,у биллоҳи тавфиқ .

اما به روز و شب هرگاه که بخواهی خفت تنها نباید خفت، با کسی باید خفت که روح تو تازه دارد، از بهر آنک خفته و مرده هر دو به قیاس یکی باشند، هیچ دو را از عالم خبر نباشد، لکن یکی خفته باشد با حیات و یکی خفته بی‌حیات، اکنون فرقی باید میان این دو خفته، که آن یکی را تنها همی‌باید بود به‌عذر عاجزی و این خفته را که اضطرار نیست چرا چنان خسبد که آن عاجز به‌اضطرار، پس مونس بستر این جهان جان‌افزای باید، که مونس آن بستر آن چنانک هست خود هست، تا خفتن زندگان از خفتن مردگان پیدا باشد. لکن پگاه خاستن عادت باید کرد، چنانک پیش از آفتاب برآمدن برخیزی، تا وقت طلوع را فریضهٔ حق تعالی گزارده باشی و هر که بر آفتاب برآمدن برخیزد تنگ‌روزی باشد، از بهر آنک وقت نماز از وی در گذشته باشد، شومی آن وی را دریابد. پس پگاه برخیز و فریضهٔ حق تعالی بگزار، آنگاه آغاز شغل‌های خویش کن، اگر بامداد شغلی نباشد خواهی که به شکار و تماشا روی‌، روا باشد که به شکار و عیش مشغول باشی، و بالله توفیق.