эй писар , чун дар корзор бошӣ онҷои дирангу сустӣ шарт нест , чунонк беш аз онки хасм бар ту шом хӯрд ту бар ваии чошт хӯрда бошӣ ва чун дар миёни корзор афтода бошӣ ҳеҷ тақсир макун ва бар ҷони худ мбхшоӣ , ки касеро ки ба гӯр бояд хуфтан ба хонаи нхспд ба ҳеҷ ҳол , чунонк ман гуфтам ба зФони табарии {и рубоӣ :

ای پسر، چون در کارزار باشی آنجا درنگ و سستی شرط نیست، چنانک بیش از آنک خصم بر تو شام خورد تو بر وی چاشت خورده باشی و چون در میان کارزار افتاده باشی هیچ تقصیر مکن و بر جان خود مبخشای، که کسی را که به گور باید خفتن به خانه نخسپد به هیچ حال، چنانک من گفتم به زفان طبری {رباعی:

Ва ҳам ин маъниро ба порсӣ гӯям , то ҳамаи касро маълум шавад :

و هم این معنی را به پارسی گویم، تا همه کس را معلوم شود:

Дар маърака то як гоми пеши туоне ниҳоди як гом бозпас манеҳ ва чун дар миёни хасмон гирифтор омадӣ аз ҷанги миосоӣ , ки аз ҷанги хасмонро ба чанг тавон оварад , то бо ту ҳаракоти рӯзбеҳӣ май бенанди эшон низ аз ту ҳаме шикваанду андари он ҷои маргро бар дили хеши хуши гардон ва албата матарс ва далер бош , ки шамшери кӯтоҳ бар дасти диловарон дароз гардад , ба кўшидн тақсир макун , агар ҳеҷ гӯна дар ту тарсӣу сустӣ падед ояд агар ҳазор ҷони дорӣ яке набарӣу камтарини кас бар ту чира гардад ва ту онгоҳи куштаи гардӣ ва ба бадномӣ науммат барояд ва чун ба муборизӣ дар миёни мардони маърӯфи шӯй чун ту тҳоўн кунӣ аз зиёни броиӣ ва дар миёни ҳамсарони хеш шарм зада бошӣ ва чун ному нон на бошад кам озорӣ дар миёни ҳамалони хеш ҳосил шаваду марг аз чунон зиндагонӣ беҳтар бошад , ба номи некӯи мурдан ба ки ба номи бади зистан :

در معرکه تا یک گام پیش توانی نهاد یک گام بازپس منه و چون در میان خصمان گرفتار آمدی از جنگ میآسای، که از جنگ خصمان را به چنگ توان آورد، تا با تو حرکات روزبهی می‌بینند ایشان نیز از تو همی شکوهند و اندر آن جای مرگ را بر دل خویش خوش گردان و البته مترس و دلیر باش، که شمشیر کوتاه بر دست دلاوران دراز گردد، به کوشیدن تقصیر مکن، اگر هیچ‌گونه در تو ترسی و سستی پدید آید اگر هزار جان داری یکی نَبَری و کمترین کس بر تو چیره گردد و تو آنگاه کشته گردی و به بدنامی نامت برآید و چون به مبارزی در میان مردان معروف شوی چون تو تهاون کنی از زیان برآیی و در میان همسران خویش شرم زده باشی و چون نام و نان نه باشد کم آزاری در میان همالان خویش حاصل شود و مرگ از چنان زندگانی بهتر باشد، به‌نام نیکو مردن به که به‌نام بد زیستن:

