Бидон ва огоҳ бош эй писар ки нест аз бӯданӣ ва нобӯданӣ ва шояд буд ки шинохт мардум нагашт чунонкӣ ӯст , ҷузи офаридагори ъзўҷл ки ношиносро бар вай роҳ несту ҷуз ӯ ҳама шинохта гашта сету шносндаҳи ҳақи таъолӣ онгоҳ бошӣ ки ношиноси шӯйу мисол шинохтан чун манқӯшасту шносндаҳи наққошу гумони наққоши нақш , то дар манқӯши қабул нақш набӯд ҳеҷ наққош бар ваии нақш натавонад кард , на бинӣ ки муми нақши пазирндатар аз сангаст ва аз муми муҳраи созанд ва аз санг насозанд , пас дар ҳамаи шинохтаи қабул шинохтасту офаридагори қобили он ва ту ба гумон дар худ нигар ва дар офаридагори мангар ки ӯро бишнос ба басирати ақлу нигар то диранги сохтаи роҳи созанда аз даст ту бурноед ки ҳам дирангии замон буду замон гузарандаасту гузарандаро оғозу анҷом ва ин ҷаҳонро ки бастаи ҳаме бинӣ бабанд ӯ хираи ммон ва бегумон мабош ки банд нокушода намонад ва дар олоу нъмои офаридагор андеша кун ва дар офаридагор макун ки бироаҳтар касе он буд ки ҷое ки роҳ набӯд роҳ ҷӯяд чунонкӣ расӯл гуфт алайҳи ассаломи тФкрўои фии олоءи аллоҳу лои тФкрўои {и фии }и зота ва агар кирдигори мо бар забони худовандони шаръи бандагонро густохӣ шинохтани роҳи худ надодии ҳаргизи касро далер ӣ он набӯдӣ ки андар шинохтани роҳи худои таъолӣ суханӣ гуфтӣ ки ба ҳар номӣ ва ба ҳар сифатӣ ки ҳақро бидон бихонӣ бар мӯҷиби аҷзу бечорагии хеши дон , на бар мӯҷиби илоҳяту рубубияти вай ки худовандро ҳаргизи бсзоӣ ӯ натавонӣ сутудан , пас чун ӯро бсзо шинохтӣ битавон сутудан ; пас агар ҳақиқати тавҳиди хоҳӣ ки бадонеи бдонкаҳ ҳар чизакӣ дар ту маҳоли сет дар рубубият сидқаст , чун яке эй ки ҳар якеро ба ҳақиқат бидонаст аз маҳзи ширки барии гашт ва яке бар ҳақиқат худоӣаст ъзўҷлу ҷуз ӯ ҳамаи ду ва ҳар чаҳ ба сифат ду гардад ё таркиби он ду буд чун ададу ҷамъи ду буд чун ба сифот , ё ба сӯрати ду буд чун ҷавҳар , ё ба таваллуди ду буд чун аслу фаръ , ё макони ду буд чун арз , ё ба ваҳми ду буд чун ақлу нафас , ё ба эътидоли ду буд чун табъу сӯрат , ё дар муқобилаи чизеи ду буд чун мислиу шабаҳ , ё аз баҳри сози чизеи ду буд чун ҳиўлӣу унсур , ё аз барои садри ду буд чун макону замон , ё аз барои ҳади ду буд чун гумону нишон , ё аз барои қабули ду буд чун хосият , ё беш ваҳм буд чун маскук , ё ҳастӣу нестии ҷуз ӯ буд чун зиду фавқ ва ҳар чаҳ ҷуз ӯ чигуна ?гий дорад чун қиёс , ин ҳамаи нишон дуӣаст ва инро ба ҳақиқат яке натавон гуфт , яке ба ҳақиқат худоӣаст ъзўҷл ; чун чунин буд ин чизҳо ки нишон дуӣаст ҷуз аз ҳақи субҳонау таъолӣ буд . Ҳақиқат тавҳид онаст ки бадоне ки ҳар чаҳ дар дил ту ояд на худоӣ буд ки ҳақи таъолии офаридагори он буд , барӣ аз шабаҳу ширк , таъолии аллоҳи ъмои исФўни алмлҳдўну ҳўи хабири бмои иъмлўну аллоҳи олами алғибу алшҳодаҳ .