Аммо ба хӯни ноҳақ далер мабошу хӯни ҳеҷ мусулмони ҳалоли мадор , алои хӯни сълўкону дуздон ва набошону хӯн касе ки дар шариъати хӯни ваии рехтан воҷиб шавад , ки балои ду ҷаҳон ба хӯни ноҳақи боз баста бошад ; аввал дар қиёмати мукофот он биёбӣ ва андарин ҷаҳони зишти номи гардӣ ва ҳеҷ кеҳтар бар ту эмин набошаду аўмиди хизмати горон аз ту мунқатиъ гардаду халқ аз ту нФўр шаванд ва ба дили душман ту бошанду ҳамаи мукофотӣ дар он ҷаҳон ба хӯн ноҳақ бошад , ки ман дар китобҳо хондаам ва ба таҷриба маълум карда ки мукофоти бадии ҳам дарин ҷаҳон ба мардум расад . Пас агар ин касро толеъи нек афтода бошад ночор ба авлод ӯ бирасад ; пас аллоҳи аллоҳ бар худу фарзандони худ бибахшоӣу хӯни ноҳақи марез , аммо ба хӯни ҳақ ки салоҳӣ дар он баста бошад тақсир макун , ки он тақсири фасоди кор ту гардад , чунонк аз ҷади ман шамси алмъолӣ ҳикоят кунанд ки ваии мардӣ буд сахти қаттол , гуноҳи ҳеҷ кас афв натавонистӣ кардан ки мардии бад буд ва аз бадӣ ӯ лашкар бирав кӣнаи вари гаштанд ва бо ъам ман фалаки алмъолӣ яке шуданд ; вай биёмаду падари хеши шамси алмъолиро бигирифт ба зарурат , ки лашкар гуфтанд ки : агар ту дарин кор бо мо яке набошӣ мо ин малик ба бегонаи диҳем . Чун донист ки малик аз хонадон эшон бихоҳад шуд ба зарурат аз ҷиҳати малики ин кори бикрад ва ӯро бигирифтанд ва банд карданд ва дар Меҳдӣ ниҳоданду муваккилон бар вай гумоштанд ва ӯро ба қалъа ҷношк фиристоданд ва аз ҷумлаи муваккилони мардӣ буд ном ӯ Абдуллоҳи ҷмораҳ ва дар он роҳ ки бо ваии ҳамеи рафтанди шамси алмъолии ин мардро гуфт : ё Абдуллоҳ , ҳеҷ донеи ин кор ки кард ва ин тадбир чун буд ки бад-ӣни бузургӣ шуғлӣ бирафт ва ман натавонистам донист ? Абдуллоҳ гуфт : ин кори фалон ва фалон кардааст , бар панҷ сФҳсолори номи барад ки ин шуғли бкрднду лашкарро Бифрефтанд ва дар миёни ин шуғл ман будам ки Абдуллоҳаму ҳамаро ман савганд додаму бад-ӣни ҷойгоҳи расонидаму локини ту ин корро аз ман мубин , аз худ байн , ки турои ин шуғл аз куштан бисёр афтод на аз гаштани лашкар . Шамс алмъолӣ гуфт : ту ғалатӣ , марои ин шуғл аз мардум нокуштан афтод , агар ин шуғл бар ақл рафтӣ туро ва ин панҷ касро май ббоист ва агар чунин кардамӣ кори ман ба салоҳ будӣ ва ман ба саломат будамӣ ва ин бидон гуфтам то дар он мебояд кард тақсир накунӣу ончи нгзирд сахт нагирӣ ва низ ҳаргизи ходим кардан одат накунӣ , ки ин баробар хӯн карданаст , аз баҳри шаҳвати хеши насли мусулмонӣ аз ҷаҳон мунқатиъ кунӣ бузургтар бедодӣ набошад , агар ходим бояд худ ходим карда биёбӣу буза ӯ бар гардани яке дигар бошаду тани худро азин гуноҳ боздошта бошӣ . Аммо дар ҳадиси корзор кардан чунонк фармудам чунон бош ва бар хештани мбхшоӣ , ки то тани хеши хӯрданӣ сегон накунӣ номи хешро ном шерон натавонӣ кард , { бидон ки ҳар рӯзии бзоиди рӯзии бимирад , чаҳ ҷонвари се навъаст : нотиқи ҳӣ , нотиқ мет , ҳӣ мет , яъне Фариштагону одамиёну вуҳушу туюр ва дар китобӣ хондаам аз он порсиён ба хати паҳлавӣ ки зардуштро гуфтанд ҷонвар чанд навъаст ? ҳам барин гӯна ҷавоб дод , гуфт зӣоне гуёу зӣоне гуё мейроу зӣонеи мейро . Пас маълум шуд ки ҳамаи зиндаи бимираду каси пеш аз аҷал намирад , пас корзор аз эътиқод бояд кардану кӯшо бӯдан то ному нон ҳосил ояд , дар ҳадиси маргу мурдани амӣралмуъминӣни алии бен абии толиби алайҳ ассалом гуяд : мати {и буми }и алзии валадат , ман он рӯзи мардум ки бзодм ва ҳар гуҳ ки аз ҳадисӣ ба ҳадиси дигари рӯм бисёр бигӯям влкн гуфтаанд : бсёрдон бсёргў бошад ; омадам бо сари сухан : бидон ки ному нон ба даст ояд ва чун ба даст оварадӣ ҷаҳд он кун ки мол ҷамъ кунӣу нигоҳ май дорӣу харҷ ба мӯҷиб мекунӣ .