بدان و آگاه باش ای پسر که نیست از بودنی و نابودنی و شایدبود که شناختِ مردم نگشت چنان‌که اوست، جز آفریدگار عزّوجل که ناشناس را بر وی راه نیست و جز او، همه، شناخته گشته‌است و شناسندهٔ حق تعالی آنگاه باشی که ناشناس شوی و مثال شناختن چون منقوش است و شناسندهْ نقاش و گمانِ نقاش نقش، تا در منقوش قبولِ نقش نبوَد، هیچ نقاش بر وی نقش نتواند کرد، نه بینی که موم نقش پذیرنده‌تر از سنگ است و از موم مهره سازند و از سنگ نسازند، پس در همه شناخته‌ای، قبولِ شناخت است و آفریدگار قابل آن و تو به گمان، در خود نگر و در آفریدگار منگر که او را بشناس به بصیرت عقل و نگر تا درنگ ساخته راه سازنده از دست تو برناید که هم درنگی زمان بود و زمان گذرنده است و گذرنده را آغاز و انجام و این جهان را که بسته همی‌بینی به بند او خیره ممان و بی‌گمان مباش که بند ناگشاده نماند و در آلا و نعما آفریدگار اندیشه کن و در آفریدگار مکن که بیراه‌تر کسی آن بود که جایی که راه نبوَد، راه جوید؛ چنان‌که رسول گفت علیه السلام تفکروا فی آلاء الله و لا تفکروا {فی} ذاته و اگر کردگار ما بر زبان خداوندان شرع بندگان را گستاخی شناختن راه خود ندادی، هرگز کس را دلیر‌ی آن نبودی که اندر شناختن راه خدای تعالی سخنی گفتی که به هر نامی و به هر صفتی که حق را بدان بخوانی بر موجب عجز و بیچارگی خویش دان؛ نه بر موجب الوهیّت و ربوبیّت وی که خداوند را هرگز به‌سزای او نتوانی ستودن؛ پس چون او را به‌سزا شناختی، بتوان ستودن؛ پس اگر حقیقتِ توحید خواهی که بدانی، بدان که هر چیزکی در تو مُحال‌است، در ربوبیّت صدق است، چون یکی‌ای، که هر [که] یکی‌ای را به حقیقت بدانست، از محض شرک بری گشت و یکیِ بر حقیقت، خدای است عزّوجل، و جز او، همه دو، و هر چه به صفت دو گردد یا ترکیب آن دو بود چون عدد و جمع دو بود چون به صفات، یا به صورت دو بود چون جوهر، یا به تولد دو بود چون اصل و فرع، یا مکان دو بود چون عرض، یا به وهم دو بود چون عقل و نفس، یا به اعتدال دو بود چون طبع و صورت‌، یا در مقابلهٔ چیزی دو بود چون مثل و شبه، یا از بهر ساز چیزی دو بود چون هیولی و عنصر‌، یا از برای صدر دو بود چون مکان و زمان‌، یا از برای حد دو بود چون گمان و نشان‌، یا از برای قبول دو بود چون خاصیت، یا بیش وهم بود چون مسکوک‌، یا هستی و نیستی جز او بود چون ضد و فوق و هر چه جز او چگونگی دارد چون قیاس، این همه نشان دُوی است و این را به حقیقت یکی نتوان گفت، یکی به حقیقت خدای است عزّوجل‌؛ چون چنین بود این چیز‌ها که نشان دوی است جز از حق سبحانه و تعالی بود. حقیقتِ توحید آن است که بدانی که هر چه در دل تو آید، نه خدای بوَد، که حق تعالی آفریدگار آن بود، بری از شبه و شرک، تعالی الله عما یصفون الملحدون و هو خبیر بما یعملون و الله عالم الغیب و الشهادة.