اما به خون ناحق دلیر مباش و خون هیچ مسلمان حلال مدار، الا خون صعلوکان و دزدان و نباشان و خون کسی که در شریعت خون وی ریختن واجب شود، که بلای دو جهان به خون ناحق باز بسته باشد؛ اول در قیامت مکافات آن بیابی و اندرین جهان زشت نام گردی و هیچ کهتر بر تو ایمن نباشد و اومید خدمت‌گاران از تو منقطع گردد و خلق از تو نفور شوند و به دل دشمن تو باشند و همه مکافاتی در آن جهان به خون ناحق باشد، که من در کتاب‌ها خوانده‌ام و به تجربه معلوم کرده که مکافات بدی هم درین جهان به مردم رسد. پس اگر این کس را طالع نیک افتاده باشد ناچار به اولاد او برسد؛ پس الله الله بر خود و فرزندان خود ببخشای و خون ناحق مریز، اما به خون حق که صلاحی در آن بسته باشد تقصیر مکن، که آن تقصیر فساد کار تو گردد، چنانک از جد من شمس‌المعالی حکایت کنند که وی مردی بود سخت قتال، گناه هیچ‌کس عفو نتوانستی کردن که مردی بد بود و از بدی او لشکر برو کینه‌ور گشتند و با عم من فلک‌المعالی یکی شدند؛ وی بیامد و پدر خویش شمس‌المعالی را بگرفت به ضرورت، که لشکر گفتند که: اگر تو درین کار با ما یکی نباشی ما این ملک به بیگانه دهیم. چون دانست که ملک از خاندان ایشان بخواهد شد به ضرورت از جهت ملک این کار بکرد و او را بگرفتند و بند کردند و در مهدی نهادند و موکلان بر وی گماشتند و او را به قلعهٔ جناشک فرستادند و از جملهٔ موکلان مردی بود نام او عبدالله جماره و در آن راه که با وی همی‌رفتند شمس المعالی این مرد را گفت: یا عبدالله، هیچ دانی این کار که کرد و این تدبیر چون بود که بدین بزرگی شغلی برفت و من نتوانستم دانست؟ عبدالله گفت: این کار فلان و فلان کرده است، بر پنج سفهسالار نام برد که این شغل بکردند و لشکر را بفریفتند و در میان این شغل من بودم که عبدالله‌ام و همه را من سوگند دادم و بدین جایگاه رسانیدم و لکن تو این کار را از من مبین، از خود بین، که ترا این شغل از کشتن بسیار افتاد نه از گشتن لشکر. شمس‌المعالی گفت: تو غلطی، مرا این شغل از مردم ناکشتن افتاد، اگر این شغل بر عقل رفتی ترا و این پنج کس را می‌ببایست و اگر چنین کردمی کار من به صلاح بودی و من به سلامت بودمی و این بدان گفتم تا در آن می‌باید کرد تقصیر نکنی و آنچ نگزیرد سخت نگیری و نیز هرگز خادم کردن عادت نکنی، که این برابر خون کردنست، از بهر شهوت خویش نسل مسلمانی از جهان منقطع کنی بزرگ‌تر بیدادی نباشد، اگر خادم باید خود خادم کرده بیابی و بزه او بر گردن یکی دیگر باشد و تن خود را ازین گناه بازداشته باشی. اما در حدیث کارزار کردن چنانک فرمودم چنان باش و بر خویشتن مبخشای، که تا تن خویش خوردنی سگان نکنی نام خویش را نام شیران نتوانی کرد، {بدان که هر روزی بزاید روزی بمیرد، چه جانور سه نوع است: ناطق حی، ناطق میت، حی میت، یعنی فرشتگان و آدمیان و وحوش و طیور و در کتابی خوانده‌ام از آنِ پارسیان به‌خط پهلوی که زردشت را گفتند جانور چند نوع است؟ هم برین گونه جواب داد، گفت زیانی گویا و زیانی گویا میرا و زیانی میرا. پس معلوم شد که همه زنده بمیرد و کس پیش از اجل نمیرد، پس کارزار از اعتقاد باید کردن و کوشا بودن تا نام و نان حاصل آید، در حدیث مرگ و مردن امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه السلام گوید: مت {بوم} الذی ولدت، من آن روز مردم که بزادم و هر گه که از حدیثی به حدیث دیگر روم بسیار بگویم ولکن گفته‌اند: بسیاردان بسیارگو باشد؛ آمدم با سر سخن: بدان که نام و نان به دست آید و چون به دست آوردی جهد آن کن که مال جمع کنی و نگاه می‌داری و خرج به موجب می‌کنی.